Fil Hastalığı (Lenfödem) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Fil hastalığı olarak da bilinen lenfödem, vücutta enfeksiyonla savaşmaya ve fazla sıvıyı dokulardan boşaltmaya yardımcı olan kanallar ve lenf bezlerini içeren lenfatik sistemde sıvı birikmesidir. Biriken sıvılar özellikle kol ve bacaklarda şişliğe neden olur. 

Fil Hastalığı (Lenfödem) Nedir?

Lenfödem (fil hastalığı), lenfatik sistemi oluşturan lenf bezleri veya damarların tıkanması ya da hasar görmesi sonucu boşaltılamayan lenf sıvılarının yarattığı doku şişmesidir. Özellikle kolları veya bacakları etkiler, ancak göğüs duvarı, karın, boyun ve cinsel organlarda da ortaya çıkabilir.

Lenf düğümleri, lenfatik sistemin önemli bir parçasıdır. Lenfödem, lenf düğümlerinizi çıkaran veya zarar veren kanser tedavilerinden kaynaklanabilir. Lenf sıvısının drenajını engelleyen her türlü problem lenfödeme neden olabilir. Şiddetli lenfödem vakaları, bundan etkilenen uzvun hareket etme yeteneğini etkileyebilir, cilt enfeksiyonları ve sepsis risklerini artırabilir, ciltte değişikliklere ve bozulmaya neden olabilir.

Lenfödem geçirenlerde tedavi, kompresyon bandajları, masaj, kompresyon çorapları, sıralı pnömatik pompalama, dikkatli cilt bakımı ve nadiren şişmiş dokuyu çıkarmak veya yeni drenaj yolları oluşturmak için ameliyatları da içerebilir. Kol ve bacakların şişmesiyle kendini gösteren, lenf bezlerinde çeşitli nedenlerle oluşan tıkanmalarla ortaya çıkan bir hastalıktır. Lenf bezinde oluşan bu tıkanıklıklar nedeniyle lenf sıvısı boşalamaz böylece kol ve bacaklarda şişme oluşur. Kronik bir sorundur. Bir an önce teşhis edilip, tedaviye başlanması gereken bir hastalıktır. Eğer tedavi edilmezse hastalığın seyri kötüleşebilmektedir.

Lenf bezleri, bağışıklık sisteminin parçasıdır. Lenf düğümleri bakteri, virüs gibi maddeleri vücuttan atar. Lenfler kaybedilen proteini yeniden dolaşıma kazandırır, doku ve kan arasındaki dengeyi sağlar. Lenf sistemi lenf sıvısı, lenf damarları ve düğümlerinden oluşmaktadır. Bu hastalık elefantiyazis veya elephantiasis hastalığı olarak da bilinir.  Halk arasında bazen fil hastası ya da fil hastalığı, fil ayak hastalığı, fil ayak sendromu ya da fil bacak hastalığı, fil bacak sendromu olarak da adlandırılır.

Fil Hastalığı (Lenfödem) Çeşitleri Nelerdir?

İki ana tip lenfödem vardır. Biri birincil lenfödem diğeri de sekonder lenf ödemdir. Birincil lenfödem , lenf sisteminizin gelişimini etkileyen nadir görülen kalıtsal rahatsızlıklardan kaynaklanır. Her yaşta gelişebilmekle birlikte bebeklikte, ergenlikte, gençlikte daha sık görülür. Sekonder lenfödem de kanser tedavilerinden sonra, travmalardan ve çeşitli enfeksiyonlardan sonra görülür.

Primer lenfödem

• Bebeklik : Bebekler , kalıtsal bir lenfödem türü olan Milroy hastalığıyla doğabilirler .
• Ergenlik, gebelik ve 35 yaşına kadar : Meige hastalığı ergenlik veya gebelik döneminde olan ve 35 yaşına kadar olan kişileri etkileyebilir.
• 35 yaşından sonra : Nadir görülen, geç başlangıçlı bir lenfödem, şişliğin sadece bacaklarda görülmesine neden olarak lenfödeme yol açabilir.

Sekonder lenfödem

• Lenf sisteminiz ameliyat, travma veya radyasyon tedavisi nedeniyle hasar görürse sekonder lenfödem oluşabilir. Bu durum, en sık meme kanseri tedavisi görmüş kişilerde görülür. Bununla birlikte, meme kanseri tedavisi gören herkeste lenfödem gelişmez.

Fil Hastalığı (Lenfödem) Belirtileri Nelerdir?

