Yanığa Ne İyi Gelir? Birinci ve İkinci Derece Yanık Tedavileri Nasıldır?

Yanık Nedir?

Yanık, yüksek derecede ısı, güneş, kimyasal madde, elektrik ve radyasyon teması sonucu ciltte meydana gelen tahribat ve doku bozulmasıdır. Isının yüksekliği veya temas süresine bağlı olarak, özellikle hızlı bir şekilde tedavisi gerçekleşmeyen yanık vakaları, derinin yüzeyel, orta ve derin tabakalarını yakarak deriyi ölü hale getirebilir.

Bununla birlikte sadece yanan bölgeyi değil tüm organizmayı etkileyen yanıklar, kendi içinde yanığın şiddetine bağlı olarak derecelere ayrılır. 1, 2 ve 3. derece yanıklar olarak kabul edilen yanık dereceleri derinin etkilediği bölgelere göre sınıflandırılır.

Yanık vakası meydana geldiğinde alınacak en hızlı aksiyon yanık olan bölgeyi soğuk suya batırmaktır. Soğuk su ve soğuk kompres uygulayarak yanığın şiddetini azaltabilirsiniz. Ancak aşırı soğuk suya batırmamak, yanığın tahriş olmaması adına önemlidir.

Yanık Dereceleri Nelerdir?

Derinin üst, orta ve tüm katmanlarını etkilemesi açısından kendi içinde derecelendirilen yanık vakaları, 1, 2 ve 3 olmak üzere derecelere ayrılır.

Bunlarla birlikte yanığın derinliği, yaygınlığı, etkilenen bölge, enfeksiyon riskinin olup olmaması, hastanın yaşı, solunum yoluyla görülen zarar ve önceden var olan hastalıklar yanığın ciddiyetini belirleyen faktörlerdir.

Yanık dereceleri şu şekilde sınıflandırılır:

Birinci derece (yüzeysel) yanıklar (1. derece yanıklar)

1. derece (birinci derece) yanıklar yalnızca derinin en üst tabakası olan epidermis tabakasını etkiler. Yanığın fiziki görünümü kırmızı, kuru, ödemli ve kabarcıksızdır. Yanık bölgesinde ağrı hissedilebilir. Bu yanıklara en iyi örnek olarak güneş yanıkları gösterilir. Bu tür yanıklarda uzun süreli doku hasarı nadiren görülür ve genellikle cilt renginde hafif bir değişim gözlenir. Yanık bölgesindeki deri 1-2 hafta içinde yüzeyel olarak dökülür. Kısa sürede iz kalmadan iyileşir.

İkinci derece yanıklar

2.derece yanıklar (ikinci derece) derinin üst tabakası olan epidermisin yanı sıra dermis olarak adlandırılan derin tabakayı da etkileyen yanıklardır. Yanığın fiziksel olarak görünümü kırmızı, beyaz, içi su dolu kabarcıklı (bül), benekli ve şiş olabilir.

İkinci derece yanıklarda doku hasarı birinci derece yanıklara göre daha fazla, daha çok ağrılı ve iltihaplanmaya açık yanıklardır. 2.derece yanıklar pansumanlarla 2-3 haftada iyileşir. Ayrıca kimi zaman cerrahi tedavi yöntemlerine başvurulabilir.

Üçüncü derece yanık

En ciddi yanıklar 3.derece (üçüncü derece) yanıklardır. Üçüncü derece yanıklar derinin tüm katmanlarını (epidermis ve dermis tabakalarını) yok etmesinin yanı sıra, cildi yağ tabakasına kadar etkiler ve lemik, kas ve tendonlarda kalıcı hasara neden olabilir.

Üçüncü derece yanıklarda yanık bölgesinin rengi kahverengi, siyah ve beyazımsı-sarımsı renge dönmüştür ve sinir uçları tahrip olduğu için ağrı yoktur. Bu türdeki yanıklar, cerrahi müdahale, yoğun bir tedavi ve rehabilitasyon süreci gerektirir. Enfeksiyonla birlikte ödem ihtimali çok yüksektir. 3.derece yanıkların iyileşmesi çok uzun sürer ve yanık izi deride kalır.

Yanık Çeşitleri Nelerdir?

Yanık çeşitleri, fiziksel ve kimyasal olmak üzere ikiye ayrılır. Fiziksel yanıklarda ısı, güneş yanığı, elektrik, ışın, sürtünme ve donma yanıkları söz konusudur. Kimyasal yanıklarda ise asit-alkali madde sonucu meydana gelen yanıklar yer alır. Özellikle fiziksel yanıkların içinde yüksek ısı sonucu oluşan yanıklara soğuk su tedavisi iyi gelir. Bununla birlikte ağrı kesiciler, merhemler ve güneş kremi de yanığa iyi gelen tedavi seçenekleri arasındadır.

