Şeker Yüklemesi Testi Nedir? Gebelikte Şeker Yüklemesi Ne Zaman Yapılır?

Şeker Yüklemesi Testi Nedir?

Şeker yüklemesi testi, hastalara belirli bir miktarda şeker verildikten sonra, glukozun kandan ne kadar çabuk sürede temizlendiğini belirlemek için yapılan bir testtir. Vücudun glikoz adı verilen şekere verdiği yanıtı ölçen şeker yüklemesi testi özellikle, Tip 2 diyabet ve gestasyonel diyabetin teşhisinde yapılır.

Gebelerin diyabet açısından ilk değerlendirilmesi genellikle ilk kontrolde açlık kan şekeri bakılarak yapılır. Buradaki amaç daha önceden diyabeti olan ancak tanı konmamış olan kişilerin belirlenmesidir. Asıl gestasyonel diyabet taraması ise 24-28. haftalar arasında şeker yükleme testleri (OGTT) ile yapılmaktadır. Ancak yüksek risk grubundaki gebelerde daha erken dönemde yükleme testi yapmak gerekebilir. Gebelikte ve diyabet riski taşıyan gebelik dışı bireylerde de metabolik yanıtın değerlendirilmesinde önemli bir testtir.

Test sırasında kişiye belirli miktarda glukoz içeren bir sıvı içirilir ve kan şekeri düzeyi belirli aralıklarla ölçülerek vücudun bu glukoz yüküne verdiği yanıt izlenir. Böylece pankreasın insülin salgılama kapasitesi ve hücrelerin insüline yanıtı değerlendirilir.

Gebelikte Şeker Yüklemesi Testi Nedir?

Gebelikte şeker yüklemesi testi, iki aşamalı veya tek aşamalı olmak üzere iki tip tarama protokolde uygulanan, 50 gr oral glukoz tolerans testi (OGTT) olarak yapılan testtir. 50 gr OGTT öncesinde açlık gerekmez, suya karıştırılan glukozun içilmesini takip eden 1.saatteki kan şekeri düzeyi kontrol edilir.

Değer yüksek çıkarsa; 100 gr oral glukoz tolerans testi yapılır. 100 gr OGTT aç karnına yapılır, açlık kan şekeri ve glukozun içilmesini takip eden 1, 2 ve 3. saatlerdeki kan şekeri düzeyleri kontrol edilir.

Tek aşamalı testte açlık gerektirir.  Açlık kan şekeri için kan alınmasını takiben 75 gr glukoz içilir ve 1.-2. saat kan şekeri düzeyleri ölçülür. Testler belli kriterlere göre değerlendirilir ve pozitif saptanırsa gestasyonel diyabet tanısı konur.

Şeker Yüklemesi Neden Yapılır?

Şeker yükleme testinin yapılma amacı, erken tanı, risk yönetimi ve anne-bebek sağlığını koruma açısından oldukça kritiktir. Testin yapılma nedenleri:

Gestasyonel Diyabeti (Gebelik Şekeri) Tespit Etmek

Gebelik sırasında hormon değişiklikleri nedeniyle vücut insülin direnci geliştirebilir. Bu durum bazı kadınlarda kan şekeri yükselmesine yol açar. Şeker yüklemesi:

• Gestasyonel diyabeti erken dönemde saptar,
• Anne ve bebekte oluşabilecek komplikasyon riskini azaltır,
• Sağlıklı doğum sürecini destekler.

Tedavi edilmeyen gebelik şekeri; büyük bebek doğumu, erken doğum, preeklampsi ve doğum sonrası annede tip 2 diyabet riskinin artmasına neden olabilir.

Prediyabet ve Tip 2 Diyabet Riskini Değerlendirmek

Şeker yükleme testi; yalnızca hamilelerde değil, glukoz metabolizması bozukluğu şüphesi olan kişilerde de yapılır. Özellikle:

• Açlık kan şekeri yüksekliği olanlar
• Ailede diyabet öyküsü bulunanlar
• Fazla kilolu veya obez kişiler
• Polikistik over sendromu olanlar
• İnsülin direnci belirtileri taşıyanlar

Bu bireylerde OGTT, prediyabet ve tip 2 diyabet riskini kesinleştirmede standart tanı testlerinden biridir.

