Frontotemporal Demans Nedir? Türleri Nelerdir?

Frontotemporal demans, beynin frontal ve temporal loblarında sinir kaybının meydana gelmesi olarak tanımlanır. Nörodejeneratif hastalık türleri arasında yer alır. Kişide davranış değişikliğine, kişilik bozukluğuna, karar verme becerilerinin gerilemesine ve hafıza problemi gibi birçok farklı semptomun oluşmasına neden olur. Özellikle orta ve ileri yaş döneminde ortaya çıkan ilerleyici bir hastalık türüdür.

Frontotemporal Demans Nedir?

Frontotemporal olarak adlandırılan demans türü, beyin loblarında sinir kaybına neden olan bir sağlık problemidir. Nörodejeneratif hastalık türlerinden birisi olarak da değerlendirilir. Frontal ve temporal loblarda bulunan sinir hücreleri, bazı nedenlere bağlı olarak hasar görebilir. Sinir hücrelerinin hasar alması ise bir süre sonra sinir kaybına yol açar ve frontotemporal demans oluşumunu tetikler.

Frontotemporal Demans Türleri Nelerdir?

Frontotemporal demansın bilinen birkaç farklı türü vardır. Hastalığın hangi belirtiler ile ortaya çıktığına bağlı olarak farklı kategorilerde değerlendirilir. Aynı zamanda beynin hangi lobunun daha fazla etkilendiği de bu türlerin belirlenmesinde etkin rol oynar. Hastalığın türleri şunlardır;

Davranışsal varyant frontotemporal demans 

Davranışsal varyant, en sık görülen tür olarak bilinir. Frontal lob bu türde daha çok etki alır. Bu durum ise hastada davranış bozukluklarına ve kişilik bozukluklarına yol açar. Özellikle davranış bozukluğu daha baskın şekilde görülür. Ani duygu değişimleri meydana gelir. Hasta daha agresif tavırlar sergilemeye başlar. İlgi kaybı görülür, empati yoksunluğu başlar ve hasta sosyal normları reddedebilir. Bu durum ilk başlarda psikolojik problemler ile karıştırılabileceği için hastalığın fark edilmesi zordur.

Birincil progresif afazi

Birincil progresif afazi, kişinin konuşma problemleri yaşamasına neden olan bir türdür. Kişiler konuşmakta ve konuşurken bazı kelimeleri hatırlamakta zorlanır. Afazi ilerlediğinde kişinin iletişim becerileri de azalmaya başlar ve bu durum, kişinin psikolojisini direkt olarak etkiler. İletişim becerilerinin azalması aynı zamanda hem sosyal hayatı zorlaştırır hem de kişinin yaşam kalitesini yüksek oranda düşürür.

Semantik demans

Kişiler, hastalığın bu türünde kelimelerin anlamlarını anımsamakta zorlanır. Gördükleri nesnelerin anlamlandıramayabilirler. Bu durum genellikle anlam kaybı olarak isimlendirilir. Kişi duyduğu kelimeyi ya da gördüğü nesneyi bilir ama anlamını bilemez. 

Non-akıcı / agramatik birincil progresif afazi 

Bu frontotemporal demans türünde kişinin konuşması yavaşlamaya başlar. Konuşma esnasında sürekli olarak kesintiler yaşanır. Hastalar, devrik cümleler kurabilir ya da bazı kelimeleri telaffuz edememeye başlar. Kişi, konuşulanları ve söylenenleri anlar ama yanıt vermek zor bir hale gelir.

Hareket bozukluğu ile seyreden tipler 

Hastalığın bu türü, vücudun ve beynin farklı noktalarını etkiler. Özellikle beynin hareket ile ilgili alanlarını etkilediği bilinir. Bu türde genellikle hastalarda kas sertleşmesi ve hareketlerde yavaşlama gibi belirtiler ortaya çıkar. Sinir sistemi direkt olarak bu hastalıktan etkilendiği için kasların kontrol edilmesinde bazı problemler meydana gelebilir.

Frontotemporal Demans Neden Olur? 

Frontotemporal demans hastalığının neden olduğuna dair kesin bir bilgi yoktur. Bu durum genellikle beyin loblarında hasar nedeni ile ortaya çıkar. Lobların hasar alması ise sinirleri etkileyerek bu hastalığın oluşumunu tetikler. Protein türlerinin bazılarının sinir hücrelerinde anormal bir şekilde birikmesi nedeni ile loblar hasar görebilir ve frontotemporal demans oluşabilir. Kişideki genetik hastalıklar, beyin lobunu etkiliyorsa bu durumda da kişilerde bu demans türünün oluşma riski bulunur.

