Periapikal Röntgen Nedir? Periapikal Diş Röntgeni Nasıl Çekilir?

Periapikal röntgen, tek bir dişin veya yan yana duran birkaç komşu dişin görünen kısmı ve kök yapısı ile birlikte, dişi çevreleyen kemik dokusunu da en ince detayına kadar gösteren küçük boyutlu ağız içi görüntüleme yöntemidir. Klinik muayeneler sırasında gözle fark edilemeyen derin çürüklerin, kök ucu enfeksiyonlarının, kemik kayıplarının ve diş köklerindeki yapısal anatomik anomalilerin teşhis edilmesinde bu radyolojik yöntem kritik bir öneme sahiptir. Modern diş hekimliğinde tedavi planlamasının en temel basamaklarından birini oluşturan bu tetkik, hekime mikroskobik düzeyde olmasa da milimetrik detaylarda rehberlik eder. Ağız içi ve ağız dışı birçok farklı radyolojik tetkik bulunmasına rağmen, odaklanılan bölge hakkında en yüksek çözünürlüklü ve net görüntüyü vermesi sebebiyle diş hekimleri tarafından rutin olarak tercih edilmektedir.

Periapikal Röntgen Nedir?

Periapikal röntgen, dişin ağız içinde görünen kuron kısmından başlayarak, çene kemiğinin içine gömülü olan kök ucuna ve kemik dokusuna kadar olan tüm anatomik alanın detaylı görüntüsünü sağlayan ağız içi radyografi türüdür. Periapikal kelimesi tıbbi olarak kök ucunun çevresi anlamına gelir ve bu terim, filmin tam olarak odaklandığı anatomik bölgeyi tanımlar. Genellikle yan yana yer alan 2 ila 3 dişi aynı karede görüntüleyebilen bu yöntem, diş hekimliğinde lokalize problemlerin teşhisinde en sık başvurulan tanı aracıdır.

Görüntüleme tekniği, dişlerin çiğneme yüzeylerinden köklerin sonlandığı çene kemiğinin derinliklerine kadar uzanan dikey bir kesit sunar. Panoramik röntgenler ağzın tamamını genel bir perspektifle gösterirken, periapikal grafiler şüpheli görülen tek bir bölgeye mikroskop merceği ile bakıyormuşçasına yüksek çözünürlüklü veri sağlar. Dişin sinir paketi olan pulpa odasındaki değişimler, kök kanallarının eğriliği, tıkanıklıkları ve kök ucunda gelişen kistler veya apseler bu film üzerinde en net halleriyle ayırt edilebilir.

Periapikal Diş Röntgeni Neden Çekilir?

Periapikal diş röntgeni, dişte var olan ve dışarıdan bakıldığında fark edilemeyen patolojilerin, kök ucu enfeksiyonlarının, periodontal kemik kayıplarının ve implant öncesi yerel kemik kalitesinin değerlendirilmesi amacıyla çekilir. Diş hekimleri, fiziksel muayene sırasında sadece dişin dış minesini görebildikleri için, dişin iç kısımlarında veya kemik altında gelişen yıkımları tespit etmek adına bu yöntemi bir zorunluluk olarak görürler. Özellikle kanal tedavisi işlemlerinin her aşamasında kök kanallarının uzunluğunu ve dolgunun kalitesini ölçmek için bu hassas grafiye ihtiyaç duyulur.

Bu görüntüleme yönteminin temel kullanım amaçları şunlardır;

• Kök Ucu Enfeksiyonlarının Tespiti: Dişin canlılığını kaybetmesi sonucu kök ucunda oluşan apselerin, kistlerin ve granülomların sınırlarını belirlemek.
   
• Gizli Ara Yüz Çürükleri: İki dişin birbirine temas ettiği yüzeylerde başlayan ve gözle görülmesi imkansız olan başlangıç seviyesindeki çürükleri yakalamak.
   
• Periodontal (Diş Eti) Sağlık Durumu: Dişi tutan çene kemiğinde meydana gelen yatay veya dikey kemik erimelerinin seviyesini ölçmek.
   
• Gömülü Diş Pozisyonları: Gömülü kalmış yirmi yaş dişlerinin, kanin dişlerinin veya ekstra dişlerin çevre köklere olan yakınlığını incelemek.
   
• Kök Kırıkları: Travma sonrasında diş kökünde meydana gelen yatay veya dikey kırılma hatlarını görüntülemek.
   