Fil hastalığının en tipik belirtisi göğüs, baş ve cinsel organ da dahil olmak üzere vücudun herhangi bir yerinde olabilmekle birlikte, genellikle sadece bir kol veya bacakta oluşan şişliktir. Şişlik o kadar küçük olabilir ki neredeyse hiç fark edilmeyebilir veya o kadar şiddetli olabilir ki vücudun o kısmını iyi hareket ettirmeyi zorlaştırabilir. Etkilenen bölgede ağrı olabilir.

Lenfödem belirtileri şu şekildedir:

• El veya ayak parmakları dahil, kolun veya bacağın bir kısmının veya tamamının şişmesi
• Şişlik oluşan bölgede ağırlık veya gerginlik hissi
• Hareket kabiliyetinin kısıtlanması
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
• Derinin sertleşmesi
• Ciltte siğil benzeri büyümeler
• Deriden sıvı sızması

Fil Hastalığı (Lenfödem) Neden Olur?

Tropikal bölgelerde daha yaygın olan fil ayağı hastalığı, yuvarlak kurt larvaları ile enfekte olmuş sivrisineklerin ısırması sonucu oluşur. Minik larvaların kan dolaşımında hayatta kalıp, büyümesi lenf sistemine zarar verip, lenfatik sistemde ki işleyişi bozar, bu da şişmeye ve genişlemeye neden olur. 

Bazen kanser tedavisine bağlı da ortaya çıkabilmektedir. Kanser tedavisi için görülen radyasyon tedavileri fil hastalığı sebebi arasında sayılabilir. Bazı ameliyatlardan ötürü lenf yollarında hasarlar, mantar, çeşitli travmalar, enfeksiyonlar, sivrisinek ısırmasıyla bulaşan parazitler, lenf sistemiyle ilgili hastalıklar da fil hastalığı nedenleri arasında sayılabilmektedir.

Lenfatik sistem, vücutta protein açısından zengin lenf sıvısı taşıyan bir damar ağıdır. Bağışıklık sisteminizin de önemli bir parçasıdır. Lenf düğümleri filtre görevi görür. Bu sistem enfeksiyon ve kanserle savaşan hücreler içerir. Lenf sıvısı, siz günlük işlerinizi yaparken kas kasılmaları ve lenf damarlarının duvarındaki küçük pompalar tarafından lenf damarlarından itilir. Lenfödem de, lenf damarları, genellikle bir kol veya bacaktan lenf sıvısını yeterince boşaltamadığında ortaya çıkar.

Lenfödem (Fil Hastalığı) Kimlerde Görülür?

Lenfödem (fil hastalığı), genellikle kadınlarda ve meme kanseri geçirmiş kişilerde görülmektedir. Her meme kanseri geçiren kadın lenfödem olacaktır diye bir kesinlik olmamakla birlikte lenfödemin görüldüğü kişiler;

• Travma geçirenlerde
• Lenf damarları doğuştan gelişmemiş olanlarda
• Pelvik cerrahi veya radyoterapi geçirenlerde
• Enfeksiyon veya tümör nedeniyle lenf akışı bozulan kişilerde

Lenfödem Oluşan Kişilerin Dikkat Etmesi Gerekenler Nelerdir?

Meme kanseri sonrasında koltuk altı lenf bezlerinin çıkarılmasını ve radyoterapiyi takiben lenfödem görülebilmektedir. Kilolu olmak, romatoid veya psoriatik artrit gibi hastalıklar da lenfödem riskini artırabilir. Bazı tropik ülkelerden alınan enfeksiyonlar, aileden geçen kalıtsal sorunlar da bu hastalığı getirebilir.

Lenfödem riski olan kişiler, dar olmayan rahat giysiler giymelidir. Hareketsiz veya çok hareketli olmamalıdır. Ağır yükler taşımamalıdır. Kilolu olmaları önerilmez. Cilt ve tırnak yaralanmalarına karşı kendini korumalıdır. Soğuk havadan, sıcak havadan, sauna ve sıcak banyodan kaçınmalıdır. Masaj önerilmemektedir. Lenfödem riski altında olanlar enfeksiyonlar da korunmalıdır.

Fil Hastalığı (Lenfödem) Nasıl Teşhis Edilir?

