Ertesi Gün Hapı Nedir? Nasıl Kullanılır ve Yan Etkileri Nelerdir?

Ertesi Gün Hapı Nedir?

Ertesi gün hapı, yüksek progesteron içeren, doğum kontrol yönteminin uygulanmadığı, korunmasız olarak girilen cinsel ilişki sonrasında hamileliği önlemek için kullanılan, reçetesiz olarak satılan acil doğum kontrol yöntemidir. Özellikle ilk 72 saat içerisinde kullanıldığında hamileliği önlemede etkilidir. Birincil doğum kontrol yöntemi olmayıp, acil kontrasepsiyon seçeneğidir.

Ertesi gün hapı, acil durumlarda istenmeyen gebelikleri önlemek için etkili ve pratik bir seçenektir. Ancak, düzenli bir doğum kontrol yöntemi yerine geçmez ve CYBE'lere karşı koruma sağlamaz. Bu nedenle, cinsel sağlık ve doğum kontrolü konularında bir sağlık profesyoneline danışmak en iyi yaklaşımdır.

Ertesi Gün Hapı Ne İşe Yarar?

Ertesi gün hapı, içeriğinde yüksek progesteron hormonu bulunan geçici olarak yumurtlamayı engellemeyi sağlar. Planlı gebeliğin olmadığı durumda korunmasız cinsel ilişki sonrasında, gebelik oluşumunu engellemek için kullanılır. Bu tür hapların en etkili olduğu kullanım süresi ilk 72 saat olup, 5 güne kadar da önleme noktasında etkisini sürdürür. Aradan fazla zaman geçtiği durumda ve sperm yumurtaya ulaştıysa kullanılan hapın etkisi olmayabilir. Dolayısı ile ertesi gün hapı sadece gebelik oluşumunu önler, gerçekleşen gebeliği sonlandırmaz.

Ertesi Gün Hapının Yan Etkileri Nelerdir?

Ertesi gün hapının en sık görülen yan etkisi adet düzeninde değişikliktir. Adet gecikmesi dışında, ara kanama, normalden daha yoğun ya da daha az geçebilen adet kanamaları, göğüslerde hassasiyet, baş ağrısı, karın ağrısı ve bulantı da ertesi gün hapı kullanımında görülen yan etkilerdir.

Ertesi gün hapında karşılaşılabilecek yan etkiler şunlardır:

• Adet düzensizliği
• Mide bulantısı ya da kusma
• Ara kanama
• Baş ağrısı ve dönmesi
• Yorgunluk
• Memelerde hassasiyet
• Alt karın ağrısı ve kramplar
• Ertesi gün hapı kullanımı sonrası kanama ya da ağrılı adet görme

Ertesi gün hapının yan etkileri birçok kişi için hafif olabilmektedir. Ciddi semptomların olduğu durumda uzman doktordan destek almak gerekir.

Ertesi Gün Hapı Hangi Durumlarda Kullanılır?

Ertesi gün hapı, rıza dışı ilişki, kondom yırtılması veya bir siklus içinde iki veya daha fazla doğum kontrol hapı alınmasının unutulması gibi gebeliğin istenmediği ya da planlamadığı durumlarda kullanılır. Progesteron hormonu içeriği bulunan ertesi gün hapı gebelik oluşumunu engelleme konusunda etkilidir ve kullanımı sağlanır.

Ertesi Gün Hapı Ne Zaman Kullanılır?

Ertesi gün hapı, korunmasız olarak girilen cinsel ilişki sonrasında ilk 24 saat içerisinde kullanıldığında %98, ilk 72 saat içerisinde kullanıldığında %85-90 ihtimalle hamileliği önlemeyi sağlar. Cinsel ilişkiden sonraki ilk 72-120 saat içerisinde hala etkili olmayı sürdürür ancak etkili olma ihtimali %75'in altına iner.

