Çocuk Felci

Aşıyla önlenebilir bir hastalık olan çocuk felci çocuklarda ciddi problemlere yol açabiliyor. Ülkemizde aşılama ile yıllardır görülmeyen çocuk felci farklı ülkelerde hala yaşanabiliyor. 

Çocuk Felci Nedir?

Çocuk felci (poliomyelit), çoğunlukla 5 yaş altı çocukları etkileyen, sinir sistemine yerleşerek kalıcı kas güçsüzlüğü ve felç yapabilen, nadiren solunum kaslarını tutarak hayati risk oluşturabilen viral bir enfeksiyondur. Hastalığa poliovirüs neden olur. Günümüzde yaygın aşılama sayesinde dünyada büyük ölçüde kontrol altına alınsa da aşısız bireylerde ve aşılama oranlarının düştüğü bölgelerde risk sürer.

Çocuk felci- poliomyelit, virüsüne bağlı vakalar, 1988'den bu yana, tahmini 350.000 vakadan 2018'de bildirilen 33 vakaya, %99'un üzerinde bir düşüş göstermiştir. Bir ülkede tek bir çocuk enfekte kaldığı sürece, tüm ülkelerdeki çocuklar çocuk felcine yakalanma riski altındadır. Çocuk felci, virüslerin sebep olduğu tehlikeli ve bulaşıcı bir hastalıktır. Sinir sistemine ulaşan virüsler birkaç saat içinde tamamen felce sebep olabilmektedir.

Çocuk Felci Nasıl Bulaşır?

Çocuk felci virüsü bulaşma yolları çeşitlidir. Bu virüsler ağız yoluyla vücuda girer, boğazda ve sindirim sisteminde çoğalıp tüm vücuda yayılabilir. Dışkı yoluyla vücuttan atılışı da uzun sürebilir.  Genellikle hijyen koşullarının iyi olmadığı alanlarda bulaşmaktadır. Nadiren süt, gıda maddeleri, dışkı temasıyla da bulaşabilmektedir. Virüs bulaşan sularla temasla da bu hastalık yayılabilmektedir.

Çocuk felci hastalığı genellikle aşağıdaki durumlarda bulaşır:

• Fekal-oral yol: En yaygın bulaş şekli; kontamine su ve gıdalar temel kaynaktır.
• Damlacık/solunum yolu: Daha nadir; yakın temasla bulaşabilir.
• Kuluçka süresi: Genellikle 7–21 gün.
• Bulaştırıcılık: Enfeksiyonun ilk günlerinde yüksektir; virüs dışkıda haftalarca atılabilir.

Çocuk Felci Belirtileri Nelerdir?

İlk belirtiler ateş, yorgunluk, baş ağrısı, boyun tutulması ve uzuvlarda ağrıdır. Bazı çocuklara bulaştığında semptom görünmeyebilir. Bu duruma subklinik polio denilebilir. Bu kişiler hastalığı fark etmeden başkalarına da yayabilir.

 Ancak bazı durumlarda virüsler sinir sistemine ulaşır ve felç eder. Bu durumda:

• Refleks kaybı
• Kas ağrıları
• Şiddetli spazmlar
• Ani felç
• Tam felç

gözlenmektedir. Nadir de olsa ölüme sebebiyet verebilmektedir. Çocuk felci hakkında bilgi doktordan edinilebilir.

Çocuk Felci Nedenleri Nedir?

Çocuk felcine yol açan “Poliovirüs”tür. Bu virüs, picorniviridae ailesinin enterovirüs alt grubunun bir üyesidir. Poliovirüsün 3 serotipi yani çeşiti vardır. Bunlar, tip 1, tip 2 ve tip 3 olarak sıralanabilir. Global Polio Eradication Initiative'in (GPEI) çabaları sayesinde, tip 2 poliovirüs küresel dolaşımdan elimine edilmiştir.

Nadir durumlarda, aşı kaynaklı çocuk felci virüsü (VDPV) nedeniyle çocuk felci enfeksiyonu oluşabilir. Bu, canlı zayıflatılmış virüs içeren bir aşı olan oral çocuk felci aşısındaki (OPV) suştan genetik olarak mutasyona uğramış bir çocuk felci virüsü türüdür.