Yanığa Ne İyi Gelir?

Yanan bölge hızlıca soğuk suyun altına tutulmalı ya da buzlu olmamak kaydıyla soğuk kompres uygulanmalıdır. Soğuk kompres 10-15 dakika boyunca ya da ağrı hafifleyene kadar uygulandıktan sonra, aloe vera nemli el, antibiyotikli merhem veya yanık kremi sürülmeli, temiz ve yapışmayan steril bir bez ile de yanan bölge sarılmalıdır. Bu yanığın acısını azaltmaya ve enfeksiyon kapmasını önlemeye yardımcı olacaktır. 

Yanık kaynaklı ağrı ve enfeksiyon oluşumunu önlemek için şunlar yapılabilir:

• Soğuk kompres uygulamak
• Aloe vera kremi ya da jeli veya antibiyotikli merhem sürmek
• Yanık kremi kullanmak
• Yapışmaz steril bandaj ile yanan bölgeyi sarmak
• Bol sıvı tüketmek
• Ağrı kesici almak
• Güneşle temastan kaçınmak
• Yanık sonucu oluşan kabarcıkları patlatmaktan kaçınmak

Yanık durumunda ilk müdahele için evde uygulayabileceğiniz yöntemler şunlardır:

Soğuk kompres

Yanık durumunda yanığın şiddetini azaltmak ve iltihaplanmayı önlemek için yanan yeri buzlu olmayan soğuk suyun altına tutulmalı ya da soğuk su ile ıslatılmış deriye yapışmayacak nemli bir bez ile soğuk kompres uygulanmalıdır.

Antibiyotikli merhem ve yanık kremi

Yanığın derecesine bağlı olarak antibiyotik merhemler de yanığa iyi gelir. Yanık kremi, iltihap giderici özellikleri sayesinde yanıkların üzerine uygulandığında yanığın şiddetini azaltır ve oluşabilecek enfeksiyonu önler.

Aloe vera jeli

Yanma sonrasında cildi nemli tutmakta önemlidir. Antiinflamatuar özelliklere sahip aloe vera özlü jel veya kremi yanık olan bölgeye hassas bir şekilde uygulamak cildi nemlendirmeyi sağlar.

Yanan bögeyi sarmak

Nemli ve steril olan bir bandajla yanık olan bölgeyi kapatmak yaranın enfeksiyon kapmasını önlemesi adına kritik bir önem taşır.

Ağrı kesici almak

Başta ibuprofen olmak üzere bazı ağrı kesiciler yanığa bağlı meydana gelen ağrı ve acıları önleme konusunda fayda sağlar. Ancak ağrı kesicilerin dozu için doktora danışmak daha sağlıklı olacaktır.

Cildi güneşten uzak tutmak

Deride meydana gelen yanıklar, hassas bir durumda olduğu için güneş ışığıyla temas kurulmaması gerekir. Bunun için cildi güneşten uzak tutmak için kapalı kıyafetler tercih edilebilir.

Yanık sonucu oluşan kabarcıkları patlatmaktan kaçınmak

Ciltte meydana gelen yanıklarla birlikte kabarcıklar meydana gelebilir. Yanıkların daha fazla tahriş olup dokuları etkilememesi için meydana gelen kabarcıkların patlatılmaması gerekir.

Bol su içmek

Yanıklarla birlikte vücutta su kaybı yaşanır. Dehidrasyonu önlemek ve vücudun sulu kalmasını sağlamak için bol su içilmelidir.

Bal sürmek

Bal, antibakteriyel, antiviral, antiinflamatuar ve antioksidan etkis ile birinci veya ikinci derece bir yanık söz konusuysa yanığın olduğu bölgeye topikal bir şekilde uygulanabilir. 

Yanık İzi Nasıl Geçer?

Ciltte meydana gelen yanıklardan sonra oluşan yanık izleri için antibiyotik merhemler, yanık kremi, ağrı kesici, aloe vera jeli, masaj ve basınç terapisi, lazer terapisi ve çok şiddetli durumlarda ameliyat yöntemi tercih edilir.

Yanık izine iyi gelen durumlar şu şekildedir:

• Antibiyotik merhemler
• Yanık kremi
• Ağrı kesicileri
• Aloe vera jeli
• Masaj ve basınç terapisi
• Lazer terapisi
• Ameliyat
• Antioksidan açısından zengin bir diyet listesi
• Bol su içmek
• Vitamin takviyesi almak

Birinci derece yanığa ne iyi gelir?