Yumurtalıklar tarafından üretilen progesteron hormononun sentetik versiyonu olan ve yumurtlamayı geciktiren levonorgestrel içeren doğum kontrol hapları ilk 72 saat içerisinde, progesteronun normal çalışmasını durduran ulipristal asetat içeren doğum kontrol hapları da 120 saat içinde alınmalıdır.

Ertesi Gün Hapı Nasıl Kullanılır?

Ertesi gün hapları, korunmasız cinsel ilişkiye girdikten sonra oral yolla yani ağızdan alınarak kullanılır. Hamileliği önlemesi için tavsiye edilen kullanım ilişkiden sonraki ilk 24 saat içinde alınması olsa 120 saate kadar kullanılabilmektedir. Ancak ilk 24 saatten sonra hamileliği önleme yüzdesi azalmaktadır. Özetle ertesi gün hapı, ağız yoluyla içilebilecek en erken sürede kullanılmalıdır.

Ertesi Gün Hapı Nasıl Koruma Sağlar?

Ertesi gün hapları türlerine göre içerdikleri levonorgestrel hormonu ve ulipristal asetat ile ya da sentetik ile döllenmeyi engelleyebilen veya döllenmiş bir yumurtanın uterusa implante (embriyonun rahime gömülmesi) olmasını engeller, böylelikle döllenmenin hiç gerçekleşmemesini veya embriyonun rahme tutunamamasını sağlayarak hamileliği önler.

Rahim içi araçlar (RİA) ise yumurta ve spermin buluşmasını engeller ya da döllenmiş yumurtanın rahime yerleşmesinin önüne geçer.

Ertesi Gün Hapının Etkinliğini Azaltan Faktörler

Ertesi gün hapının etkinliğini etkileyen çeşitli faktörler bulunmaktadır. Bu faktörler arasında ertesi gün hapının kullanım zamanlaması, vücut kitle indeksi, bazı ilaçlarla etkileşimi, tekrarlayan korunmasız cinsel ilişki ve kusma yer alır. Bu faktörleri anlamak, acil kontrasepsiyonun başarısını artırmak açısından önemlidir.

• Ertesi gün hapının kullanım zamanlaması

Ertesi gün hapının etkinliği, korunmasız cinsel ilişkiden sonra ne kadar hızlı alındığıyla doğrudan ilişkilidir. Levonorgestrel içeren ertesi gün hapları, ilişkiden sonra 72 saate kadar etkilidir ancak ilk 24 saat içinde alındığında etkinlikleri daha yüksek olarak değerlendirilir. Bunun dışındaki haplar ise 120 saate kadar etkili olabilir, ancak yine de en kısa sürede alınmaları önerilir. Gecikmeler, erteis gün hapının etkinliğini azaltabilir.

• Ertesi gün hapı ve vücut kitle indeksi (VKİ)

Yüksek VKİ'ye sahip yani aşırı kilolu bireylerde ertesi gün hapının etkinliği azalabilir. Özellikle bazı ertesi gün haplarının, VKİ'si 25'in üzerinde olan kişilerde etkinliğinin düştüğüne dair bazı bilimsel araştırmalar bulunmaktadır. 

• Ertesi gün hapının bazı ilaçlarla olan etkileşimleri

Bazı ilaçlar, ertesi gün hapının etkinliğini azaltabilir. Özellikle karaciğer enzimlerini indükleyen ilaçlar (örneğin, bazı antiepileptikler, tüberküloz tedavisinde kullanılan ilaçlar) hormonların metabolizmasını hızlandırarak ertesi gün hapının etkinliğini düşürebilir.

• Tekrar eden korunmasız cinsel ilişki

Ertesi gün hapı, kullanım sonrasındaki korunmasız cinsel ilişkilerde koruma sağlamaz. Bu nedenle, hap alındıktan sonra tekrar korunmasız cinsel ilişkiye girilirse, gebelik riski devam eder ve yeniden hap alınması gerekebilir.