Hekim, bu şişliklerin ne zaman başladığını, şişlikten önceki ameliyat, travma, radyasyon ya da yeni bir ilaç geçmişinin olup olmadığını, farklı belirtilerin olup olmadığını, şişliklerin sürekli mi yoksa geçici mi olduğunu, şişliği iyileştiren bir durumun olup olmadığını mutlaka sorgular. Ve mutlaka fiziki bir muayene yapar. Lenfödem riski altındaysanız, örneğin, yakın zamanda lenf düğümlerinizi içeren kanser ameliyatı geçirdiyseniz, doktorunuz belirtilerinize ve semptomlarınıza dayanarak lenfödem teşhisi koyabilir. Lenfödemin nedeni o kadar açık değilse, doktorunuz lenf sisteminize bakmak için görüntüleme testleri isteyebilir. Testler şunları içerebilir:

Doppler ultrason : Bu test, yüksek frekanslı ses dalgalarını (ultrason) kırmızı kan hücrelerinden yansıtarak kan akışını inceler. Tıkanıklıkları tespit etmeye ve kan pıhtıları gibi diğer olası şişme nedenlerini elemeye yardımcı olabilir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme: Bir manyetik alan ve radyo dalgaları kullanan bir MRI, ilgili dokunun 3 boyutlu, yüksek çözünürlüklü görüntülerini hekime verecektir.

Bilgisayarlı Tomografi: Bu röntgen tekniği, vücut yapılarının ayrıntılı, kesitsel görüntülerini üretir. BT taramaları lenfatik sistemdeki tıkanıklıkları ortaya çıkarabilir.

Ultrason: Bu test, içyapıların görüntülerini üretmek için ses dalgalarını kullanır. Lenfatik sistem ve vasküler sistem içindeki tıkanıklıkları bulmaya yardımcı olabilir.

Lenfosintigrafi: Bu test sırasında kişiye radyoaktif bir boya enjekte edilir ve ardından bir makine tarafından taranır. Ortaya çıkan görüntüler, boyanın lenf damarlarında hareket ettiğini ve tıkanıklıkları gösterir.

Lenfödem (Fil Hastalığı) Vücutta Nerelerde Görülür?

Lenfödem genellikle kollar ve bacaklarda görülür. Nadirde olsa görülen bölgeler:

• Göğüs duvarı
• Karın
• Yüz
• Genital bölge
  gibi farklı bölgelerde de oluşabilir. Lenf sıvısının biriktiği bölgede şişlik, sertlik ve ağırlık hissiyle kendini gösterir.

Lenfödem (Fil Hastalığı) Evreleri Nelerdir?

Lenfödem hastalığının evreleri bulunmaktadır. Bu evrelerin belirlenmesi tedavi için önemlidir.

• Evre 0 : Etkilenen bölge şişmiş, gergin ve ağır hissedilebilir ancak şişliğin dışarıdan belirtileri yoktur.
• Evre I : Etkilenen bölgenin yukarı kaldırılması ile kaybolan ara sıra şişlik olabilir.
• Evre II : Etkilenen bölge hemen hemen her zaman şişmiştir ve bölgedeki cildin yapısı çevredeki bölgelere göre daha sert hissedilebilir.
• Evre III : Etkilenen bölgede belirgin şişlik ve ciltte renk ve doku değişiklikleri görülür.

Fil Hastalığı (Lenfödem) Nasıl Tedavi Edilir?

Fil ayağı hastalığı olarak da bilinen lenfödemin kesin tedavisi yoktur. Tedavi şişmeyi azaltmaya ve komplikasyonları önlemeye odaklanır. Lenfödem, cilt enfeksiyonları (selülit) riskini büyük ölçüde artırır. Doktor, semptomlar göründüğünde hemen almaya başlayabilmek için antibiyotik reçete edebilir.

Bunun yanında fizik tedavi uzmanlarından terapi almak gerekebilir. Çeşitli egzersizler, manuel lenf drenajları, sıkıştırma bandajları, lenfödem için özel giysiler tedavi için kullanılabilir.

Fiziksel tedavi yöntemleri:

