EGFR (GFR) Nedir? EGFR Düşüklüğü ve Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

EGFR, böbrek fonksiyonunun ölçütlerinden biri olup, böbrekler tarafından filtre edilen sıvıların böbrek boyunca akış hızını veren tahmini glomerüler filtrasyon hızı. Kandaki kreatin miktarından yararlanılarak, böbrek fonksiyon düzeyi yani böbreklerin ne kadar iyi çalıştığı anlaşılabilir. Böbreklerde fonksiyonel bir bozukluk varsa böbrek hastalığının evresini anlamayı da sağlar. Değerler yaş, vücut ölçüleri ve cinsiyete göre farklılık gösterebilir.  EGFR testinin düşük değerde olması durumunda diyaliz veya böbrek nakli gerektiren böbrek yetmezliğini işaret eder. 

eGFR Nedir?

Estimate Glomerular Filtration Rate ifadelrinin kısaltması olan GFR, kreatinin seviyesine göre böbreğin atıkları filtreleme yeteneğinin yani böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını kontrol eden kan testidir. Bu test ile böbreklerin bir dakikada ne kadar kan temizlendiği ölçülür. EGFR testi sonucunda elde edilen filtreleme hızı böbreklerin fonksiyon yeterliliğini anlamayı sağlar.

GFR (Glomerüler Filtrasyon Hızı) Nedir?

eGFR ya da GFR, fazla sıvıyı, elektrolitleri ve atıkları kan dolaşımından atan filtreler olan glomerüller tarafından dakikada filtrelenen kan miktarının bir ölçüsüdür.

EGFR Değeri Kaç Olmalı?

Sağlıklı kişilerde eGFR referans değer aralığı 90 ya da daha üstü olarak böbrek fonksiyonlarını yansıtır. EGFR yaş, cinsiyet ve vücut kitlesi ile değişebilir, ayrıca gebelik, bazı ilaçlar, beslenme biçimi de GFR’yi etkiler. EGFR gün içi değişken bir ritme sahiptir, öğleden sonraya kıyasla gece yarısı %10 daha düşüktür. Böbrek fonksiyonun bir ölçüsü olan veya böbrek hasarının varlığını belirleyen GFR sayesinde böbrek rahatsızlıklarının tanısı konmakta ve tedavi seçenekleri sunulmaktadır. Tedavi seçenekleri ve süresi ise hastalığın ya da hasarın derecesine göre belirlenir.

GFR değerinin aralıları böbrek hasarı ve derecesi hakkında bilgi vermektedir.

GFD Tanım GFD ml/dak/1.73 m2

• 1 Normal veya yüksek ³ 90
• 2 Hafif azalmış 60-89
• 3a Hafif-orta azalmış 45-5
• 3b Orta-şiddetli azalmış 30-44
• 4 Şiddetli azalmış 15-29
• 5 Böbrek yetmezliği < 15

EGFR Yüksekliği Nedir?

EGFR yüksekliği, glomerüler filtrasyon hızının (GFR) 90 ya da daha üstü bir değerde olmasıdır. Bu değer böbreklerin hızlı bir şekilde kanı temizleyerek filtreleme çalıştığını gösterir. EGFR yüksekliği, böbrek hastalıklarının ve oluşabilecek diğer sağlık sorunlarının habercisidir.

EGFR Düşüklüğü Nedir?

EGFR yüksekliği, böbreklerin glomerüler filtreleme hızının azaldığı durumda ortaya çıkan değerdir. Böbreklerin işlevini yerine getirememesi ya da idrar yollarının tıkanması eGFR düşüklüğünün bilinen nedenleri arasındadır. İdrar yollarının herhangi bir nedenle tıkanması idrar çıkışını engellemektedir. İdrar çıkışının herhangi bir sebeple bozulması sonucu böbrek yapısında hasar ve sonucunda böbrek işlevinde azalma ile sonuçlanabilmektedir Bu durumunun erken dönemde teşhis ve tedavi edilmesi böbrek hasarını önlemektedir.

eGFR Düşüklüğü Hangi Hastalıklarla İlişkili Olabilir?

eGFR düşüklüğü, başta diyabetik nefropati ve hipertansif nefroskleroz olmak üzere böbrek dokusunu veya damar yapısını bozan sistemik hastalıklarla doğrudan ilişkilidir. Böbrek süzme hızının gerilemesine en sık yol açan durumlar şunlardır;

• Diyabet (Şeker Hastalığı): Uzun süreli yüksek kan şekeri, glomerül kılcallarına zarar vererek diyabetik nefropatiye yol açar.
   
• Kronik Hipertansiyon: Yüksek kan basıncı böbrek damarlarında sertleşme ve daralmaya neden olarak filtrasyonu düşürür.
   