• Kusma ve ishal

Ertesi gün hapı alındıktan kısa bir süre sonra (genellikle 2 saat içinde) herhangi bir sebepten dolayı kusma meydana gelirse, ilacın emilimi azalabilir ve gebelik önleme konusundaki etkinliği düşebilir. Bu durumda, ek bir doz ertesi gün hapı alınması gerekebilir. Ayrıca şiddetli ishal de ilacın emilimini etkileyebilir.

Ertesi Gün Hapı Zararları

Ertesi gün hapı, korunmasız cinsel ilişki sonrası gebeliği önlemek için kullanılan acil doğum kontrol yöntemidir. İçeriğindeki yüksek doz hormonlar, yumurtlamayı geciktirerek ya da döllenmiş yumurtanın rahim duvarına tutunmasını engelleyerek etki gösterir. Ancak bu ilaçlar rutin doğum kontrol yöntemi olarak kullanılmamalıdır. Ertesi gün hapı zararları şöyledir:

Hormon dengesinin etkilenmesi

Ertesi gün hapı, özellikle levonorgestrel veya ulipristal asetat gibi yüksek doz sentetik hormonlar içerir. Bu hormonlar yumurtlamayı baskılayarak gebelik riskini azaltır; ancak vücudun doğal hormonal düzenini geçici olarak bozabilir.

Sık veya tekrarlayan kullanımda östrojen-progesteron dengesinin değişmesi, adet düzensizliklerine, göğüs hassasiyetine, duygusal dalgalanmalara ve cilt sorunlarına neden olabilir. Bazı kadınlarda adet döngüsü bir süre tamamen değişebilir.

Adet düzensizlikleri ve kanama problemleri oluşması

Ertesi gün hapının en yaygın yan etkilerinden biri adet döngüsünün bozulmasıdır.

• Adet birkaç gün erken veya geç başlayabilir.
• Kanama miktarı normalden az veya fazla olabilir.
• Bazı durumlarda ara kanamalar (lekelenme) görülebilir.

Bu etkiler genellikle bir veya iki döngü içinde normale döner. Ancak sık kullanımda uzun süreli hormonal dengesizlik gelişebilir ve düzenli adet takibi bozulabilir.

Sindirim ve metabolizma şikayetlerini artırması

Bazı kullanıcılar hapı aldıktan sonra mide bulantısı, karın ağrısı, ishal veya kusma gibi sindirim sistemi şikayetleri yaşayabilir. Hap alındıktan sonraki 2 saat içinde kusma olursa, vücut ilacı tam ememediği için etkinliği azalabilir. Bu durumda ikinci bir doz gerekebilir ancak mutlaka doktora danışılmalıdır.

Ayrıca bazı ilaçlar (örneğin karaciğer enzimlerini etkileyen antibiyotikler veya epilepsi ilaçları) ertesi gün hapının etkisini azaltabilir. Bu nedenle, doktor kontrolü olmadan kullanılması önerilmez.

Duygusal ve fiziksel değişikliklerin artması

Hormon değişiklikleri, bazı kişilerde yorgunluk, baş ağrısı, baş dönmesi, göğüs ağrısı veya ruh hali dalgalanmaları gibi etkiler oluşturabilir. Bu belirtiler genellikle birkaç gün içinde geçse de, tekrarlayan kullanımlarda daha yoğun hissedilebilir.

Ayrıca bazı kişilerde kilo değişiklikleri, iştah artışı veya ciltte sivilcelenme gibi belirtiler de ortaya çıkabilir. Bu etkiler, vücudun hormonal adaptasyon süreciyle ilişkilidir.

Ertesi gün hapının uzun vadeli kullanım zararları ise:

Ertesi gün hapı acil durumlarda tek seferlik kullanım için güvenlidir; ancak uzun vadede düzenli kullanılması vücut hormon sistemine zarar verebilir.

• Yumurtlama fonksiyonlarının geçici baskılanması
• Adet döngüsünün kalıcı düzensizleşmesi
• Hormonal dengesizlik belirtileri (akne, saç dökülmesi, ruh hali bozuklukları) gibi durumlar görülebilir.