Poliovirüsün üç tipi tanımlanmıştır.  Aşılar bu tiplere karşı bağışıklık geliştirir. Enfeksiyonların çoğu belirtisiz seyreder; ancak bir kısmında aseptik menenjit ve daha azında paralitik polio (felçli seyir) gelişebilir. Felç genellikle asimetriktir ve bacaklarda daha belirgin görülür.

Risk altında olan kişiler:

• Aşısız veya aşı şeması tamamlanmamış çocuklar
• Kötü hijyen ve sanitasyon koşulları olan bölgelerde yaşayanlar
• Bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler
• Salgın görülen bölgelere seyahat eden ve aşısız kişiler

Çocuk Felci Nasıl Teşhis Edilir?

Çocuk felci genellikle belirtilerle teşhis edilebilmektedir. Doktor öncelikle hastanın öyküsünü dikkatlice alır ve sonrasında fiziki muayenesini gerçekleştirir. Muayenede reflekslere bakmak önemlidir. Reflekslerle birlikte durumu doğrulamak için çeşitli laboratuvar testleri de yapılabilmektedir. Boğazdan sürüntü alınabilir, dışkı testi istenebilir. Bazı durumlarda da beyin omurilik sıvısından bir miktar alınıp polio virüsü araştırılabilmektedir.

• Numuneler: Boğaz sürüntüsü, dışkı (en değerli örnek), gerektiğinde beyin-omurilik sıvısı alınır.
• Laboratuvar: Moleküler testler (PCR) ile poliovirüs tespiti yapılır, EMAR

Çocuk Felci Tedavisi Nasıl Yapılır?

Çocuk felcinde virüsü tamamen durduracak bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Tedavide hastalığa yakalanan kişinin yaşam kalitesini artırmak, ağrılarıyla başa çıkmak da hedeflenmektedir. Bunun yanında hastalığa bağlı komplikasyonlar önlenmeye çalışılmaktadır. Genelde bu hastalıklarda uygulanan destekleyici yöntemler

• Sıvı-elektrolit dengesi, beslenme
• Yatak istirahati
• İdrar yolu enfeksiyonu için ilaç tedavileri
• Ağrı ve ateş kontrolü
• Solunum desteği (gerekirse yoğun bakım)
• Fizik tedavi ve rehabilitasyon (eklem kontraktürlerini ve deformiteleri önlemek için)

Çocuk Felci Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?

Çocuk felcinden korunmanın tek etkili yolu aşıdır. Güncel uygulamada inaktive poliovirüs aşısı (IPV) yaygındır. Bazı durumlarda yan etkiler görülebilir.

Oral Çocuk Felci Aşısı (OPA): Ağır Bağışıklık Yetmezliği olanlarda, kanser tedavisi görenlerde (özellikle lösemi vakaları) uygulanmaması gerekir. Eğer evde kanser tedavisi gören bir aile bireyi varsa, aynı tuvaletin kullanılmaması gerekir. Kanser hastaları ve bu konuda tedavi görenlerin, tedaviye ihtiyacı olmadığı, sağlık durumlarının uygun olduğu dönemlerde yapılmasının bir sakıncası yoktur.

İnaktif Çocuk Felci Aşısı (İPA): Bilinen bir yan etkisi yoktur ve uygulanmaması gereken durum söz konusu değildir.;ancak bazı kişilerde alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Alerjik reaksiyonların belirtileri şöyle sıralanabilir:

• Nefes almada zorluk
• Ses kısıklığı veya hırıltı
• Hızlı kalp atış hızı
• Kurdeşen
• Baş dönmesi

Çocuk Felcinde Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

• Şiddetli baş/ense ağrısı, ense sertliği
• Ani gelişen kas güçsüzlüğü veya yürüyememe
• Solunum sıkıntısı, yutma güçlüğü
• Yüksek ateş ve genel durum bozukluğu

Çocuk Felci Aşısı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Çocuk felci nasıl önlenir?