• Glomerülonefritler: Böbreklerin mikroskobik süzme ünitelerinde meydana gelen iltihaplanmalar süzme kapasitesini doğrudan bozar.
   
• Otoimmün ve Romatizmal Hastalıklar: Sistemik lupus eritematozus (SLE) gibi bağışıklık sistemi hastalıkları böbrek dokusunu hedef alabilir.
   
• Polikistik Böbrek Hastalığı: Genetik kökenli kist oluşumları sağlıklı böbrek parankimini baskılayarak fonksiyon kaybı yaratır.
   
• İdrar Yolu Tıkanıklıkları: İleri evre prostat büyümesi, mesane çıkım darlığı veya tekrarlayan böbrek taşları idrar akışını engelleyerek geriye doğru hasar oluşturur.
   
• Kalp Yetersizliği: Kalbin dokulara yeterli kan pompalayamaması böbrek perfüzyonunu azaltarak süzme hızını düşürür.

eGFR Düşüklüğü Belirtileri Nelerdir?

eGFR düşüklüğü erken evrelerde sessiz ilerlerken, böbrek fonksiyonlarının belirgin oranda kayba uğramasıyla birlikte vücutta atık maddelerin birikmesine bağlı semptomlar verir. En sık karşılaşılan gfr düşüklüğü belirtileri şunlardır;

• Ödem ve Şişlik: Vücutta sıvı tutulmasına bağlı olarak özellikle ayak bileklerinde, bacaklarda ve sabahları göz kapaklarında belirginleşen şişlikler.
   
• İdrar Değişiklikleri: İdrar miktarında azalma, geceleri sık idrara çıkma, idrarda köpük (protein kaçağı işareti) veya çay rengi koyulaşma.
   
• Kronik Halsizlik ve Çabuk Yorulma: Toksin birikimi ve eritropoietin hormonunun azalmasına bağlı gelişen anemi nedeniyle ortaya çıkan enerji düşüklüğü.
   
• Dirençli Hipertansiyon: Böbreğin sıvı-tuz dengesini sağlayamaması sonucu aniden yükselen ve kontrolü güçleşen tansiyon atakları.
   
• İnatçı Kaşıntı ve Cilt Kuruluğu: Üremik toksinlerin cilt altında birikmesi sonucu geçmeyen kaşıntı hissi.
   
• Sindirim Sistemi Şikayetleri: İştahsızlık, sabah bulantıları, ağızda metalik tat ve kilo kaybı.
   
• Nefes Darlığı: Akciğerlerde sıvı birikmesi (akciğer ödemi) veya derin anemiye bağlı solunum sıkıntısı.

EGFR Testi Neden Yapılır?

EGFR testi, kişinin böbreklerinin çalışma hızından şüphelenildiği durumda ya da böbrek rahatsızlıklarının durumunun incelenmesi için yapılır. EGFR böbrek hasarını belirlemede kullanılan temel parametredir. Bazı durumlarda böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesi özellikle önerilir. EGFR testinin yapılmasının öncelikle önerildiği durumlar şu şekilde sıralanabilir;

• Gebelik süreci
• Kalp rahatsızlıkları
• Şeker hastalığı
• Genetik yatkınlık
• Sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
• İdrar yolu tıkanıklıkları
• Yüksek tansiyon
• Obezite
• Tütün ürünü kullanımı

Üriner sistemin bir parçası olan böbreklerin hasar görmesi ya da farklı bir böbrek hastalığı bulunması durumlarında glomerüller daha az kan süzer. Kreatinin diyetle alınan hayvansal proteinlerden ve iskelet kasındaki fosfokreatinin metabolizması sonucu oluşturulur, bu nedenle vücuttaki üretimi kas kitlesi ile orantılıdır. Buna bağlı olarak da yaş, cinsiyet ve vücut kitlesinden etkilenir. Yetersiz kan süzülmesi ise vücutta tehlikeli toksinlerin birikmesine neden olur. Böbrek fonksiyonunun bozulması sonucunda kanda üre, kreatinin gibi yıkım ürünlerinin artışı gözlemlenir. Böbrek fonksiyonlarında azalma sonucu gelişen üre, kreatinin yüksekliği erken dönmelerde belirgin klinik bulgu vermeyebilir. Hastada zamanla halsizlik, eklem ağrısı, idrar miktarında azalma, kaşıntı gibi şikayetler oluşabilmektedir.

EGFR Testi Hangi Durumlarda Yapılmalıdır?

