Çocuk Nörolojisi

Çocuk nörolojisi, çocuklardaki beyin, omurilik, sinir ve kas hastalıklarıyla ilgili bir tıp uzmanlık dalıdır. “Pediatrik nöroloji” veya “Gelişim nörolojisi” olarak da bilinir.

Çocuk Nörolojisi Nedir ve Muayene Nasıl İlerler?

Çocuk nörolojisi yani Pediatrik nöroloji; yenidoğan, bebek, çocuk ve ergenlerde beyinle ilgili sorunların teşhisi ve tedavisiyle ilgilenen bilim dalıdır. Hastaların rahatsızlıklarının ele alınmasında atılması gereken ilk adım, klinik değerlendirmedir. Öncelikle birinci ağızdan ve çocukların yakınlarından rahatsızlığın seyri ve hikayesinin dinlenir bundan sonra da çocuk muayene edilir. Bu ilk klinik izlenimler, genellikle, birçok hastalık için tanıya götüren bilgileri ortaya çıkarır. Hastaların nörolojik sorunlarının ele alınmasında akla hep bazı ileri tetkikler (MRI ve EEG gibi) gelse de klinik değerlendirmenin çok belirleyici bir rolü vardır. Zaman zaman hastaların testlerinden çıkan kimi yanıltıcı sonuçlar, hastanın rahatsızlığı ile ilgili basit klinik saptamalarla önemsiz kılınır. SMA, epilepsi, serebral palsi, mikrosefali, down sendromu gibi hastalıklar da çocuk nörolojisinin alanını ilgilendirmektedir.

Çocuk Nörolojisi Neye Bakar?

Konusu olan hastalıklar, ağır beyin hasarlarından, geçici felçlere, iyi veya kötü seyirli epilepsilerden basit bayılmalara, otistik şikayetlerden, davranış bozukluklarına, kas hastalıklarından sinir yaralanmalarına kadar geniş bir yelpazede yayılır. Çocuk nöroloji doktorları gereken test ve tetkikleri uyguladıktan sonra şikayetlere ve elle muayene sonucuna göre teşhis koyabilmektedir.

Çocuk Nörolojisi Hangi Yaş Grubunu Kapsar?

Çocuk nörolojisi, anne karnındaki fetüs döneminden başlayarak 18 yaşın sonuna kadar olan (0-18 yaş) bebeklik, çocukluk ve ergenlik dönemlerini kapsar. Sinir sisteminin en hızlı geliştiği ve şekillendiği bu kritik süreci mercek altına alan bu uzmanlık dalı, tüm gelişimsel basamakların takibini gerçekleştirir. Çocukluk çağı boyunca sinir sistemi henüz olgunlaşma aşamasında olduğu için, bu yaş grubundaki bireylerin nörolojik değerlendirmeleri yetişkinlerden tamamen farklı fizyolojik parametreler ve yaşa özel refleksler üzerinden yapılır. 18 yaşına kadar olan tüm süreçte beyin plastisitesi ve nörolojik gelişim çocuk nörologlarının temel uzmanlık sahasıdır.

Çocuk Nörolojisi Hangi Şikayetlerle İlgilenir?

Çocuk nörolojisi; gelişimsel gecikmeler, nöbetler, kontrolsüz hareketler, şiddetli baş ağrıları ve kas güçsüzlükleri gibi sinir sisteminden kaynaklanan tüm şikayetlerle ilgilenir. Ailelerin çocuklarında gözlemlediği ve bir uzmana başvurmasını gerektiren temel belirtiler şunlardır:

• Gelişimsel Basamaklarda Gerilik: Çocuğun akranlarına kıyasla geç oturması, geç yürümesi veya konuşma yetisinin beklenen takvimde başlamaması.
   
• Bilinç Kayıpları ve Nöbetler: Vücutta ani kasılmalar, gözlerin bir noktaya sabitlenmesi (dalma nöbetleri), tekrarlayan bayılmalar veya uyku sırasında görülen sıra dışı hareketler.
   
• Kronik ve Şiddetli Baş Ağrıları: Özellikle uykudan uyandıran, kusmanın eşlik ettiği veya çocuğun okul performansını etkileyen dirençli migren gibi ağrılar.
   
• Motor Beceri ve Denge Kayıpları: Yürürken sık sık düşme, el becerilerinde ani bozulmalar veya vücudun bir yarısında görülen güçsüzlükler.
   
• İstem Dışı Hareketler: Göz kırpma, omuz silkme gibi tiklerin yanı sıra; titreme veya kontrol dışı vücut hareketleri.

