Diyabet, uzun süre belirti vermeden ilerleyebilen ve erken tanı konulmadığında kalp, böbrek ve göz sağlığını etkileyebilen kronik bir hastalık olarak öne çıkıyor. “Tatlı yemiyorum, diyabet olmam” ve “Diyabet için çok gencim” gibi yanlış inanışlar hastalığın erken fark edilmesini geciktirebiliyor. Aşırı susama, sık idrara çıkma, istemsiz kilo kaybı ve sürekli yorgunluk diyabetin önemli belirtileri arasında yer alıyor. Erken tanı ve düzenli takip, hastalığa bağlı komplikasyonların önlenmesinde büyük önem taşıyor. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında, Memorial Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü’nden Doç. Dr. Başak Çakır Güney, diyabetin belirtileri ve güncel tedavi yaklaşımları hakkında bilgi verdi.
Diyabetle Yaşayanların Sayısı 830 Milyonu Aştı!
Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre, dünyada diyabetle yaşayan kişi sayısı 1990’da yaklaşık 200 milyonken 2022’de 830 milyona ulaştı. Küresel ölçekte giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunu olan diyabet, özellikle erken dönemde belirgin şikayetlere yol açmadan ilerleyebilmektedir. Kişi kendisini iyi hissetse bile kan şekeri yüksekliği zaman içinde damarlar ve çeşitli organlar üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir.
Kontrol altına alınmayan diyabet; kalp ve damar hastalıkları, böbrek fonksiyonlarında bozulma, görme kaybı ve sinir hasarı gibi ciddi sağlık sorunları açısından risk oluşturabilir. Bu nedenle risk grubundaki kişilerin düzenli sağlık kontrollerini yaptırması, kan şekeri düzeylerinin takip edilmesi ve gerekli durumlarda erken tanı için değerlendirilmesi büyük önem taşır. Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, ideal kilonun korunması ve hekim önerilerine uygun tedavi ve takip süreci, diyabetin kontrolünde ve uzun vadeli komplikasyonların önlenmesinde önemli rol oynar.
“Tatlı Yemiyorum, Diyabet Olmam” Düşüncesi Doğru Değil
Diyabet yalnızca fazla şeker tüketimine bağlı bir hastalık değildir. Bunun için “tatlı yemiyorum, diyabet olmam” gibi bir düşünce doğru değildir. En sık görülen tür olan tip 2 diyabetin ortaya çıkışında genetik yatkınlık, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve beslenme alışkanlıkları gibi birçok faktör rol oynar. Bu nedenle yalnızca kilolu kişilerde değil, zayıf bireylerde de diyabet gelişebilir. Tip 1 diyabet ise bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere zarar vermesiyle ortaya çıkar ve fazla şeker tüketimiyle doğrudan ilişkili değildir.
Toplumda yaygın olan “İnsülin bağımlılık yapar” inanışı da gerçeği yansıtmaz. İnsülin, kan şekeri kontrolünü sağlamak amacıyla kullanılan bir tedavidir ve tip 1 diyabetli bireyler için yaşam boyu gereklidir. Tip 2 diyabette ise hastalığın seyrine ve kişinin ihtiyaçlarına göre insülin tedavisine başvurulabilir. Öte yandan bitkisel ürünler ve besin takviyeleri, hekim önerisi olmadan diyabet ilaçlarının yerine kullanılmamalıdır. Diyabetin kontrolünde bilimsel kanıtlara dayalı tedavi, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli hekim takibi temel unsurlardır.
Çocuklarda Sürekli Susama, Sık İdrara Çıkma Önemsenmeli
Çok su içmek, sık idrara çıkmak ve istemeden kilo vermek diyabetin bilinen belirtileridir. Ancak sürekli yorgunluk, bulanık görme, geç iyileşen yaralar, tekrarlayan mantar veya idrar yolu enfeksiyonları da hastalığın işareti olabilir. El ve ayaklarda uyuşma bazen diyabete bağlı sinir hasarıyla ilişkilidir. Tip 2 diyabette hiçbir belirti olmayabileceği de unutulmamalıdır. Çocuklarda sürekli susama, sık idrara çıkma ve kilo kaybı gecikmeden değerlendirilmelidir. Bu belirtilere kusma, karın ağrısı veya hızlı soluma gibi durumlar da eklenirse vakit kaybı olmasan hemen doktora başvurulmalıdır.
“Diyabet İçin Çok Gencim” İnanışı Geçerli Değil
Diyabetin artmasında obezitenin yaygınlaşması, daha az hareket etmek, yüksek kalorili beslenme ve nüfusun yaşlanması etkilidir. Ailesinde diyabet olanlar, bel çevresinde yağlanması bulunanlar ve gebelikte diyabet geçirenler daha fazla risk taşımaktadır. Yüksek tansiyon, kan yağlarında bozukluk ve polikistik over sendromu da risk değerlendirmesinde dikkate alınır. Eskiden daha çok yetişkinlerde görülen tip 2 diyabet, artık çocuklarda ve ergenlerde de ortaya çıkabilir. Özellikle obezitesi olan çocuklarda ergenlik döneminde görülebilmektedir. Tip 1 diyabet ise küçük çocukluk dahil her yaşta başlayabilir. Dolayısıyla “Diyabet için çok gencim” düşüncesiyle belirtiler göz ardı edilmemelidir.
Tedavi Herkes için Aynı Değil
Diyabet tedavisi herkes için aynı değildir. Diyabetin türü, kişinin yaşı, kilosu, kan şekeri düzeyi ve diğer hastalıklarına göre planlanır. Sağlıklı beslenme ve düzenli hareket tedavinin temelidir; gerektiğinde ilaç veya insülin başlanması geciktirilmemelidir. Amaç, kan şekerini düzenlerken kalbi ve böbrekleri de korumaktır. Tansiyon ve kolesterol kontrolü, göz muayenesi, böbrek testleri ve ayak kontrolleri düzenli yapılmalıdır. Kan şekeri düzelse bile ilaçlar hekime danışmadan bırakılmamalıdır.
“Gizli Şeker” Diyabete Dönüşmeden Önlem Alınmalı
Risk taşıyan kişiler, şikayetleri olmasa da hekim önerisiyle kan şekeri ölçümü ve son birkaç aylık ortalama kan şekerini gösteren HbA1c testiyle değerlendirilebilir. “Gizli şeker” olarak bilinen prediyabette kan şekeri normalden yüksektir, ancak diyabet sınırına ulaşmamıştır. Bu durum mutlaka diyabete dönüşmez. Uygun beslenme, düzenli hareket ve fazla kiloların verilmesiyle tip 2 diyabetin gelişmesi önlenebilir veya geciktirilebilir.
Yayınlanma Tarihi: 13 Kasım 2026
*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."