Yalnızsa derinin üst tabakası olan epidermisi etkileyen birinci derece yanıklara iyi gelen bazı yöntemler ve uygulamalar mevcuttur.

• Yanmış cilde soğuk kompres yapılmalıdır
• Yanık sonrası ağrının dindirilmesi için nemli bez uygulanmalıdır
• Buz kullanmaktan kaçınılmalıdır
• Yanık bölgesindeki yüzük, bilezik, saat gibi eşyalar hızla çıkartılmalıdır
• Yanan elbiseler soyularak değil makasla kesilerek çıkarılmalıdır
• Ağrı kesici desteği alınmalıdır

İkinci ve üçüncü derece yanığa ne iyi gelir?

İkinci ve üçüncü derece yanıklar daha şiddetli yanıklar olarak değerlendirilir. Bu yanıklara iyi gelen yöntemler ise şöyledir:

• Kişinin alevlerden kurtulmasına yardımcı olun ve üzerindeki ateşi söndürün
• Elektrik kaynaklı yanıklar için, güç kaynağının kapalı olduğundan emin olun
• Yaralanan kişinin yanan malzemeyle temasını hemen kesin
• Sıcak veya yanmış giysileri ve takı, kemer gibi eşyaları çıkarın
• Giysiler cilde yapışmışsa, etrafını kesin veya yırtın
• Yanık alanını soğuk, nemli bir bandaj veya temiz bir bez ile örtün
• Yanık bölgesini soğuk suya tutarak derhal en yakın sağlık merkezine başvurun

Büyük, şiddetli yanıkları su ile temas ettirmeyin. Bunu yapmak ciddi bir vücut ısısı kaybına (hipotermi) neden olabilir. Mümkünse yaralı bölgeyi kalp seviyesinin üzerine kaldırın. Şok belirtilerinin varlığına (bayılma, soluk ten rengi veya özellikle sığ bir şekilde nefes alma) dikkat edin.

Yanıkta Yapılmaması Gerekenler Nelerdir?

Yanıklarda hastalara soğuk su ile kompres yapılması en hızlı ve rahatlatıcı uygulama olarak kabul edilir. Uzun süreli buz kompresleri ise zararlı olabilir. Elektrik yanıklarında da hastaya kesinlikle su ile müdahale edilmemelidir. Yanık ertesi oluşan su kabarcıkları, proteinden zengin bir sıvı içerir ve ölü tabakayı ve hemen altındaki dokuları korumakla görevlidir ve patlatılmamalıdır. Halk arasında yaygın olarak uygulanan diş macunu, yoğurt, zeytinyağı, yumurta akı gibi maddelerin sürülmesinin yanık iyileşmesine katkısı olmadığı gibi enfeksiyon riskini de artırmaktadır.

Yanık Tedavisi Nasıl Yapılır?

Yanık tedavisi; doku hasarının boyutuna göre planlanan, ağrıyı azaltmayı, enfeksiyonu önlemeyi ve cildin hızlıca onarılmasını amaçlayan çok aşamalı medikal bir süreçtir. Tedavinin seyri ve başarısı, yanık dereceleri doğru analiz edilerek şu adımların sırasıyla uygulanmasına bağlıdır;

• Akut Dönem ve Yanıklarda İlk Yardım: Yanık tedavisinin ilk ve en kritik adımı, yanan bölgenin derhal oda sıcaklığındaki akarsu altında 10-15 dakika soğutulmasıdır. Bu işlem, ısının derin dokulara yayılmasını durdurur ve acıyı hafifletir.
   
• Tıbbi Değerlendirme ve Derecelendirme: Tedavi yöntemi, yanığın derinliğine göre belirlenir. Birinci derece yanıklar genellikle evde nemlendiricilerle iyileşebilirken; içi su dolu kabarcıklarla seyreden 2 derece yanık vakaları ve tüm deri katmanlarını etkileyen 3. derece yanıklar mutlaka uzman hekim gözetiminde tedavi edilmelidir.
   
• Yara Temizliği ve Debridman: Enfeksiyon riskini azaltmak amacıyla, yanık alanı antiseptik solüsyonlarla nazikçe temizlenir. Üçüncü derece veya derin ikinci derece yanıklarda, iyileşmeyi engelleyen ölü dokular cerrahi yöntemlerle temizlenir.
   