Çocuk felci aşıyla önlenebilmektedir. Çocuk felci aşısı 1953 yılında geliştirilmiştir ve 1957 yılında kullanıma sunulmuştur. O zamandan beri dünyada çocuk felci vaka sayısı düşmüştür. Ancak çocuk felci halen Afganistan, Pakistan ve Nijerya gibi ülkelerde görülmektedir. Aşının yaygınlaştırılması hem sağlık hem de ekonomi açısından tüm dünyaya fayda sağlayacaktır.

Çocuk felci bulaşıcı mı?

Çocuk felci hastalığı bulaşıcı bir hastalıktır.

Çocuk felci nasıl bulaşır?

Çocuk felcine neden olan virüs, bu virüsü barındıran eşyalarla, suyla, gıdayla, oyuncaklarla, enfekte kişinin dışkısıyla, öksürük ya da hapşırıkla da bulaşabilmektedir. Suya, tuvalete sınırlı ulaşan ülkelerdeki kişiler de risk altında olmaktadır.

Çocuk felci aşısını kim buldu?

İlk başarılı çocuk felci aşısını geliştiren kişi Jonas Edward Salk'tır. 1952 senesinde ABD, tarihinde görülen en büyük çocuk felci salgınını yaşamıştı. Salk da maymun böbreğinden çocuk felci aşısı geliştirmeyi başardı. Sonrasında aşının uygulanmasıyla vakaların büyük oranda düştüğü gözlendi.

Çocuk felci aşısı nedir?

Çocuk felcini önlemeye yarayan aşıdır. İki farklı türü bulunmaktadır. Birisi ağızdan damlayla yapılandır diğeri de koldan yapılan aşıdır. Her iki aşının uygulanması bireyin ve toplumun sağlığı için önemlidir.

Çocuk felci aşısı ne zaman uygulanır?

Çocuk felci aşısı zamanları geçirilmemelidir. Ağızdan alınan aşılar 6 ay ve 18 ayını tamamlayan bebeklere ikişer damla halinde uygulanır. Koldan uygulanan aşı da 2, 4, 6 ve 18.ayını tamamlayan bebeklerde 4 kez uygulanmaktadır. Bu da beşli karma aşının içinde bulunmaktadır. İnaktif Çocuk Felci aşısının, (1 Temmuz 2016 tarihinde doğanlardan başlamak üzere) 48. ayda dörtlü karma aşı (DaBT-İPA) uygulanan pekiştirme dozu vardır. 1 Temmuz 2016 tarihinden önce doğan çocukların aşıları 6 yaşında uygulanmaktadır.

Böylelikle toplamda 5 kez uygulanmış olur.

Çocuk felcinden korunmak neden önemlidir?

Çocuk felcinde genelde felç olunursa bu kalıcı bir durumdur.  Bu durum hasta bireylere sosyal olarak zarar verir. Eğer ileri bir vaka varsa bu ölüme de neden olabilmektedir.

Çocuk felci sonrası sendrom nedir?

Bazen iyileşme gerçekleşse bile çocuk felci semptomları ilerleyen zamanlarda ortaya çıkabilir.  Çocuk felci sonrası en yaygın semptomlar şunlardır:

• Devam eden eklem ve kas zayıflığı
• Kas ağrıları
• Kolay yorulma
• Nefes almada güçlük
• Uykuda solunum sorunları
• Depresyon
• Konsantrasyon sorunları

Aşı olmayanların riskli olduğu yerler nelerdir?

Eğer çocuk felci aşısı uygulanmadıysa, kişiler çocuk salgını olan bir bölgeye gittiklerinde, çocuk felci bulaşan biriyle temas durumlarında risk altındadır.

Çocuk felcine neden olan poliovirüsün kuluçka dönemi ne kadardır?