• Tedavi Öncesi ve Sonrası Takip: Yapılan kanal tedavilerinin, dolguların veya protetik restorasyonların başarısını ve doku uyumunu kontrol etmek.

Periapikal Diş Röntgeni Nasıl Çekilir?

Periapikal diş röntgeni çekimi, ağız içine steril film veya sensörün yerleştirilmesi ve dışarıdan cihaz tüpünün doğru açıyla odaklanarak ışınlama yapılması adımlarını içeren, ortalama 1-2 dakika süren kısa ve ağrısız bir işlemdir. Çekim sürecinin başarısı, filmin ağız içinde doğru konumlandırılmasına ve hekimin veya röntgen teknisyeninin belirleyeceği x-ışını açısına doğrudan bağlıdır. Yanlış açıyla yapılan çekimler, diş boyunun gerçekte olduğundan daha uzun veya daha kısa görünmesine neden olarak hatalı teşhislere yol açabilir.

Periapikal diş röntgeni şu adımlara uyularak çekilir;

Hazırlık ve korunma

Hasta koltuğuna dik bir konumda oturtulur. Radyasyondan korunma amacıyla hastanın göğüs ve tiroid bölgesini kapatacak şekilde kurşun önlük ve kurşun tiroid koruyucu yaka takılır. Ağız içindeki hareketli protezler, gözlükler veya çekim alanını etkileyebilecek metal takılar çıkarttırılır.

Sensör veya filmin konumlandırılması

İlgili diş bölgesine uygun boyuttaki dijital sensör veya fosfor plak, özel konumlandırıcı aparatlar (film tutucu) yardımıyla ağız içine yerleştirilir. Filmin düzlemi, dişin uzun aksına paralel olacak şekilde ayarlanır. Konumlandırıcı aparatlar, hastanın ısırması ile sabitlenir.

Cihazın hizalanması ve açı ayarı

Periapikal röntgen cihazının tüp başlığı, ağız dışından çekim yapılacak dişe doğru yaklaştırılır. Paralel teknik veya açıortay tekniği kurallarına göre tüpün dikey ve yatay açıları milimetrik olarak ayarlanır. Amaç, x-ışınlarının dişin ve filmin tam ortasından dik olarak geçmesini sağlamaktır.

Işınlama ve görüntü kaydı

Radyolojiyi gerçekleştiren personel, oda dışına veya koruyucu paravanın arkasına geçerek cihazın kumanda panelinden tetikleme düğmesine basar. Saniyenin çok küçük bir kesrinde bip sesi eşliğinde x-ışını salınımı gerçekleşir. Bu esnada hastanın tamamen hareketsiz kalması istenir. Görüntü anında bilgisayar ekranına düşer.

Periapikal Röntgen Cihazı Özellikleri Nelerdir?

Periapikal röntgen cihazı, hedef bölgeye odaklanmış x-ışını demeti gönderen ayarlanabilir bir tüp başlığına, esnek bir hareket koluna ve hastanın konumuna göre optimize edilebilen minimal radyasyon dozaj ayarlarına sahip özel bir tıbbi donanımdır. Bu cihazlar, ağız dışından sabit bir noktadan çekim yaparken, ağız içerisine yerleştirilen küçük bir sensör veya film yardımıyla görüntüyü kaydeder. Duvara monte edilebilen modelleri olduğu gibi, klinik içinde tekerlekleri sayesinde mobil olarak taşınabilen veya son yıllarda popülerliği artan el tipi taşınabilir versiyonları da mevcuttur.

Modern cihazların en önemli özelliği, dijital sensörlerle (RVG) tam entre çalışabilmeleridir. Bu sayece x-ışınının süresi saniyenin yüzde biri gibi çok kısa bir zaman dilimine indirgenmiştir. Cihazın tüp başlığında yer alan kollimatör adlı parça, x-ışınlarının çevre dokulara dağılmasını önleyerek sadece hedefteki dişe paralel bir şekilde yönlenmesini sağlar. Bu teknoloji, hem hastanın aldığı dozu minimize eder hem de saçılmayı önleyerek görüntü kalitesindeki kontrastı ve netliği maksimum seviyeye çıkarır.

Periapikal Röntgen Filmi Çeşitleri Nelerdir?