Glukoz Toleransını Değerlendirmek

Bazı durumlarda açlık kan şekeri normal olsa bile vücut glukozu işleme konusunda sorun yaşayabilir. Şeker yükleme testi, bu gizli metabolik problemleri ortaya çıkarır. Özellikle:

• Yorgunluk
• Sık acıkma
• Baş dönmesi
• Yemek sonrası uyku hali gibi belirtileri olanlarda

glukoz toleransındaki bozulmalar OGTT ile tespit edilebilir.

Gebelik Şekeri (Gestasyonel Diyabetes Mellitus) Nedir?

Gestasyonel diyabetes mellitus, gebelikte ortaya çıkan ya da tanısı ilk kez gebelikte konan diyabet hastalığıdır. Bu kişilerin bir kısmında önceden tanı almamış bir diyabet hastalığı mevcutken, bazılarında gebelik sırasında hastalık ortaya çıkar.

Gestasyonel diyabet neden olur?

Kan şekeri metabolizmasında görevli olan ana hormon insülindir. İnsülin hücrelerin enerji elde etmesi için gerekli olan glukozun kandan hücre içine geçişini sağlar. Gebelik ise doğası gereği diyabete eğilim yaratan bir süreçtir. Gebelikte salgılanan hormonlar sebebiyle gebede insüline karşı direnç gelişir. Böylece bebeğin beslenmesi için gerekli olan glukoz ihtiyacını karşılamak amacıyla annenin kanındaki glukozun hücre içine girişi azaltılır ve annenin kan glukoz seviyesi artar. Bu durumda annenin vücudu kan şekerini normal seviyede tutabilmek için daha fazla insülin üretir. Bir grup gebede insülin üretimi yetersiz kalır, kan şekerini normal seviyelere düşürecek düzeye ulaşamaz ve gestasyonel diyabet gelişir.

Şeker Yükleme Testi Nasıl Yapılır?

Testin uygulanışı oldukça standarttır ve genellikle 2–3 saat sürer.

Açlık Kan Şekeri Ölçümü

• Testten önce kişi 8–12 saat aç kalır. İlk adımda açlık kan şekeri ölçülür.

Glukozlu Sıvının İçirilmesi

Açlık ölçümü sonrası kişiye genellikle:

• 75 gram glukoz (standart OGTT)
• 50 veya 100 gram glukoz (gebelik taramasında kullanılan protokoller)

içeren tatlı bir sıvı verilir.

Belirli Aralıklarla Kan Şekeri Takibi

Sıvıyı içtikten sonra kan şekeri genellikle:

• 1.saat
• 2.saat
• Gebelik testinde bazı protokollerde 3. saat

ölçülür.

Bu veriler; vücudun glukozu ne kadar sürede normal seviyeye çekebildiğini gösterir.

Gebelikte Şeker Yüklemesi Testi Ne Zaman Yapılır?

Şeker yüklemesi testi hamileliğin 24-28. haftaları arasında yapılmaktadır. Daha önce gebelik diyabeti söz konusuysa, hamileliğin daha erken dönemlerinde, bir OGTT, test normalse de 24 ila 28. haftalarda bir OGTT testi daha yapılacaktır.

Şeker Yükleme Testi Neden Önemlidir?

Şeker yüklemesi, yalnızca tanı koymak için değil; komplikasyonların önüne geçme amacıyla da kritik bir tarama yöntemidir.

Anne ve Bebek Sağlığını Korumak

Gebelik şekeri tedavi edilmezse:

• Doğumda omuz takılması
• Normalden büyük bebek (makrozomi)
• Yenidoğanda düşük kan şekeri
• Anne için ileride tip 2 diyabet riski

gibi sonuçlara yol açabilir.

Erken tanı, beslenme düzenlemesi, glukoz takibi ve gerekirse tedavi planı ile bu riskler büyük oranda azaltılır.

Diyabetin Erken Tanısı

Prediyabet döneminde yakalanan kişiler yaşam tarzı değişikliği ile:

• Kan şekerini kontrol altına alabilir,
• Tip 2 diyabetin ilerlemesini yavaşlatabilir,

Kalp-damar hastalıkları riskini azaltabilir.

Kimlere Şeker Yükleme Testi Yapılır?

Test özellikle şu durumlarda önerilir:

Gebelerde

• Tüm gebelere genellikle 24–28. haftalarda rutin olarak yapılır.
• Ailede diyabet öyküsü, obezite, önceki gebelikte gestasyonel diyabet gibi risk faktörleri varsa daha erken yapılabilir.

Gebelik Dışında

• Açlık kan şekeri sınırda yüksek olanlar
• İnsülin direnci belirtileri olanlar
• PCOS hastaları
• Fazla kilolu kişiler
• Diyabet risk faktörleri taşıyan bireyler

için uygundur.