Çocuklarda Sık Görülen Nörolojik Hastalıklar Nelerdir?

Çocuklarda en sık görülen nörolojik hastalıklar arasında epilepsi (sara), ateşli havaleler, serebral palsi, SMA ve nörogelişimsel bozukluklar (otizm, DEHB) yer almaktadır. Bu hastalıkların erken teşhis edilmesi, çocuğun yaşam kalitesini korumak adına büyük önem taşır:

• Epilepsi (Sara): Beyindeki elektriksel aktivite bozukluğu sonucu ortaya çıkan tekrarlayıcı ataklar.
   
• Serebral Palsi (Beyin Felci): Doğum öncesi veya sonrası gelişen, hareket ve duruş bozukluğuna neden olan kalıcı beyin hasarı.
   
• Ateşli Havaleler: Genellikle 6 ay ile 5 yaş arasındaki çocuklarda, yüksek ateşin tetiklediği nöbet durumları.
   
• Nöromüsküler Hastalıklar (SMA, Kas Distrofisi): Kasların veya kasları kontrol eden sinir hücrelerinin işlevini yitirmesi sonucu oluşan genetik kökenli tablolar.
   
• Hidrosefali ve Mikrosefali: Beyinde sıvı birikmesi veya beyin gelişiminin normalden küçük kalmasıyla karakterize yapısal bozukluklar.

Çocuk Nörolojisinde Kullanılan Tanı Yöntemleri Nelerdir?

Çocuk nörolojisinde kesin teşhis için en sık EEG (elektroensefalografi), MR, BT ve EMG gibi ileri teknolojik görüntüleme ve ölçüm yöntemleri kullanılır. Tanı sürecinde başvurulan başlıca uygulamalar şunlardır:

• EEG (Elektroensefalografi): Beynin elektriksel aktivitesini kaydederek özellikle epilepsi tanısında ve nöbet tipinin belirlenmesinde kilit rol oynar.
   
• Nörogörüntüleme (MR ve BT): Beynin ve omuriliğin anatomik yapısını, damar yollarını veya olası yapısal bozuklukları detaylıca gösteren tekniklerdir.
   
• EMG (Elektromiyografi): Kasların ve sinirlerin iletim hızını ölçerek kas-sinir hastalıklarının ayrımını yapar.
   
• Genetik ve Metabolik Analizler: Kalıtsal veya biyokimyasal kökenli nadir nörolojik hastalıkların kaynağını belirlemek için kullanılır.
   
• Nöropsikolojik Testler: Çocuğun zihinsel gelişimini, dikkat kapasitesini ve öğrenme süreçlerini objektif olarak değerlendirir.

Çocuk Nörolojisinde Bilimsel Yöntemler

Çocuk nörolojisi hastalarının beyin ve sinir sistemini ilgilendiren rahatsızlıkları çok çeşitlidir. Bunların içinde muayenehane şartlarında yardımcı olmaya çalıştığımız önemli başvurular şunlardır:

Yaşa uygun nörolojik gelişim sorunları:

• Yürümede gecikme

• Salık (hipoton) bebekler (SMA)

• Konuşma gecikmesi

• Otistik şikayetler

• Öğrenme ve okul sorunları (dikkat sorunları)

Şuur değişikliği veya tekrarlayan ataklar şeklinde seyreden durumlar:

• Ateşli havaleler

• Epilepsi nöbetleri

• Bayılma

• Katılma

• Baş ağrısı

Doğum döneminde veya gebelikte gelişen sorunlar:

• Zor doğuma bağlı beyin hasarları (Serebral palsi (CP), spastik veya hipoton felçler)

• Erken doğuma bağlı hasarlar (Spastik diparezi, tetraparezi)

• Doğumda kol sinirlerinin hasarı (Brakial pleksopati)

• Mikrosefali (Ufak baş büyüklüğü)

Güçsüzlük ve dengesizlik:

• Kas hastalıkları (Duchenne Kas Distrofisi)

• Sinir tutulumları (Guillain Barré Sendromu, Charcot Marrie Tooth Sendromları)

• Ataksiler

Görüntüleme (MRI, BT, US) ile saptanan durumlar:

• Hidrosefali (Beyinde su toplaması)

• Beyinde kistler (Araknoid kist)

• Beyin tümörleri

• Beyin kanaması, damar yumakları ve genişlemeleri (AVM, anevrizma)

• Omurilik doğumsal anomalileri (Spina bifida)

Hareket bozuklukları

• Tikler (basit tikler veya Tourette Sendromu)

• Distoniler (Kontrol edilemeyen düzensiz kasılmalar)

• Kore-atetoz (İstem dışı hızlı veya kıvrılma şeklinde hareketler)

Davranış bozuklukları:

Bunlar daha çok psikiyatrik konular olmakla beraber ek sorun olarak görülebilir.

• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu

• Sosyal uyum sorunları

• Takıntılar

Genetik veya metabolik sorunlar:

• Tiroit bezi sorunları

• Amino asit metabolizma bozuklukları (Fenilketonüri)

• Organik asit metabolizması sorunları

• Mitokondri hastalıkları

• Kromozom anomalileri (Down Sendromu)

• Yüz ve başka yapısal farklılıklarla belli olan genetik tablolar

Çocuk Nörolojisi Muayenesinde Değerlendirilen Özellikler:

• Genel durum, yaşa uygun tepki ve gelişim

• Oryantasyon ve bilgi durumu

• Baş büyüklüğü

• Konuşma ve hareket becerisi

• Koordinasyon, erişme ve denge

• Güç, yürüme becerisi

• Refleksler

• Patolojik ve yenidoğan refleksleri

• Görme ve işitme alanları

• Göz hareketleri ve göz dibi

Bu değerlendirmelerin bir kısmı, çocuk nörolojisi doktorları tarafına yaşa bağlı olarak, şüpheli ve yetersiz bilgi verebilir. Genel klinik tablo ve hikaye yine çok belirleyici olur. Ek testlerin önemi genelde bunlardan sonra belirginleşir. Hastalık olmasa da çocuğun nörolojik gelişimi ve muayenesi sağlık açısından önemlidir.

Bebeklerde Nörolojik Sorun Belirtileri Nelerdir?

Bebeklerde nörolojik sorunlar, kendini en sık kas tonusundaki anormallikler, zayıf emme refleksi, göz temasının kurulamaması ve ayına uygun motor becerilerin kazanılmaması ile belli eder. Doğum sonrasındaki ilk aylarda bebeğin başını tutamaması, kucakta taşınırken adeta bir bez bebek gibi kendini bırakması ya da vücudun sürekli yay gibi geriye doğru kasılması merkezi sinir sistemi hasarına işaret edebilir.

Sesli ve görsel uyarılara karşı tepkisizlik, sürekli ve yatıştırılamayan tiz çığlıklar, gözlerde sabit bir noktaya kilitlenme, istemsiz titremeler veya ritmik sıçramalar bebeklerde nörolojik sorunlar kapsamında acil klinik inceleme gerektiren durumlardır. Bu tür gelişimsel sapmaların fark edilmesi halinde, kalıcı hasarların önüne geçebilmek adına vakit kaybetmeden bir pediatrik nöroloji hekimine başvurulmalıdır.

Çocuklarda Baş Ağrısı Ne Zaman Nörolojik Olarak Değerlendirilmelidir?

Çocuklarda baş ağrısı; uykudan uyandıracak kadar şiddetliyse, sabahları fışkırır tarzda kusma ile birlikte görülüyorsa veya sıklığı ve şiddeti giderek artıyorsa gecikmeden nörolojik olarak değerlendirilmelidir. Ağrıya çift görme, dengesizlik, konuşma bozukluğu, kişilik değişikliği veya vücudun bir tarafında güç kaybı gibi ek bulguların eşlik etmesi intrakraniyal basınç artışı veya kitle gibi kritik tablolara işaret edebilir.

3 yaşın altındaki küçük çocuklarda görülen baş ağrıları her zaman alarm verici kabul edilirken, öksürme veya ıkınma ile tetiklenen ağrılar da mutlaka tetkik edilmelidir. Rutin ağrı kesicilere yanıt vermeyen ve çocuğun okul veya sosyal yaşantısını aksatan dirençli tablolarda, çocuk nörolojisi uzmanları tarafından nörogörüntüleme eşliğinde ayrıntılı bir ayırıcı tanı planlanmalıdır.

Çocuklarda Gelişim Geriliği ve Nörolojik Değerlendirme

Çocuklarda gelişim geriliği, kaba motor, ince motor, dil ve sosyal-bilişsel alanlarda beklenen basamakların akranlara göre belirgin düzeyde gecikmesi durumudur ve nörolojik değerlendirme bu gecikmenin merkezi sinir sistemindeki biyolojik kaynağını saptamayı hedefler. Klinik süreçte bebeğin baş kontrolü, desteksiz oturması, sıralaması ve yürümesi gibi evrelerin takvimi incelenirken bir yandan da genetik, metabolik veya yapısal beyin faktörleri araştırılır.