Periapikal röntgen filmi, ağız içerisine yerleştirilen, üzerine düşen x-ışınlarını absorbe ederek dişin ve çevre dokuların anatomik görüntüsünü üzerinde saklayan veya doğrudan dijital ekrana aktaran hassas bir kayıt ortamıdır. Geçmişten günümüze teknolojinin değişmesiyle birlikte bu filmler geleneksel yani analog ve dijital olmak üzere iki ana gruba ayrılmıştır. Günümüz modern kliniklerinde iş akışını hızlandırmak ve hasta konforunu artırmak adına dijital sistemler öncelikli olarak tercih edilmektedir.

Klinik uygulamalarda karşılaşılan film ve sensör çeşitleri şunlardır;

Geleneksel (analog) filmler

Özel kağıt ve plastik koruyucular içinde satılan, çekim sonrasında karanlık odada kimyasal solüsyonlar kullanılarak görünür hale getirilen klasik filmlerdir. Görüntünün elde edilmesi birkaç dakika sürer ve arşivlenmesi fiziksel alan gerektirir.

Dijital sensörler

Doğrudan bir kablo veya kablosuz bağlantı ile bilgisayara bağlı olan, x-ışınını algıladığı anda milisaniyeler içinde görüntüyü hekimin ekranına yansıtan sistemlerdir. Kimyasal banyo süreci içermezler, üzerinde dijital kontrast ve büyütme ayarları yapılabilir.

Fosfor plak sistemleri (PSP)

Geleneksel filmler kadar ince ve esnek olan, ancak çekim sonrasında özel bir lazer tarayıcı cihazdan geçirilerek görüntüyü bilgisayara aktaran hibrit sistemlerdir. Hastanın ağzında sert bir batma hissi yaratmadığı için özellikle çocuklarda ve dar ağız yapısına sahip bireylerde yüksek konfor sağlar.

Periapikal Röntgen Çekimi Sırasında Hangi Teknikler Kullanılır?

Periapikal röntgen çekimi esnasında anatominin en az şekil bozukluğu ile filme aktarılması için iki temel radyolojik teknik kullanılır: Paralel teknik ve Açıortay (Bisetris) tekniği. Her iki tekniğin de klinik duruma, hastanın ağız anatomisine ve hekimin tercihine göre kendine has avantajları ve uygulama kuralları bulunmaktadır.

Paralel teknik

Bu teknikle röntgen filmi veya sensörü, incelenecek dişin uzun aksına tamamen paralel olacak şekilde ağız içine yerleştirilir. X-ışını demeti ise hem dişe hem de filme dik açıyla gönderilir. Bu yöntemi doğru uygulamak için mutlaka özel film tutucu aparatların kullanılması gerekir. Paralel teknik, dişin boyutlarında ve çevre dokuların pozisyonlarında neredeyse sıfıra yakın şekil bozukluğu ürettiği için anatomik olarak en güvenilir ve modern yöntem olarak kabul edilir.

Açıortay (bisetris) tekniği

Hastanın ağız anatomisinin paralel tekniğe izin vermediği durumlarda açıortay tekniğine başvurulur. Bu yöntemde film dişe yaslanır, bu da dişin uzun aksı ile film arasında belli bir açı oluşmasına neden olur. Hekim, bu iki hat arasında oluşan hayali açının tam ortasından geçen açıortay çizgisine x-ışınını dik olarak gönderir. Film tutucuların bulunmadığı durumlarda hastanın parmağıyla filmi desteklemesi istenebilir; ancak anatomik sapma riski paralel tekniğe göre daha yüksektir.

Periapikal Röntgen ile Panoramik Röntgen Antrasındaki Farklar Nelerdir?

Diş hekimliğinde en sık kullanılan iki intraoral ve ekstraoral görüntüleme yöntemi olan periapikal ve panoramik röntgenler, kapsadıkları alan, verdikleri detay seviyesi ve kullanım amaçları bakımından birbirinden tamamen ayrılırlar. Bir klinikte doğru teşhis koyabilmek için bu iki yöntemin birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlayıcısı olduğunu bilmek gerekir.

Panoramik röntgen hekime genel bir harita sunarken, periapikal röntgen bu haritadaki spesifik bir sokağın en ince detaylarını gösteren yakın plan bir fotoğraf gibidir. Dolayısıyla, panoramik filmde şüpheli bir lezyon veya çürük görüldüğünde, kesin teşhisi koymak ve tedaviye başlamak için ilgili bölgeden bir de periapikal görüntü istenir.

Periapikal Röntgen ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Periapikal röntgen hamilelere çekilir mi?

