Rubber Dam Nedir? Rubber Dam Seti ve Uygulaması

Rubber Dam Nedir?

Rubber dam, tedavi edilecek dişi tükürükten, dilden ve yanaklardan tamamen izole eden esnek bir lastik bariyerdir. Halk arasında lastik örtü ya da diş barajı olarak da bilinen bu medikal örtü, sadece üzerinde çalışılacak dişi açıkta bırakır ve ağzın geri kalanını kapatır. Bu sayede tedavi sırasında kullanılan sular, ilaçlar veya dolgu parçacıkları hastanın boğazına gitmez. Diş hekimi de tükürükten arınmış, kuru ve temiz bir dişte çok daha rahat çalışır.

Rubber Dam Neden Kullanılır?

Rubber dam, dişin tedavi sırasında kuru kalmasını sağlamak, dolgunun ömrünü uzatmak ve hastanın güvenliğini korumak için kullanılır. Diş tedavilerinde bu lastik örtünün tercih edilmesinin en temel nedenleri şunlardır;

• Tükürük ve Nemi Engellemek: Dolgu ve yapıştırıcı malzemelerin dişe güçlüce tutunması için ortamın tamamen kuru olmasını sağlar.
   
• Mikroplardan Korumak: Ağız içindeki bakterilerin açılan diş çürüğüne ya da diş köklerine girmesini önler.
   
• Dili ve Yanağı Korumak: Diş hekiminin kullandığı aletlerin dönen uçlarından dili, dudağı ve yanakları korur.
   
• Yabancı Maddelerin Kaçmasını Önlemek: Kullanılan küçük aletlerin veya yıkama sularının hastanın boğazına kaçma riskini tamamen bitirir.
   
• Görüşü Kolaylaştırmak: Koyu renkli yapısıyla dişi öne çıkarır ve hekimin dişi çok daha net görmesini sağlar.

Rubber Dam Seti ve Parçaları Nelerdir?

Rubber dam seti, lastik örtünün dişe sağlam, güvenli ve sızdırmaz bir şekilde takılmasını sağlayan özel alet ve malzemelerin bir arada bulunduğu settir. Sistemin eksiksiz kurulabilmesi için sette yer alan her bir parçanın kendine özel bir görevi bulunur;

Rubber dam lastiği

Rubber dam lastiği, dişi sararak ağızdaki sıvıların geçmesini engelleyen ve operasyon alanını izole eden esnek örtüdür. Farklı kalınlıklarda ve yeşil, mavi, siyah gibi dikkat çekici renklerde üretilir. Koyu renkler dişin sınırlarını belirginleştirerek hekimin görüşünü kolaylaştırır. Lateks alerjisi olan bireyler için silikon veya nitril bazlı, lateks içermeyen seçenekleri kullanılır.

Rubber dam klempi

Rubber dam klempi, lastik örtüyü dişin boyun bölgesine sıkıca sabitleyerek yerinden kaymasını önleyen küçük metal kelepçedir. Paslanmaz çelikten üretilen bu parçaların ön dişler, küçük azılar ve büyük azılar için farklı boy ve eğimlerde çeşitleri bulunur. Dişin anatomisine uygun seçilen klemp, örtüyü güvenle sabit tutar.

Rubber dam punch

Rubber dam punch, lastik örtü üzerinde tedavi edilecek dişin boyutuna ve ağızdaki yerine tam uyumlu delikler açan özel zımba pensesidir. Üzerindeki döner tabla sayesinde farklı çaplarda delikler açabilir. Delik kenarlarının pürüzsüz olması şarttır; böylece lastik gerildiğinde yırtılmaz ve sıvı sızdırmazlığını korur.

Klemp taşıyıcı pens

Klemp taşıyıcı pens, metal klempin yaylı kollarını esneterek dişe nazikçe takmayı ve işlem sonunda çıkarmayı sağlayan cerrahi el aletidir. Uçları klemp üzerindeki deliklere kilitlenir; bu sayede hekim kelepçeyi dişe yerleştirirken tam kontrol sağlar ve diş etine zarar vermeden doğru konuma oturtur.

Rubber dam çerçevesi

Rubber dam çerçevesi, lastik örtüyü ağız dışından gergin tutarak çalışma alanını açık ve düzenli kılan U şeklindeki iskelettir. Metal veya röntgen çekimi sırasında engel oluşturmayan dayanıklı plastikten imal edilir. Lastiğin dudak ve yanakların üzerine yığılmasını önleyerek hekime geniş bir görüş açısı sunar.

Rubber dam iplik ve sabitleyici kordonlar

Rubber dam iplik, lastik örtüyü diş aralarındaki dar temas noktalarından rahatça geçirmek ve sabitlemek için kullanılan kaygan yapılı özel diş ipidir. Lastiğin diş eti kıvrımına tam oturmasına yardım eder. Ön dişlerde veya dar aralıklarda ise klemp yerine elastik sabitleyici kordonlar kullanılarak lastiğin kayması engellenir.