Böbrekler fonksiyonlarını yerine getiremeyerek işlevlerini azalttığı durumda eGFR testinden yararlanılır. Böbreklerin filtreleme işleminde görevli olan glomerülde bozulmalar meydana geldiğinde böbrek rahatsızlığını ortaya çıkarmak için yine eGFR testi kullanılır. Bu testin yapılmasını ön gören bazı semptomlar şu şekilde sıralanabilir:

• Yorgun hissetme,
• Kaşıntı,
• Kol, bacak ve ayaklarda şişkinlik,
• Mide bulantısı,
• Kas krampları
• Kusma,
• İştah kaybı,
• Sık idrara çıkma ya da normale oranla daha az çıkma söylenebilir.

eGFR Testi Nasıl Yapılır?

eGFR testi, koldaki bir damardan alınan basit bir kan örneğindeki serum kreatinin seviyesinin laboratuvar formülleriyle analiz edilmesiyle yapılır. Alınan kanda kreatinin ölçümü tamamlandıktan sonra hastanın yaşı, cinsiyeti ve vücut yapısı gibi değişkenler sisteme girilerek egfr hesaplama işlemi gerçekleştirilir. Tıbbi laboratuvarlarda yaygın olarak CKD-EPI veya MDRD formülleri kullanılarak yapılan bu gfr hesaplama sayesinde böbreklerin bir dakikada ne kadar kanı süzebildiği matematiksel olarak tahmin edilir. İşlem öncesinde hastanın aşırı proteinli gıdalardan ve ağır egzersizden kaçınması, sonucun doğruluğu açısından önemlidir.

eGFR Değerini Etkileyen Faktörler Nelerdir?

eGFR değerini etkileyen temel faktörler yaş, kas kütlesi, vücut sıvı dengesi ve uygulanan beslenme alışkanlıklarıdır. Yapılan gfr hesaplama sonucunu fizyolojik veya geçici olarak değiştirebilen başlıca unsurlar şunlardır;

• Yaş: 30-40 yaşlarından itibaren her yıl nefron kaybına bağlı olarak filtrasyon hızı doğal olarak bir miktar geriler.
   
• Kas Kütlesi ve Cinsiyet: Erkeklerin kas kütlesi kadınlara kıyasla genellikle daha fazla olduğu için bazal kreatinin üretimi yüksektir; bu durum formüllere katsayı olarak yansıtılır.
   
• Sıvı Kaybı (Dehidratasyon): Yetersiz su tüketimi, ishal veya kusma gibi durumlar böbreğe giden kan akımını azaltarak test sonucunu geçici olarak düşürebilir.
   
• Beslenme Alışkanlıkları: Testten önceki günlerde aşırı miktarda pişmiş kırmızı et tüketimi veya kreatin takviyeleri kanda kreatinini artırarak değeri etkileyebilir.
   
• İlaç Kullanımı: Bazı antibiyotikler, non-steroid antiinflamatuar ağrı kesiciler ve tansiyon ilaçları tübüler kreatinin salgılanmasını veya böbrek içi basıncı etkileyebilir.
   
• Hamilelik: Gebelik döneminde böbrek kan akımı arttığı için süzme hızı fizyolojik olarak normalin üzerine çıkabilir.

eGFR ve Kreatinin Arasındaki İlişki Nedir?

eGFR ile kan kreatinin seviyesi arasında ters orantılı bir ilişki bulunur; böbrek süzme kabiliyeti azaldıkça kandaki kreatinin yükselir, eGFR ise düşer. Kreatinin kas metabolizmasının doğal bir atığıdır ve sağlıklı böbrekler tarafından kandan sürekli olarak temizlenir. Böbrek filtreleri işlevini yitirdiğinde kreatinin kanda birikmeye başlar; bu doğrultuda yapılan egfr hesaplama modellemelerinde yüksek kreatinin değeri doğrudan düşük bir süzme hızına işaret eder.

eGFR Düşüklüğü Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?

eGFR düşüklüğü, değerin 60 mL/dk/1.73 m² seviyesinin altına inmesi ve bu tablonun en az 3 ay boyunca sebat etmesi durumunda kronik böbrek hastalığı şüphesiyle mutlaka ciddiye alınmalıdır. Tek bir testte görülen düşüklük susuzluk gibi geçici faktörlerden kaynaklanabilse de, tekrarlayan ölçümlerde süzme hızının gerilemeye devam etmesi kalıcı doku hasarını düşündürür. Değerin 30'un altına gerilemesi, idrarda belirgin protein kaçağının eşlik etmesi veya gfr düşüklüğü belirtileri arasında yer alan şiddetli ödem ve nefes darlığının baş göstermesi acil nefrolojik değerlendirme gerektirir.