• Kompresyon giysileri : Kompresyon giysileri, sıvıyı dokulardan dolaşıma aktarmak için basınç uygulayan çoraplar, kolluklar veya sargılar olabilir. Bu, şişliği ve lenfödem komplikasyonları riskini azaltır.
• Fizik Tedavi : Lenfödem konusunda uzmanlaşmış fizyoterapistler, dolaşımı uyarmak için nazik bir masaj uygularlar. Bu, manuel lenf drenajıdır (MLD). Terapistler, bu masajı birebir nasıl uygulanacağı hakkında yönlendirme yapabilir.
• Çok katmanlı kompresyon bandajı : Manuel lenf drenaj tedavisinden sonra, fizyoterapist, vücudun şişmiş bölgelerine çok katmanlı kompresyon bandajları yerleştirebilir. (Daha önce ayak bileği burkulması gibi durumlarda şişmesini önlemek için bileğe kısa bir germe bandajı yerleştirilebilir. Çok katmanlı kompresyon bandajı, lenfödemde de aynı etkiyi gösterir.) Fizyoterapistler, vücudun şişmiş bölgelerine farklı seviyelerde basınç uygulamak için kat kat bandajlar uygular. Bandajlar dokulara baskı uygulayarak sıvıyı tekrar dolaşıma sokar.
• Kompresyon cihazları : Bu pnömatik kompresyon pompaları, lenf damarlara ve damarlardaki sıvının hareket etmesini sağlamak için açılıp kapanan basınç sağlar, böylece sıvı kollarda, bacaklarda ve vücudun diğer bölgelerinde birikmez. Cihazlar, pompayı etkilenen bölgeleri saran bir manşona bağlayarak çalışır. Pompa, manşonu şişiren ve söndüren düzenli bir basınç döngüsü sağlar. Kompresyon pompaları ayrıca lenfödem komplikasyonlarını da azaltabilir.
• Yüksekte Tutma : Yerçekimi lenfödem semptomlarında rol oynar. Vücudun etkilenen bölgesini mümkün olduğunca yüksekte tutmaya çalışılmalıdır.
• Egzersiz : Lenf drenajını uyarmak için fiziksel egzersiz önemlidir.

Bazı durumlarda da cerrahi gerekebilir. Cerrahi lenfödeme bağlı kol veya bacakta ciddi hareket kısıtlılığı, tekrarlayan iltihaplar, selülit, ağrının süreklilik yapması ve fiziksel tedaviler etki etmediği zaman yapılır. Ödemli kısım ameliyatla çıkarılır.

Cerrahi tedavi yöntemleri:

• Lenfatik baypas prosedürü : Bu ameliyat, lenf damarlarını ve toplardamarlarını birbirine bağlayarak ve yeniden yönlendirerek tıkanıklıklardan kaçınmayı ve lenfin vücudunuzun venöz sistemine akmasını sağlamayı içerir.
• Lenf nodu nakli : Cerrahlar, hasarlı lenf nodlarını vücudunuzun diğer bölgelerinden alınan sağlıklı lenf nodlarıyla değiştirirler; böylece lenfödemden etkilenen vücut bölgesi için yeni bir lenf sistemi oluşturulur.
• Debulking : Bu ameliyat, lenfödemin çok şiddetli formlarını tedavi eder. Vücudunuzun etkilenen bölgesindeki tüm deri, yağ ve dokuların cerrahi olarak çıkarılmasını ve ardından bu bölgeye bir deri grefti yerleştirilmesini içerir.

Fil Hastalığı (Lenfödem) Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Cilt enfeksiyonları (selülit): Sıkışan sıvı, mikroplar için verimli bir zemin sağlar ve kol veya bacaktaki en küçük yaralanma, enfeksiyon için bir giriş noktası olabilir. Bu sorundan etkilenen cilt şişmiş ve kırmızı görünür, tipik olarak ağrılıdır ve dokunulduğunda sıcaktır. Doktorunuz, hemen almaya başlayabilmeniz için elinizin altında bulundurmanız için antibiyotik reçete edebilir.

Sepsis: Tedavi edilmeyen selülit kan dolaşımına yayılabilir ve sepsisi tetikleyebilir - vücudun bir enfeksiyona tepkisi kendi dokularına zarar verdiğinde ortaya çıkan potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir durumdur. Sepsis acil tıbbi tedavi gerektirir.

Deri yoluyla sızıntı: Şiddetli şişme ile, lenf sıvısı derideki küçük çatlaklardan akabilir veya kabarmaya neden olabilir. Fil ayak tedavisi için erken davranmak bu komplikasyonlar için de önemlidir.

Cilt değişiklikleri: Çok şiddetli lenfödemli bazı kişilerde, etkilenen uzvun derisi kalınlaşıp sertleşebilir ve böylece bir filin derisine benzer.

Kanser: Nadir bir yumuşak doku kanseri türü, tedavi edilmemiş en şiddetli lenfödem vakalarından kaynaklanabilir.

Lenfödem Etkileri Azaltma Yöntemleri Nelerdir?

Lenfödem risklerinin tamamını azaltılamaz, ancak şişliği azaltmak ve hatta önlemek için yapabilecek şeyler vardır. Meme kanseri ameliyatı veya başka bir tedavi görüldüğünde, şişliği azaltabilecek egzersizler hakkında cerrahına ve diğer sağlık uzmanlarına danışılmalıdır. Diğer adımlar şunlardır:

Vücudunuzu takip edilmeli : Şişlik fark etmeden önce lenfödem belirtisi olabilecek küçük değişiklikleri takip etmek için, sağlık uzmanından vücuttaki etkilenen bölgenin ölçülmesi talep edilebilir. Değişiklikleri erken fark etmek, tedaviye hemen başlamaya yardımcı olabilir.