Çocuklarda nörolojik hastalıklar erken dönemde çoğunlukla sadece basit bir gelişim geriliği tablosuyla maskelenebildiği için erken müdahale beyin plastisitesinden faydalanmak adına hayati önem taşır. Kapsamlı bir çocuk nöroloji değerlendirmesi; ayrıntılı refleks ve postür muayenesinin yanı sıra gerekli görülen metabolik taramalar, genetik paneller ve MR görüntülemeleriyle çocuğun gelişimsel potansiyelini en üst düzeye çıkarmayı amaçlar.

Çocuk Nörolojisinde EEG ve EMG Ne için Kullanılır?

Çocuk nörolojisi biriminde EEG beynin elektriksel aktivitesini kaydederek nöbet ve epilepsi odaklarını belirlemek, EMG ise kas ve periferik sinir iletimlerini ölçerek nöromüsküler hastalıkları tespit etmek için kullanılır.

• Elektroensefalografi (EEG): Beyin dalgalarındaki anormal deşarjları tespit ederek klinik olarak nöbetle karışabilen durumların ayrımını yapar, epilepsinin türünü belirler ve antiepileptik ilaç tedavisinin etkinliğini izler.
   
• Elektromiyografi (EMG): İğne elektrotlar ve elektriksel uyarılar yardımıyla kas liflerinin ve motor-duyusal sinirlerin işlevini değerlendirerek nöropatiler, kas distrofisi veya spinal musküler atrofi (SMA) gibi çocuklarda nörolojik hastalıklar grubunda kesin tanıya ulaşılmasını sağlar.

Bu iki elektrofizyolojik yöntem, pediatrik nöroloji pratiğinde invaziv olmayan, tekrarlanabilir ve fonksiyonel hasarı doğrudan gösteren en objektif tanı araçlarıdır.

Çocuk Nörolojisinde Tedavi Yaklaşımları Nelerdir?

Çocuk nörolojisi tedavileri; hastalığın türüne göre ilaç kullanımı, fizik tedavi rehabilitasyonu, ketojenik diyet ve gerektiğinde cerrahi müdahaleleri kapsayan bütüncül bir yaklaşımdır. Uygulanan temel tedavi modelleri şunlardır:

• Farmakolojik (İlaç) Tedaviler: Nöbetleri kontrol eden, kas kontrolünü sağlayan veya nörolojik semptomları hafifleten güncel ilaç protokolleri.
   
• Multidisipliner Rehabilitasyon: Fizyoterapi, konuşma terapisi ve ergoterapi ile çocuğun hareket ve iletişim kabiliyetinin artırılması.
   
• Ketojenik Diyet Tedavisi: İlaçla kontrol altına alınamayan dirençli epilepsi vakalarında uygulanan tıbbi beslenme yöntemi.

Nöromodülasyon ve Cerrahi: İlaç dirençli durumlarda uygulanan pil tedavileri (VNS) veya doğrudan beyin cerrahisi müdahaleleri.

Çocuk Nörolojisi Hangi Hastanelerde Var?

Memorial Şişli, Ataşehir, Antalya, Bodrum, Ankara ve Kayseri hastanelerinde Çocuk Nörolojisi bölümü bulunmaktadır. Bölümde ilgili tetkikler uzman hekimler tarafından yönetilir, tedaviler ise yine uzman hekim kadrosu tarafından yürütülür.

Çocuk Nöroloji / Çocuk Nörolojisi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Çocuk nörolojisi kaç yaşa kadar bakar?

Çocuk nörolojisi, anne karnındaki fetüs döneminden başlayarak 18 yaşın bitimine (0-18 yaş) kadar olan bebeklik, çocukluk ve ergenlik çağındaki bireylerin tüm sinir sistemi hastalıklarına bakar. Henüz nörogelişimsel olgunlaşmasını tamamlamamış olan sinir sisteminin izlemi, bu yaş aralığında yetişkinlerden tamamen farklı fizyolojik dinamikler üzerinden bir pediatrik nöroloji uzmanı tarafından yürütülür.

Çocuk nöroloji muayenesinde nelere bakılır?