GFR Testi için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

GFR testi yaptırmak ve sonuçları değerlendirmek için İç Hastalıkları (Dahiliye) veya böbrek hastalıkları üst uzmanlık alanı olan Nefroloji bölümüne başvurulmalıdır. Rutin check-up veya genel sağlık taramalarında testi Dahiliye hekimi planlayabilirken, belirgin egfr düşüklüğü saptanan, idrarında protein kaçağı olan veya kronik böbrek yetmezliği riski taşıyan hastaların takibi nefroloji uzmanları tarafından yürütülür. Çocuk hastalarda ise değerlendirme Çocuk Nefrolojisi uzmanlarınca yapılır.

EGFR Testi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

eGFR kan testi nedir?

eGFR, kandaki atık ürünü olan kreatinin düzeyini ölçerek böbreklerin atık ürünleri ve toksinleri her dakikada ne kadar filtrelediğinin(temizlediğinin) ölçüldüğü bir kan testidir. 

EGFR nasıl yükseltilir?

EGFR değeri çok düşük olması durumunda yükseltilmesi için kan basın kontrolü sağlanmak, egzersiz yapılmak, sağlıklı beslenerek yeterli oranda su tüketmek önemlidir. Kronik hastalıklar varsa bunların takibi sağlanmalıdır.

eGFR değeri kaç olursa tehlikelidir?

eGFR değerinin 60 mL/dk/1.73 m² altına inmesi böbrek hasarı açısından riskli kabul edilirken, 15 mL/dk/1.73 m² altına düşmesi son dönem böbrek yetmezliğini işaret ettiği için hayati tehlike oluşturur.

eGFR düşüklüğü böbrek yetmezliği anlamına gelir mi?

Her egfr düşüklüğü doğrudan kalıcı böbrek yetmezliği anlamına gelmez; tablonun yetmezlik sayılabilmesi için bu düşüklüğün en az 3 ay sürmesi veya kalıcı doku hasarı ile kanıtlanması gerekir.

eGFR düşüklüğü geçici olabilir mi?

Evet, aşırı susuz kalma, ağır enfeksiyonlar, aşırı protein tüketimi, yoğun egzersiz veya kullanılan bazı geçici ilaçlar nedeniyle egfr düşüklüğü geçici olarak görülebilir.

eGFR değeri yaşa göre değişir mi?

Evet, böbrek süzme kapasitesi fizyolojik olarak 30-40 yaşlarından itibaren her yıl yaklaşık 0.8-1 mL/dk oranında azaldığı için egfr hesaplama formüllerinde yaş kritik bir değişkendir.

eGFR ve kreatinin arasındaki fark nedir?

Kreatinin kanda ölçülen kimyasal bir atık maddesidir; eGFR ise bu kreatinin değerinin yaş ve cinsiyetle birleştirilerek böbreğin süzme hızının tahmini olarak hesaplanmasıdır.

Kreatinin yüksekliği eGFR değerini düşürür mü?

Evet, kreatinin ile filtrasyon hızı ters orantılı çalıştığı için kanda kreatinin yükselmesi yapılan egfr hesaplama sonucunda değerin doğrudan düşmesine yol açar.

eGFR değeri neden düşer?

eGFR değeri; diyabet, yüksek tansiyon, glomerül iltihapları, böbrek taşları, aşırı sıvı kaybı ve böbreğe zarar veren toksik ilaçların kullanımı nedeniyle düşer.

eGFR düşüklüğü belirtileri nelerdir?

İlerlemiş seviyelerdeki en yaygın gfr düşüklüğü belirtileri; bacak ve göz çevresinde şişlik (ödem), halsizlik, köpüklü veya koyu renkli idrar, iştahsızlık, cilt kaşıntısı ve nefes darlığıdır.

eGFR yüksekliği ne anlama gelir?

eGFR'nin referans değerlerin üzerinde çıkması, erken evre diyabette veya gebelikte görülebilen ve böbreklerin aşırı hızlı süzme yaptığı anlamına gelen hiperfiltrasyon tablosunu gösterebilir.

eGFR testi aç karnına mı yapılır?

eGFR testi için kan kreatinin düzeyinin doğru saptanabilmesi adına genellikle 8-12 saatlik açlık önerilir ve testten önceki gün yoğun kırmızı et tüketilmemesi tavsiye edilir.

eGFR kan testinde çıkar mı?

Evet, eGFR bağımsız tek bir kan parametresi olarak doğrudan ölçülmez; damardan alınan kanda kreatinin seviyesi ölçüldükten sonra laboratuvar sistemi tarafından hesaplanarak kan tahlili raporuna eklenir.

eGFR idrar testiyle ölçülür mü?

Hayır, standart eGFR kandan hesaplanır; idrar tahlillerinde ise tahmini hız yerine 24 saatlik idrar toplanarak doğrudan Kreatinin Klirensi veya albümin/kreatinin oranı değerlendirilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."