Etkilenen bölgeleri yüksekte tutulmalı : Mümkün olduğunca etkilenen bölge kol veya bacak gibi uzuvların kalp seviyesinin üstünde tutmak önemlidir.

Hareket etmeye devam edilmeli : İyileşirken, sıvıların dolaşımını sağlamak için yavaş hareket etmenin yollarını bulmak önemlidir.

Aşırı sıcaklıklardan kaçınılmalı : Aşırı sıcaklık, lenfödem riskini artırabilir.

Fil (Lenfödem) ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Fil ayağı hastalığı nedir?

Fil ayağı hastalığı, sivrisinekler tarafından yayılan paraziter solucanların neden olduğu, lenfatik sistemin tıkanması ile etkilenen bölgelerde lenf adı verilen sıvının birikmesi sonucu meydana gelen şişmelerdir. Bu damarların tıkanması önce lenfödemle sonuçlanır ve sonra yavaş yavaş ilerleyerek fil hastalığının karakteristik özelliği olan şişlik ve genişlemeye dönüşür. Bağışıklık sisteminin düzgün çalışmasını engelleyerek, ateş ve titremeye, tekrarlanan cilt enfeksiyonlarına ve ülserlere yol açar. Bunlar cildi sert ve kalın hale getirir. Fil adını alma nedeni ise etkilenen bölgenin bir fil'in derisine benzeyecek şekilde kalınlaşıp, sertleşmesinden kaynaklıdır.

Fil hastalığı geçer mi?

Net bir tedavisi olmayan fil hastalığında sıvı birikimi en aza indirilmeye çalışılır. “Fil hastalığının tedavisi var mı?” gibi soruların yanıtına “Destek tedavilerle hasta rahatlatılır, semptomlar azaltılır” da denilebilir.

Fil hastalığı bitkisel tedavi ile geçer mi?

Pek çok kişi, “Fil hastalığına hangi bitki iyi gelir?”, “Fil bacak tedavisi bitkiyle olur mu?”, “Fil hastalığına bitkisel çözüm ne?” sorularının yanıtını araştırmaktadır. Lenfödem yani fil hastalığı diğer bütün hastalıklar gibi bitkisel ürünlerle tedavi edilmez. Bitkisel ürünlerin faydadan çok zararı olabilir. Bu nedenle bitkisel ürünlere başvurulmamalıdır.

Kimler lenfödem riski altındadır?

Meme kanserinin yayılmasını kontrol etmek için lenf düğümleri çıkarılır. Bu hastalar ışın tedavisi görür. Bu grup lenfödeme yatkındır. Kilolu olmak, romatoid veya psoriatik artrite sahip olmak da lenfödem riskini artırabilir. Bazı tropik ülkelerden alınan enfeksiyonlar, aileden geçen kalıtsal sorunlar da bu hastalığı getirebilir.

Fil hastalığı bulaşıcı mı?

Hayır, fil hastalığı bulaşıcı bir hastalık değildir.

Fil hastalığı ölümcül müdür?

Fil hastalığı yani lenfödem sepsise neden olabilir. Sepsis ise yaşamı tehdit eden bir durumdur. Fil hastalığında bu nedenle hızlıca tedavi aşamasına geçilmesi gerekmektedir.

Fil hastalığı önlenebilir mi?

Eğer kanser tedavisi gördüyseniz, lenf düğümlerinizi içeren bir ameliyat geçirdiyseniz, kol ve bacaklarınızı kalp seviyesinin yukarısında tutmanız önerilir. Dar kıyafetler, takılar takılmamalı; otururken uzun süre bacak bacak üstüne atılmamalıdır. Eğer şişlikle birlikte ağrı belirtileri fark ederseniz mutlaka hekime başvurulmalıdır. Lenfödemin erken tedavisi fark yaratır.

Fil hastalığında beslenme önemli mi?

Her hastalıkta olduğu gibi elbette fil hastalığında da beslenme önemlidir. Lenfödemde öğün atlanmamalı, kişiler az ve sık beslenmeli, porsiyonlarını küçültmelidir. Yeterli miktarda protein alınmalı, aşırı tuzdan kaçınılmalıdır. Ayrıca yeterli su tüketilmelidir. Çay, kahve, alkol tüketimi konusunda dikkatli olunmalıdır.

Lenfödem bir kanser türü müdür?

Hayır, lenfödem kanser türü değildir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."