Şeker Yüklemesi Güvenli Bir Test midir?

Bilimsel rehberler ve büyük sağlık kuruluşları OGTT’nin:

• Gebelikte ve gebelik dışında güvenli,
• Anne ve bebek için risk oluşturmayan,
• Diyabet tanısında standart bir yöntem olduğunu belirtir.

Test sırasında bazı kişilerde mide bulantısı olabilir; bu geçici bir durumdur. Şeker yükleme testi, hem gebelikte hem de gebelik dışında diyabetin erken tanısı, risk yönetimi, anne ve bebek sağlığının korunması, ve glukoz metabolizmasının detaylı değerlendirilmesi açısından son derece önemli bir testtir. Düzenli uygulandığında birçok sağlık probleminin oluşmasını engelleyebilir.

Şeker Yükleme Testine Hazırlık Nasıl Olmalı?

• 8–12 saat açlık gerekir.
• Su içilebilir ancak çay, kahve, meyve suyu önerilmez.
• Test öncesi yoğun egzersiz yapılmamalıdır.
• Doktor önerisi olmadan ilaç kesilmemelidir.

Şeker Yüklemesi Testi Kaç Gram Olur?

Şeker yüklemesi iki aşamalı testte; 50 gr oral glukoz tolerans testi (OGTT) yapılır. 50 gr OGTT öncesinde açlık gerekmez, suya karıştırılan glukozun içilmesini takip eden 1.saatteki kan şekeri düzeyine bakılır. Değer yüksek çıkarsa; 100 gr oral glukoz tolerans testi yapılır. 100 gr OGTT aç karnına yapılır, açlık kan şekeri ve glukozun içilmesini takip eden 1, 2 ve 3. saatlerdeki kan şekeri düzeyleri kontrol edilir.

Tek aşamalı testte açlık gerektirir.  Açlık kan şekeri için kan alınmasını takiben 75 gr glukoz içilir ve 1.-2. saat kan şekeri düzeyleri ölçülür. Testler belli kriterlere göre değerlendirilir ve pozitif saptanırsa gestasyonel diyabet tanısı konur.

Gebelik Şekerinin Görülme Sıklığı Nedir?

Toplumsal özelliklere göre sıklığı değişmekle birlikte, tüm gebeliklerin yaklaşık olarak %6-7’sinde diyabet saptanmakta ve bunların %90’ının gestasyonel diyabet olduğu tahmin edilmektedir. Hareketsiz yaşam biçimi ve obezitenin artışı ile tüm dünyada diyabet ve dolayısıyla gestasyonel diyabet görülme sıklığı artmaktadır.

Gebelik Şekerinde Kimler Risk Altındadır?

25 yaşın üstünde olmak, gebelik öncesi kilonun normalden fazla olması, önceki gebelikte gestasyonel diyabet, iri bebek veya ölü doğum öyküsünün olması, yakın akrabalarda diyabet bulunması, diyabetin sık görüldüğü bazı ırklara mensup olmak, daha önceden bilinen insülin direnci, glukoz intoleransı, idrarda şeker saptanması gibi durumların varlığı risk faktörleridir.

Şeker Yüklemesi Testinin Yan Etkileri Var mıdır?

Şeker yüklemesi testinin oldukça az yan etkisi vardır. En sık görülen yan etkiler bulantı ve kusma olmaktadır.

Şeker Yüklemesi Testi Yüksek Çıkarsa Ne Olur?

Öncelikle yaşam tarzı değişiklikleri diye adlandırılan uygun diyet ve egzersiz ile günde birkaç kez evde parmaktan kan şekeri ölçülen cihazlarla açlık ve tokluk kan şekeri takibi planlanır. Bu şekildeki takipte kan şekeri değerleri hedeflenen düzeylerde seyrederse gebelik haftasına uygun diyetle, kan şekeri ölçüm aralıkları belirlenerek takibe devam edilir.

Yaşam tarzı değişiklikleri ile hedeflenen kan şekeri düzeylerine ulaşılamazsa insülin tedavisine başlanır. Son yıllarda ağızdan alınan diyabet ilaçlarının gebelikte kullanımının güvenli olduğuna dair yayınlar olsa da, bu konuda hala tartışmalar mevcuttur.