Ayrıca 35 yaş üzeri, sigara kullanan, kalp-damar hastalığı veya pıhtılaşma riski olan kadınlarda daha ciddi komplikasyonlar gelişebilir. Bu nedenle, bu grup kişilerin bu ilacı kullanmadan önce mutlaka bir uzmana danışması gerekir.

Ertesi Gün Hapı Kimler İçin Uygun Değildir?

Bazı kişilerde ertesi gün hapı kullanımı tıbben sakıncalı olabilir.

Şu durumlarda dikkatli olunmalıdır:

• Karaciğer hastalıkları olanlar
• Pıhtılaşma bozuklukları yaşayanlar
• Migren veya tansiyon öyküsü olan kişiler
• Hormonal dengesizlik veya polikistik over sendromu (PCOS) yaşayanlar
• Obezite veya aşırı kilolu bireyler

Bu kişilerde hapın etkinliği azalabilir veya yan etkiler şiddetli hale gelebilir.

Ertesi Gün Hapı Yan Etkilerinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlar ertesi gün hapının yan etkisinden daha fazlasını gösterebilir:

• Şiddetli alt karın ağrısı (dış gebelik belirtisi olabilir)
• Adet gecikmesinin 7 günü aşması
• Yoğun veya uzun süreli vajinal kanama
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya görme bozuklukları

Bu belirtiler varsa vakit kaybetmeden bir doktora başvurulmalıdır.

Ertesi Gün Hapı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Ertesi gün hapı nasıl çalışır?

Ertesi gün hapı, gebeliği önleme noktasında yumurtlamayı (ovülasyon) geciktirerek veya engelleyerek çalışır. Bu sayede, sperm ve yumurtanın birleşmesi önlenir. Bazı durumlarda, döllenmiş bir yumurtanın rahim duvarına tutunmasını da engelleyebilir. Tüm bu süreçle birlikte gebelik büyük ölçüde önlenmiş olur. 

Ertesi gün hapı kaç gün korur?

Ertesi gün hapları korunmasız cinsel ilişkiden sonra beş güne kadar hamileliği önlemede etkili olsa da korunmasız cinsel ilişkinin ardından olan en kısa sürede kullanıldığında en iyi sonucu verir.

Ertesi gün hapı işe yarar mı?

Evet, kullanılan ertesi gün hapının türüne göre, ilk 72 saat ve 120 saat içerisinde ertesi gün haplarının koruyuculuğu bulunur. Ne kadar erken süre içerisinde kullanılırsa etkisi o kadar yüksek olacaktır.

Ertesi gün hapı güvenli mi?

Cinsel ilişki sonrası ilk 24 saat içerisinde kullanıldığında %98 oranında hamileliği önleyebilmektedir.

Ertesi gün hapı doğum kontrol yöntemi olarak kullanılabilir mi?

Ertesi gün hapı düzenli doğum kontrolü metodu değildir. Sadece acil durumlarda kullanılır ve sürekli kullanılması sağlık problemlerine yol açabilir.

Ertesi gün hapı var olan gebelikleri sonlandırır mı?

Ertesi gün hapları gebeliği sonlandırmaz ve gebeliği bitirmek için kullanılmaz.

Ertesi gün hapı ilişkiden kaç gün sonra kullanılır?

Bazı ertesi gün haplarının ilk 72 saat, bazılarının ise ilk 120 saat içine alınması gebelik ihtimalini yüzde 1-2 ye düşürmektedir. Ancak ilaç ne kadar erken alınırsa etkisi o derece artış gösterir.

Ertesi gün hapının etkisini düşüren durumlar nelerdir?

Bazı durumlar ertesi gün hapının etkisini azaltmaktadır. Aşağıda sıralanan durumlarda ertesi gün hapı kullanmak sıkıntılı yaratabilmektedir.

• Ertesi gün hapının bileşenlerinden birine karşı alerji durumu varsa
• İlacın etkinliğini azaltacak epilepsi ilacı veya rifampicin ve griseofulvin gibi antibiyotiklerin kullanımı durumunda
• BMI boy kilo indeksinin 30’un üzerinde olması durumunda yani fazla kilo mevcutsa ilacın etkisi azalacak ve başarısızlık oranı artacaktır.