Rubber Dam Nasıl Kullanılır?

Rubber dam uygulaması; lastiğin delinmesi, metal kelepçeyle dişe tutturulması ve çerçevenin gerdirilmesiyle yapılan pratik bir işlemdir.

Uygulama sırasıyla şu adımlarla tamamlanır;

• Diş Aralarının Kontrolü: Lastiğin takılırken yırtılmaması için diş araları önceden diş ipiyle kontrol edilir ve temizlenir.
   
• Lastiğin Delinmesi: Tedavi edilecek dişin yerine göre lastik örtü, delme pensesi (punch) ile tek seferde delinir.
   
• Kelepçenin Hazırlanması: Dişe uygun boyutta metal klemp seçilir ve güvenlik için klempe bir miktar emniyet ipi bağlanır.
   
• Dişe Takma: Klemp taşıyıcı forseps ile metal klemp hafifçe esnetilerek lastikle birlikte dişin üzerine yerleştirilir.
   
• Çerçevenin Takılması: Lastik örtü, ağız dışındaki çerçeveye geçirilerek gerdirilir ve alan açık hale getirilir.
   
• Kuruluk Kontrolü: Lastiğin dişi tam sardığı kontrol edilir, diş hava ile kurutulur ve tedaviye hemen başlanır.

Diş Tedavisinde Rubber Dam Hangi İşlemlerde Kullanılır?

Diş tedavisinde rubber dam; beyaz dolgular, porselen yapıştırmalar, diş beyazlatma ve kanal tedavisi gibi kuruluğun şart olduğu tüm işlemlerde kullanılır.

• Kompozit (Beyaz) Dolgular: Dolgunun dişe tam yapışması ve düşmemesi için ortamın nemsiz olması gerekir. Tek bir damla tükürük bile dolgunun ömrünü kısaltır.
   
• Porselen Lamine ve Kaplamalar: Yaprak porselen veya estetik kaplamaların dişe yapıştırılmasında güçlü tutuculuk için kuru zemin sağlar.
   
• Diş Beyazlatma (Klinik Tipi): Diş beyazlatma işleminde kullanılan güçlü beyazlatma jelleri diş etine temas edip yanma yapmasını engeller.
   
• Eski Dolguların Değişimi: Eski diş dolgusu sökülürken çıkan parçaların ağız içine dökülmeden toplanmasını sağlar.

Kanal Tedavisinde Rubber Dam Neden Zorunludur?

Kanal tedavisinde rubber dam, açık durumdaki diş köklerine tükürükteki mikropların girmesini engelleyen ve tedavinin başarısını garanti altına alan zorunlu bir korumadır.

Kanal tedavisinde bu sistemin kullanılmasının önemli nedenleri şunlardır;

• Mikrop Girişini Engeller: Dişin içi açıldığında ağızdaki bakterilerin kök kanallarına sızmasını durdurur, böylece diş kökünde iltihap ve apse oluşmasını önler.
   
• Yıkama İlaçlarının Boğaza Kaçmasını Önler: Kök kanallarını temizlemek için kullanılan dezenfektan sıvıların hastanın ağzına veya boğazına akmasını engeller.
   
• Küçük Aletlerin Yutulmasını Önler: Kanal tedavisi yapılırken kullanılan iğne ucu kadar ince küçük aletlerin kazara boğaza kaçma riskini tamamen yok eder.
   
• Kanalın Kuru Kalmasını Sağlar: Köklerin doldurulması aşamasında kanalın tamamen kuru kalmasını sağlayarak dolgunun sızdırmaz olmasını temin eder.

Rubber Dam Avantajları Nelerdir?

Rubber dam avantajları; dolguların daha dayanıklı olması, hastanın güvenli hissetmesi, tedavinin daha hızlı bitmesi ve ağız konforudur.

Tedaviyi hasta ve hekim için kolaylaştıran temel faydalar şunlardır;

• Dayanıklı Dolgular: Tamamen kuru alanda yapılan dolgular dişe çok daha sağlam yapışır ve uzun yıllar kırılmadan kalır.
   
• Yüksek Hasta Güvenliği: Ağız içine su, ilaç veya alet parçası kaçma korkusu tamamen biter.
   
• Ağızda Su Birikmez: Tedavi sırasında ağız içine sürekli su dolmaz, hasta sürekli tükürük yutmak veya ağzını çalkalamak zorunda kalmaz.
   
• Hızlı Tedavi Süresi: Hekim sürekli pamuk değiştirmekle veya tükürük temizlemekle vakit kaybetmediği için işlem çok daha çabuk biter.
   
• Yanak ve Dil Yaralanmalarını Önler: Dönen diş aletleri lastik örtünün dışında kaldığı için dili ve yanağı çizme veya kesme riski olmaz.

Rubber Dam Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Rubber dam uygulamasında dikkat edilmesi gerekenler; doğru klemp boyutu seçmek, lateks alerjisini kontrol etmek ve diş etine baskı yapmamaktır.