Bir çocuk nöroloji muayenesinde ilk olarak çocuğun baş çevresi persentili, nörogelişimsel basamakları, kas gücü ve tonusu, refleksleri, kranial sinirleri ile denge ve yürüme kalıplarına bakılır. Uzman hekim bu fiziksel parametrelerin yanı sıra çocuğun çevreyle olan sosyal iletişimini, göz temasını, yaşa uygun motor fonksiyonlarını ve istemsiz hareket durumlarını inceler.

Çocuk nöroloji doktorları hangi uzmanlık eğitimini alır?

Çocuk nöroloji doktorları, 6 yıllık tıp fakültesi eğitiminin ardından 4 yıl Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Pediatri) uzmanlığı ve üzerine 3 yıl pediatrik nöroloji yan dal ihtisası alarak toplamda 13 yıllık bir eğitim sürecini tamamlar. Bu ileri düzey uzmanlaşma sayesinde hekimler; nörogelişimsel basamaklar, beyin plastisitesi ve çocukluk çağına özgü sinir sistemi hastalıkları konusunda en yetkin klinik değerlendirmeyi gerçekleştirir.

Bebeklerde nörolojik sorunlar nasıl anlaşılır?

Bebeklerde nörolojik sorunlar, bebeğin kaslarında aşırı gevşeklik (hipotoni) veya sertlik olması, emme refleksinin zayıflığı, göz kontağının kurulamaması ve ayına uygun baş tutma gibi motor becerilerin gecikmesiyle anlaşılır. Çevreye karşı tepkisizlik, sürekli ve tiz ağlamalar, nöbeti düşündüren ritmik sıçramalar veya gözlerin bir noktaya kilitlenmesi bebeklerde nörolojik sorunlar için en belirgin uyarıcı işaretlerdir.

Çocuklarda konuşma gecikmesi nörolojik olabilir mi?

Evet, çocuklarda konuşma gecikmesi altta yatan otizm spektrum bozukluğu, metabolik hastalıklar, gelişimsel dispraksi veya sessiz seyreden elektriksel beyin fırtınaları (epileptik deşarjlar) nedeniyle nörolojik olabilir. İşitme testleri normalken beklenen konuşma takviminin gerisinde kalan çocukların ayırıcı tanısı mutlaka bir çocuk nörolojisi hekimi tarafından yapılmalıdır.

Çocuklarda yürüme gecikmesi için çocuk nörolojisine gidilir mi?

Evet, bir çocuk 18 aylık olmasına rağmen desteksiz yürüyemiyorsa, parmak ucunda yürüyorsa veya yürümede asimetri varsa altta yatan nedenlerin tespiti için doğrudan çocuk nörolojisi bölümüne gidilmelidir. Yürüme gecikmesi, serebral palsi veya spinal musküler atrofi gibi çocuklarda nörolojik hastalıklar grubunun ilk klinik göstergesi olabileceğinden erken tanı kritik önem taşır.

Ateşli havale çocuk nöroloji alanına girer mi?

Evet, genellikle 6 ay ile 5 yaş arasındaki çocuklarda yüksek ateşin tetiklediği nöbetlerle ortaya çıkan ateşli havale (febril konvülsiyon), ayırıcı tanısı ve takibi açısından çocuk nöroloji alanına girer. Havalenin basit veya karmaşık tipte olup olmadığının saptanması, menenjit gibi enfeksiyonların dışlanması ve epilepsi riskinin öngörülmesi için pediatrik nöroloji değerlendirmesi önemlidir.

Otizm tanısında çocuk nörolojisi değerlendirme yapar mı?

Evet, otizm spektrum bozukluğu şüphesi olan tüm çocuklarda nörogenetik faktörlerin, metabolik anormalliklerin ve eşlik edebilecek subklinik nöbetlerin dışlanması amacıyla çocuk nörolojisi mutlaka kapsamlı bir değerlendirme yapar. Otizm bulgularına eşlik edebilen epileptik aktiviteleri taramak için EEG çekimi ve gerekirse ileri nörogörüntüleme planlaması bu uzmanlık dalı tarafından yönetilir.

Çocuklarda tik bozukluğu için hangi doktora gidilir?

Çocuklarda istemsiz göz kırpma, yüz buruşturma, omuz silkme veya boğaz temizleme gibi motor ve vokal tikler görüldüğünde ilk olarak çocuk nörolojisi veya çocuk ve ergen psikiyatrisi doktoruna gidilir. Tiklerin Tourette sendromu, distoni veya serebral hasar gibi çocuklarda nörolojik hastalıklar kaynaklı bir hareket bozukluğu olup olmadığının netleştirilmesi için nörolojik ayırıcı tanı zorunludur.