• Topikal İlaç ve Krem Uygulamaları: Cilt bariyeri zarar gördüğü için bölgeye epitelizan (hücre yenileyici) yanık kremleri, nemlendirici jeller ve mikroorganizma oluşumunu engelleyen antibiyotikli merhemler sürülür.
   
• Steril Pansuman ve Bandajlama: Temizlenen ve kremlenen yara bölgesi, dış etkenlerden ve mikroplardan korunması amacıyla yapışmayan, steril bir gazlı bezle kapatılır. Pansumanlar doktorun önerdiği periyotlarla düzenli olarak yenilenir.
   
• Sistemik Destek ve Ağrı Yönetimi: Özellikle geniş alanları kaplayan yanıklarda vücutta ciddi sıvı kaybı yaşanır. Bunu önlemek için hastaya damar yoluyla sıvı takviyesi yapılır ve ağrıyı kontrol altına almak için analjezik (ağrı kesici) tedavisi başlanır.
   
• Cerrahi Müdahale (Deri Grefti): Cildin kendi kendini yenileyemeyeceği kadar derin ve geniş doku kayıplarında, vücudun başka bir bölgesinden alınan sağlıklı derinin yaranın üzerine nakledilmesi operasyonu gerçekleştirilir.

Yanık için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

Yanık vakalarında hastaların başvurması gereken ana tıbbi birimler Genel Cerrahi, Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi ile acil müdahale gerektiren durumlarda Acil Servis poliklinikleridir. Birinci derece gibi hafif evdeki yaralanmalarda Aile Hekimi veya Dermatoloji (Cildiye) uzmanlarından destek alınabilir. Ancak su kabarcıklarıyla seyreden 2 derece yanık ve dokunun daha derin katmanlarını, kasları veya sinirleri etkileyen üçüncü derece ciddi vakalarda, doğrudan hastanelerin donanımlıYanık Üniteleri ile Plastik Cerrahi uzmanlarına başvurulması gerekir. Doğru branşa zamanında gitmek, olası bir yanık enfeksiyonu riskini minimize ederken estetik açıdan kalıcı izlerin önlenmesinde de kritik rol oynar.

Yanık ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Yanma durumunda ne yapılmalı?

Yanan bölgeye hızlıca soğuk su tatbiki veya soğuk su kompresi uygulamak, ardından bölgeye aloe vera jeli ya da antibiyotikli merhem veya yanık kremi sürmek, ardından da yanığın üstünü yapışmayacak steril bir bandajla kapatmak yanık durumunda uygulanabilecek ilk etkili müdaheledir. Ağrıyı hafifletmek içinde ağrı kesici alınabilir. Yanık çok şiddetli ise vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna görünülmelidir.

Yanık nasıl geçer?

Yanan bölge soğuk suya tutulduktan veya soğuk kompres uygulandıktan sonra yanık çevresini hafif bir antibakteriyel sabun kullanarak temizleyip, yanık merhemi sürmek enfeksiyonu önlemek için steril bandaj ile sarmak ve ağrı kesici kullanmak yanığın neden olduğu ağrıyı ve iltihap oluşumunu önler.

El yanmasına ne iyi gelir?

El yanması vakalarında en etkili yöntem soğuk su kompresidir. Eldeki yanan bölgeyi soğuk suyun altına sokarak anlık şiddetini hafifletebilirsiniz.

Su toplayan yanığa ne iyi gelir?

Su toplamış bir yanıkla karşı karşıyaysanız birçok yanıkta olduğu 10-15 dakika boyunca aşırı soğuk olmamak kaydıyla soğuk su tedavisi uygulayabilirsiniz.

Yanığa ne kullanmalıyız?

Yanmış cildi, soğuk suya tutun veya bölgeye soğuk kompres yapın. Yanığın derinliğini artırmamak ve ağrının dindirilmesi için çeşme suyuna batırılmış (ıslatılmış) bezler tatbik edilmelidir. Buz kullanmaktan kaçının, çünkü buz koyulması daha büyük hasara yol açabilir.

Yanık acısına ne iyi gelir?

Yanmış bölgeyi oda sıcaklığından biraz daha soğuk suyun altında 10 ila 15 dakika veya ağrı ve acı hafifleyene kadar tutun. Yakınınızda soğuk su bulunmuyorsa yanığın üzerine serin, temiz ve nemli bir bez de koyabilirsiniz.

Yanık yere hemen ne sürülür?

Cildinizde herhangi bir yanık söz konusuysa elinizin altında antibiyotik merhem veya yanık kremi varsa yanık olan bölgeye sürülebilir. Daha şiddetli yanıklar için ise vakit kaybetmeden hastaneye başvurmanız gerekir.