Uygulama sırasında konforun bozulmaması için şunlara dikkat edilir;

• Lateks Alerjisi: Hastanın latekse karşı alerjisi varsa mutlaka lateks içermeyen özel silikon ya da nitril lastikler seçilmelidir.
   
• Doğru Boyut Seçimi: Dişin büyüklüğüne uymayan metal klempler diş etine baskı yapabilir ya da dişi sıkabilir. Dişe tam uyan parça seçilmelidir.
   
• Güvenlik İpi: Klempin üzerine işlem öncesinde mutlaka bir diş ipi bağlanmalı, böylece ağız içinde kontrol her zaman elde tutulmalıdır.
   
• Rahat Nefes Alma: Lastik örtü yerleştirilirken hastanın burnunun tamamen açıkta kaldığından ve rahat nefes alabildiğinden emin olunmalıdır.

Rubber Dam Uygulaması Sonrasında Ağızda Hassasiyet Oluşur mu?

Rubber dam uygulaması sonrasında diş etinde hafif bir baskı hissi veya geçici bir hassasiyet oluşabilir ancak bu durum kısa sürede kendiliğinden düzelir. Tedavi sırasında lastik örtüyü sabit tutan metal kelepçe, dişin boyun kısmına ve diş eti sınırına oturur.

Anestezinin etkisi geçtikten sonra kelepçenin temas ettiği diş etinde hafif bir sızı veya çiğneme esnasında geçici bir hassasiyet hissedilmesi oldukça doğaldır. Bu hafif hassasiyet genellikle 24 ila 48 saat içinde dokuların kendini toparlamasıyla tamamen ortadan kalkar. Ilık tuzlu suyla gargara yapmak ve bölgeyi birkaç gün sert fırçalamaktan kaçınmak diş etinin hızla rahatlamasını sağlar.

Rubber Dam Ağız Hijyeni Açısından Neden Önemlidir?

Rubber dam ağız hijyeni açısından, tedavi edilen dişi ağızdaki mikroplardan korurken kliniğin havasına tükürük saçılmasını engelleyen hijyenik bir settir. Diş temizleme ve dolgu yapma aletleri çalışırken yüksek hızda su püskürtür. Bu sular hastanın tükürüğüyle birleştiğinde havaya gözle görülmeyen mikroplu damlacıklar yayılır.

Rubber dam kullanıldığında tükürük kapalı kaldığı için havaya mikrop yayılması neredeyse tamamen durur. Ayrıca diş etinden sızabilecek kan ya da iltihap da dolgu alanına bulaşmaz, böylece tedavi en temiz şartlarda tamamlanır.

Rubber Dam Nasıl Çıkarılır? Rubber Dam Çıkarıcı Aletler

Rubber dam çıkarıcı aletler, tedavi bittiğinde lastik örtüyü ve metal parçaları yeni yapılan dolguya zarar vermeden çıkarmaya yarayan makas ve penselerdir.

Çıkarma işlemi oldukça kolaydır ve aşağıdaki adımlarla saniyeler içinde tamamlanır.

• Lastiklerin Kesilmesi: Diş aralarında gergin duran lastik kısımlar küçük bir makasla hafifçe kesilir.
   
• Klempin Alınması: Taşıyıcı pens yardımıyla metal klemp dişten gevşetilerek nazikçe çıkartılır.
   
• Çerçevenin Alınması: Lastik örtü ve çerçeve tek bir hareketle ağızdan dışarı alınır.
   
• Ağız İçi Temizliği: Diş aralarında lastik parçası kalıp kalmadığı kontrol edilir, diş ipiyle temizlenir ve ağız suyla çalkalanır.

Rubber Dam ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Rubber dam uygulaması can yakar mı?

Rubber dam uygulaması can yakmaz. Dişe ve çevre dokulara tedavi öncesinde lokal anestezi yapıldığı için metal klemp takılırken yalnızca hafif bir baskı hissedilir.

Rubber dam takılıyken nasıl nefes alınır?

Rubber dam sadece ağzın içini kapatır, burun delikleri tamamen açıkta kalır; bu yüzden tedavi süresince burnunuzdan çok rahat bir şekilde nefes alıp verebilirsiniz.

Rubber dam takılıyken yutkunabilir miyim?

Rubber dam takılıyken kendi tükürüğünüzü rahatça yutkunabilirsiniz; tedavide kullanılan sular ve maddeler örtünün üzerinde kaldığı için boğazınıza kaçmaz.

Lateks alerjisi olanlar rubber dam kullanabilir mi?

Lateks alerjisi olan kişilerde doğal kauçuk içermeyen, özel hipoalerjenik rubber dam lastikleri güvenle kullanılır.

Rubber dam takılmazsa dolgu ya da kanal tedavisi bozulur mu?

Rubber dam kullanılmadığında ağızdaki tükürük ve nem dolgunun altına sızarak dolgunun erken düşmesine ya da kanal tedavisinin mikrop kapıp başarısız olmasına sebep olabilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."