Ertesi gün hapını aldıktan sonra kusarsam ne yapmalıyım?

Ertesi gün hapı bazen kusmayı tetikleyebilir. Eğer ilacı aldıktan ilk iki saat içinde kusma gerçekleşirse ikinci doz ertesi gün hapının alınması gerekir. Eğer iki saatten fazla süre geçmişse ilaç artık sisteme girmiş demektir ve ilaç alımının tekrarı gerekmez.

Hamileyken ertesi gün hapı kullanılır mı?

Eğer kişi hamile olduğunu düşünüyorsa kesinlikle ertesi gün hapı kullanmamalıdır. Çünkü fetüs için bilinmeyen zararlara yol açabilmektedir.

Ertesi gün hapının etkisi ne kadar sürer? Sonrasında korur mu?

Ertesi gün hapı yumurtlamayı geciktirir, sonrasında korunmasız cinsel ilişki durumunda gebelik ihtimali artış gösterir. Ertesi gün hapı sonrasındaki cinsel ilişkilerde kondom gibi diğer yöntemlerin kullanımı güvenli olacaktır.

Ertesi gün hapı ne sıklıkta kullanılır?

Ertesi gün hapı bir ay içerisinde bir kereden fazla kullanılmamalıdır. Ertesi gün hapları acil bir korunma metodudur, düzenli korunma metodu yerine geçmez ve sürekli kullanılmamalıdır.

Ertesi gün hapı kısırlık (infertilite) yapar mı?

Ertesi gün hapı kesinlikle kısırlığa sebep olmaz. Bu haplar gelecekteki fertilite yani doğurganlık oranını kesinlikle etkilemez.

Ertesi gün hapları cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruma sağlar mı?

Ertesi gün hapları cinsel yolla bulaşan HIV, HSV, HPV gibi hastalıklara karşı kesinlikle bir koruma sağlamaz.

Ertesi gün hapları adeti geciktirir mi ya da kanama yapar mı?

Ertesi gün hapları kullanıldığı ay içinde hafif lekelenme tarzı kanama, bir sonraki adetin birkaç gün önce veya sonra olmasına yol açabilmektedir. Ancak adet düzensizliğine sebep olmaz.

Emziren anneler ertesi gün hapı kullanabilir mi?

Ertesi gün hapları emzirme döneminde güvenlidir ve kullanılabilir. Süte çok az bir miktarda hormon geçse de geçen miktar bebeğe bir zarar vermez.

Acil korunma metotları hangileridir?

Ertesi gün hapları ve rahim içi araç yani spiral en bilinen acil korunma metotlarını oluşturmaktadır.

Ertesi gün hapı ile doğum kontrol hapı aynı mı?

Hayır. Ertesi gün hapı yalnızca acil durum içindir, doğum kontrol hapı ise düzenli olarak kullanılır ve hormonal dengeyi koruyacak şekilde tasarlanmıştır.

Ertesi gün hapı doğurganlığı azaltır mı?

Hayır, tek kullanımlık ertesi gün hapı doğurganlığı kalıcı olarak etkilemez. Ancak sık kullanımı yumurtlama düzenini geçici olarak bozabilir.

Ertesi gün hapı ne kadar sürede etki eder?

İlişki sonrası ilk 72 saat içinde alınmalıdır. Ne kadar erken alınırsa etkinliği o kadar artar.

Ertesi gün hapı alındıktan sonra adet gecikmesi normal mi?

Evet, 5–7 gün gecikme normaldir. Ancak gecikme 1 haftadan fazla sürerse gebelik testi yapılmalıdır.

Aynı ay içinde iki kez kullanmak zararlı mı?

Evet, iki veya daha fazla kullanımı hormon dengesini ciddi şekilde bozabilir. Sürekli korunma ihtiyacı varsa doktor önerisiyle uygun bir doğum kontrol yöntemi seçilmelidir.

 

 

 

 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."