Yanık acısı ne zaman geçer?

Yanık acısı, yanığın derecesine ve uygulanan tedaviye göre 48-72 saat arasında geçebilir.

Zeytinyağı yanıklara iyi gelir mi?

Bilinenin aksine zeytinyağı, yoğurt, diş macunu ve yumurta akı yanıklara iyi gelmez, uygulandığı takdirde yanıkları daha da derinleştirebilir.

Yanığa nasıl müdahale edilmeli?

Yanan bölgeyi hızlıca soğuk suya tutmak veya buz olmamak kaydıyla soğuk kompres uygulanmalıdır. Daha sonra yaranın üstüne aloe vera, antibiyotik kremler veya bal sürülebilir. Ağrıyı dindirmek için de parasetamol veya ibuprofen gibi ağrı kesiciler alınabilir.

1. derece yanık nasıl olur?

Birinci derece yanık, yüzeysel yanık olarak adlandırılır. 1. derece yanıklar yalnızca epidermisi veya cildin dış tabakasını etkiler. Yanık olan bölge kırmızı, ağrılı, kuru görünür, su toplamış kabarcıklanmalar olmaz. Yara izi ya yoktur ya da minimaldir. Birinci derece yanıkların en yaygını güneş yanıklarıdır.

2. derece yanık iyileşme süreci nasıldır?

2 derece yanık iyileşme süreci, cildin epidermis ve dermis tabakalarının ne kadar derin etkilendiğine bağlı olarak genellikle 2 ila 3 hafta (14-21 gün) arasında değişiklik gösterir. Bu süreçte yanık tedavisi planlaması; oluşan içi su dolu kabarcıkların bütünlüğünün korunması ve düzenli steril pansumanların yapılması üzerine kurulur.

2. derece yanıkta enfeksiyon belirtileri nelerdir?

2 derece yanıkta enfeksiyon belirtileri, yara bölgesinde aniden artan zonklayıcı ağrı, normalin dışındaki kızarıklık artışı, bölgede aşırı sıcaklık ve kötü kokulu/yeşilimsi akıntı (irin) oluşması ile kendini gösterir. Cildin koruyucu bariyeri hasar gördüğü için mikroorganizmaların açık yaraya yerleşmesiyle yanık enfeksiyonu gelişebilir. Eğer lokal belirtilere ek olarak hastada yüksek ateş, titreme veya yanık çevresindeki sağlıklı dokuya doğru yayılan kırmızı çizgiler gözlemleniyorsa bu durum enfeksiyonun ilerlediğine işarettir. Bu semptomlar fark edildiği an, vakit kaybetmeden uzman bir hekime başvurularak sistemik veya topikal antibiyotik tedavisine başlanmalıdır.

2. derece yanıkta iz kalır mı?

2. derece yanıkta iz kalıp kalmayacağı, hasarın dermis tabakasının ne kadar derinine indiğine ve iyileşme sürecinde enfeksiyon gelişip gelişmediğine bağlıdır. Dermisin üst kısmını etkileyen yüzeysel ikinci derece yanıklar, doğru bir yanık tedavisi ve düzenli pansuman desteğiyle genellikle belirgin bir iz bırakmadan, sadece hafif bir renk tonu farkıyla iyileşir. Ancak dermisin derin katmanlarını tutan ve iyileşmesi 3 haftayı aşan derin yanıklarda ya da süreç içinde yaşanan bir yanık enfeksiyonu neticesinde ciltte hipertrofik skar adı verilen kabarık yapıda kalıcı izler oluşma riski oldukça yüksektir.

2. derece yanık izi nasıl geçer?

2. derece yanık izi, yara tamamen kapandıktan sonra erken dönemde başlanan silikon jel/lezyon örtüleri, basınçlı giysiler, nemlendirici masajlar ve ileri aşamalarda uygulanan medikal lazer tedavileriyle geçirilebilir veya belirginliği azaltılabilir. Cilt bariyeri kapandığı andan itibaren dokunun elastikiyetini kazanması için antioksidan içerikli yanık kremleri ve aloe vera destekleri kullanılmalıdır. Tamamen yerleşmiş ve kabarık kalmış skarlar için ise dermatologlar veya plastik cerrahlar tarafından fraksiyonel lazer, kimyasal peeling ya da gerekli durumlarda cerrahi revizyon seçenekleri değerlendirilir. Unutulmamalıdır ki izin tamamen kaybolması veya minimuma inmesi, iyileşme evresinde yaranın güneşten tam olarak korunmasıyla mümkündür.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."