Hamilelik döneminde, özellikle ilk trimesterde (ilk 3 ay) acil durumlar dışında röntgen çekimi önerilmez. Ancak şiddetli bir diş enfeksiyonu gibi ertelenemez durumlarda, hastaya özel çift katlı kurşun önlük ve tiroid koruyucu yaka giydirilerek, dijital cihazlarla minimum dozda periapikal röntgen çekilebilir. Diş enfeksiyonunun anne vücudunda yaratacağı toksik etki, röntgenin getireceği ihmal edilebilir radyasyon riskinden çok daha tehlikeli olabilmektedir. En doğru kararı hekiminiz verecektir.

Çocuklarda periapikal diş röntgeni çekilebilir mi?

Evet, çocuklarda kalıcı dişlerin sürme yönlerinin takibi, travma sonrası kök kırıklarının kontrolü veya yaygın süt dişi çürüklerinin derinliğini belirlemek amacıyla periapikal röntgen güvenle çekilebilir. Çocuk hastaların dokuları radyasyona karşı daha hassas olduğundan, çocuk boyutuna uygun küçük sensörler kullanılır ve cihaz üzerinden pedodontik (çocuk) doz ayarı seçilerek radyasyon miktarı daha da düşürülür.

Periapikal röntgen filmi ağrı yapar mı?

Periapikal röntgen çekimi tamamen ağrısız ve acısız bir işlemdir. Sadece ağız içerisine yerleştirilen sert dijital sensörler, ağız tabanı sığ olan veya bulantı refleksi yüksek olan hastalarda geçici bir batma hissi veya bulantı tetiklemesi yaratabilir. Bu gibi durumlarda daha ince ve esnek olan fosfor plak sistemleri tercih edilerek hasta konforu sağlanır.

Bir günde en fazla kaç tane periapikal röntgen çekilebilir?

Dijital sistemler kullanıldığı sürece, tıbbi bir gereklilik bulunması halinde bir gün içerisinde aynı hastadan 10 periapikal röntgen çekilmesinin genel sağlık açısından sakıncası yoktur. Alınan toplam doz, yıllık güvenli radyasyon limitlerinin çok altında kalacaktır. Ancak radyolojide sadece tanı için kesin olarak ihtiyaç duyulan sayıda çekim yapılması esastır.

Dijital periapikal röntgenin (RVG) analog filme göre avantajı nedir?

Dijital periapikal röntgenler, geleneksel analog filmlere kıyasla %80'e varan oranda daha az radyasyon dozu ile çalışır. Ayrıca kimyasal banyo süreçleri olmadığı için çevreye atık solüsyon bırakmazlar ve görüntü saniyeler içinde bilgisayara aktarılır. Bilgisayar ortamında hekimin görüntü üzerinde büyütme yapabilmesi, kontrastı ayarlayabilmesi ve milimetrik ölçümler gerçekleştirebilmesi teşhisteki başarı oranını ciddi ölçüde artırır.

​​​​​​​Periapikal röntgen ne demek?

Periapikal röntgen, kelime anlamı olarak kök ucu ve çevresi kavramını karşılayan, dişin taç kısmından çene kemiği içindeki kök ucuna kadar olan tüm anatomik sınırlarını dikey düzlemde ve yüksek çözünürlükle gösteren ağız içi radyografi anlamına gelir. Hekimlerin hedef dişe odaklanmış lokal ve derinlemesine teşhis koymasını sağlayan temel araçtır.

Periapikal röntgen ne kadar sürer?

Periapikal röntgen çekimi işlemi, hastanın kurşun önlükle hazırlanması, ağız içi konumlandırıcının yerleştirilmesi ve ışınlama dahil olmak üzere toplamda ortalama 1 ila 2 dakika süren son derece hızlı bir uygulamadır. X-ışınının salınımı ve görüntünün dijital ekrana yansıması ise saniyeden çok daha kısa bir zaman dilimi içinde gerçekleşir.

Periapikal röntgeni kim çeker?

Periapikal röntgen, ağız ve diş sağlığı kliniklerinde veya hastanelerin radyoloji departmanlarında bu konuda özel eğitim almış ağız ve diş sağlığı teknikerleri, diş hekimi asistanları, radyoloji teknisyenleri veya doğrudan tedaviyi yürüten diş hekiminin kendisi tarafından çekilir. Çekimi gerçekleştiren personelin, radyasyon güvenliği ve doğru açılandırma teknikleri konusunda sertifikalı veya diplomalı olması yasal bir zorunluluktur.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."