Şeker Yükleme Testinin Değerlendirilmesi

Değerler kullanılan protokole göre değişmekle birlikte şu bilgiler genel çerçeveyi oluşturur:

• Normal sonuç: Vücut glukozu hızlı şekilde işler, kan şekeri 2 saat içinde normal seviyelere döner.
• Bozulmuş glukoz toleransı: Prediyabet göstergesi olabilir.
• Yüksek sonuçlar: Diyabet tanısı için değerlendirme yapılır.

Gebelikteki referans aralıkları ise anne adayının risk durumuna ve kullanılan 1 adım/2 adım protokollerine göre değişiklik gösterebilir.

Şeker Yüklemesi Testi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Gestasyonel diyabet anne ve bebeği nasıl etkiler?

En önemli etkilerinden biri bebeğin gereğinden fazla büyümesi ve buna bağlı olarak müdahaleli doğum, doğum travması, omuz takılması ve doğumda bebeğin koluna giden sinirlerde hasar gibi olumsuz durumların yaşanma olasılığının artmasıdır. Bu kişilerde doğumun sezaryen ile gerçekleşme gereksinimi de artmaktadır. Anne karnında ani bebek ölümü, doğumdan sonra bebekte solunum problemleri ve kan şekeri düşüklüklerinin yaşanması, yeni doğan sarılığı ihtimalinin artması da karşılaşılabilecek sorunlardandır. Ayrıca annede gestasyonel hipertansiyon  (gebelikte tansiyon yüksekliği) ve preeklampsi (yüksek tansiyona bağlı gebelik zehirlenmesi) olma olasılığı gestasyonel diyabeti olan kadınlarda daha fazladır.

Gestasyonel diyabet doğumdan sonra geçer mi?

Doğumdan sonra çoğunlukla kan şekerleri normale döner. Ancak gebelik şekeri tespit edilmiş kadınların yaşam boyu diyabet hastalığına sahip olma riski %40 lara kadar çıkmaktadır. Bu kişilerin çocuklarında da uzun dönemde diyabet ve obezite görülme riski arttığı için çocukları da yakın takip edilmelidir. Ayrıca gebelikte diyabet saptanan kişilerin 1/3-2/3’ünde sonraki gebelikte de diyabet gelişmektedir.

Gestasyonel diyabeti olan kişiler doğumdan sonra neler yapmalıdır?

Doğumdan hemen sonra kontrol edilen kan şekerleri normal veya normale yakınsa, doğumdan 6-12 hafta sonra 75 gr şeker yükleme testi yapılmalıdır. Değerler normalse 3 yılda bir diyabet için tetkikleri yapılmalıdır. Doğumdan sonra sağlıklı beslenmek, ideal kiloda kalmak ve düzenli egzersiz yapmak ileriki dönemde ve sonraki gebeliklerde diyabet görülme riskini azaltmaktadır.

Diyabeti bulunan kişilerin gebe kalmadan önce ve gebelikte nelere dikkat etmeli?

Kan şekerleri kontrol altında olmayan diyabetli kişilerin gebeliklerinde şimdiye kadar bahsettiğimiz risklerin yanı sıra, gebeliğin ilk 3 ayındaki organ gelişimi döneminde yüksek kan şekerine maruziyet nedeniyle bebekte başta kalp ve sinir sistemi ile ilgili olmak üzere birçok doğumsal anomalinin riskinde artış söz konusu olmaktadır. Bu kişiler gebe kalmadan önce mutlaka takiplerini yapan endokrinoloji ve ya dahiliye uzmanına gebelik planlarından söz etmeli ve uygun kan şekeri kontrolü sağlandıktan sonra gebelik planlamalılardır. Gebe kalmadan en az 1 ay önce folik asit almaya başlamalılardır. Gebelik sırasında mutlaka diyetisyen kontrolü ile gebelik haftasına göre diyetleri düzenlenmeli, kullandıkları tedavilerin dozları ayarlanmalı ve kan şekerleri hedeflenen düzeylerde tutulmalıdır.

Diyabetes mellitus (şeker hastalığı) nedir?

Glukoz (kan şekeri) vücudun temel enerji kaynağı olan bir şekerdir ve kandaki değeri başta insülin hormonu olmak üzere vücuttaki bazı hormonlar tarafından belli seviyelerde tutulmaktadır. Basitçe kanda glukoz düzeyinin belirlenmiş seviyelerden yüksek olması diyabet hastalığı olarak adlandırılmaktadır ve bu hastalık tedavi edilmediğinde bir takım sağlık sorunlarına yol açmaktadır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."