Kuluçka süresi 3 ile 35 gün arasındadır. Enfeksiyonun bulaşma riski semptomların başlamasından 7-10 gün öncesi olabilir. Bağışıklığı olmayan tüm herkes bu enfeksiyonu kapabilir. Evrensel aşılama önlemenin tek yoludur. Hastalığın ilk haftasından sonra boğazdaki poliovirüs konsantrasyonu azalır. Bununla birlikte, poliovirüs 3 ila 6 hafta boyunca dışkıyla atılmaya devam edebilir. Oral çocuk felci aşısı (OPV) olan kişilerde, çocuk felci virüsü aşılamayı takiben 1 ila 2 hafta boyunca boğazda bulunabilir ve birkaç hafta boyunca dışkıda kalabilir. Ilıman iklimlerde çocuk felci enfeksiyonu genellikle yaz sonu ve sonbahar aylarında artar. Nadir durumlarda, bireyler OPV ile bağışıklamanın ardından aşı kaynaklı çocuk felci geliştirebilir. OPV, canlı, zayıflatılmış (zayıflamış) bir aşı virüsü içerir. Aşılama üzerine, zayıflatılmış aşı virüsü, koruyucu bir bağışıklık tepkisini tetiklemek için kan dolaşımına girmeden önce bağırsakta çoğalır. Virüsün replikasyon sırasında genetik olarak değişmesi ve virüsün yeni bir formunun oluşması mümkündür. Bu, nadir durumlarda felce neden olabilen aşıdan türetilmiş bir çocuk felci virüsüdür. Aşıya bağlı paralitik poliomyelit, ilk doz oral çocuk felci aşısını alan tahmini olarak 2,7 milyon çocuktan 1'inde görülür.

Çocuk felcinin komplikasyonları nelerdir?

Çocuk felci, geçici veya kalıcı kas felçlerine, sakatlıklara, kemik deformitelerine ve ölüme yol açabilir.

Çocuk felci başka hangi hastalıklarla karıştırılabilir?

Çocuk felci hastalığı birçok hastalıkla benzer belirtiler gösterebilir. Bu hastalıklar şöyle sıralanabilir:

• Tüberküloz menenjit
• Periferik nöropatiler
• Familyal periyodik paralizi
• Difteri polinevriti
• Spinal kord tümörleri
• Transvers miyelit

Çocuk felci beyne yerleşir mi?

Evet, çocuk felcine neden olan virüs beyne yerleşebilir. Buna göre de "Spinal", "Bulbar", "Ensefalitik" Polio olarak üçe ayrılabilir.

Çocuk felci ilk ne zaman ortaya çıkmıştır?

Çocuk felci ilk olarak İngiltere’de görülen bir hastalıktır. Ülkemizde ise 1957 senesinde görülmüştür. Ve ciddi salgınlara neden olmuştur. Türkiye'de ilk çocuk felci aşısı 1963 senesinde uygulanmıştır. 1985 senesinde aşı kampanyasıyla aşılama oranı yüzde 70 olmuştur. 1995 senesinde de Dünya Sağlık Örgütü evrensel bir çalışma başlatmıştır. Bunun ardından ülkemizde aşı oranı yüzde 100 olmuştur. Türkiye'de son görülen çocuk felci vakası 1998 senesinde Ağrı'da olmuştur.

Çocuk felci tamamen ortadan kalktı mı?

Birçok bölgede kontrol altında; ancak aşı oranları düşünce veya salgın bölgelerine seyahat ile vakalar görülebilir. Küresel eradikasyon hedefi sürmektedir.

Çocuk felci aşısı hastalığa yakalanmayı tamamen önler mi?

IPV, felçli hastalık formuna karşı yüksek koruma sağlar. Toplum düzeyinde yüksek aşılama oranları bulaşı da azaltır.

Çocuk felci aşılı bir çocuk yine de virüsü yayabilir mi?

IPV, ağır hastalığı ve felci önlemede etkilidir; virüsün bağırsakta kısa süre kalabileceği durumlar teknik olarak mümkün olduğundan toplum bağışıklığı kritiktir.

Çocuk felci için erişkinler aşılanmalı mı?

Yüksek riskli bölgelere seyahat edecek, aşısız veya eksik aşılı erişkinlerde tamamlama/doz hatırlatma gerekebilir. Kişiye özel plan için hekimine başvurulmalı

Çocuk felci sonrası gelişebilen post-polio sendromu nedir?

İlk çocuk felci enfeksiyonundan yıllar sonra (10 ila 40 yıl aralığında) gelişen post polio sendromu, yeni kas güçsüzlüğü ve yorgunlukla seyreden bir tablodur. Yönetim çok disiplinli yaklaşımla yapılır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."