Kimler Frontotemporal Demans Açısından Risk Altındadır? 

Bu hastalık genetik aktarım ile nadiren ortaya çıkıyor olsa da aile geçmişinde frontotemporal demans olan kişiler risk altında değerlendirilir. Aynı zamanda orta yaş ve üzeri kişilerde veya nörolojik hastalığı olan kişilerde bu risk grubunun içerisinde değerlendirilebilir.

Frontotemporal Demans Belirtileri Nelerdir? 

Frontotemporal demans belirtileri, hastalığın türüne ve beynin hangi lobunun daha çok etki aldığına göre değişkenlik gösterir. Bazı türlerde kişide davranış bozuklukları meydana gelirken bazı türlerde ise konuşma problemleri görülür. Bu hastalığa bağlı olarak kişilerde hareket bozukluğu görülebilir, anlama sorunları meydana gelebilir ve duygu durum değişiklikleri gözlemlenebilir. 

Davranışsal Varyant Frontotemporal Demans 

Davranışsal varyantta genellikle kişilerin normalden daha farklı davranışlarda bulunduğu gözlemlenir. Hasta normal yaşantısında sakin bir yapıdayken hastalık nedeni ile bu durum değişebilir ve kişi aşırı sinirli, öfkeli bir yapıya sahip olabilir. Gün içerisinde kişinin duyguları sürekli olarak değişkenlik göstermeye yatkındır. Karar verme sürecinde kişi genellikle çok zorlanır. Aynı zamanda empati duygusunu kaybeder ve sosyal kuralları yok saymaya başlar. Motivasyon kaybı ve ilgisizlik gibi belirtiler de hastalık ile birlikte ortaya çıkar. Bazı kişilerin aynı hareketleri üst üste tekrar ettiği görülebilir. Bu süreçte aşırı yemek yeme gibi belirtiler de ortaya çıkabilir. 

Dil ile İlgili Frontotemporal Demans Tipleri 

Dil problemlerinin ortaya çıktığı bu türde, kişi konuşmakta zorlanmaya başlar. Kelimeleri doğru bir şekilde seçemez ya da telaffuz edemez. Aynı zamanda konuşma daha yavaş bir hale gelir. İlerleyen süreçte kişi iletişim kurmaktan kaçınmaya başlayabilir. Dil problemleri görüldüğü için hastalar kendilerini iletişime kapatır.

Hareket Bozukluğu ile İlişkili Frontotemporal Demans Tipleri 

Hareket bozukluğu ile ilişkili frontotemporal demans türü vardır. Bu türde kişilerin hem davranış hem konuşma hem de hareket problemleri görülebilir. Özellikle sinir sisteminin etkileniyor olması ile kaslarda bazı problemler meydana gelir. Bu durum ise kişinin yürüme, nesneleri tutma ya da yemek yeme gibi günlük aktiviteleri yapmasını zorlaştırır. Frontotemporal demans türü ALS gibi bazı nörolojik hastalıklar ile birlikte de ortaya çıkabilir. Bu gibi durumlarda da hareket bozuklukları görülür.

Kişilerin kaslarının hasar alması halinde yürürken bacakların titremesi ya da bir nesneyi tutarken ellerin titremesi görülebilir. Bu belirtiler parkinson hastalığı ile karıştırılabilir. Parkinson hastalığı ile frontotemporal demans türlerinin de aynı anda görülmesi mümkündür. Bu durumda ise hem hareket bozukluğu hem de parkinson belirtileri bir arada ortaya çıkar. Bu nedenle de hastalığa dair tanı koymak zorlaşabilir. 

Frontotemporal Demansın Erken Belirtileri Nelerdir?

Hastalığın erken belirtisi genellikle davranış değişikliğidir. Kişiler, normalden daha farklı davranışlar sergilemeye başlar ve agresiflik görülebilir. Demansın türüne bağlı olarak erken belirtiler değişiklik gösterebilir. Bazı türlerin erken belirtisi, kişinin konuşmasının değişmesi olarak değerlendirilebilir. Dil sürçmeleri ya da telaffuz problemleri erken dönemde görülebilir. 

Frontotemporal Demans Nasıl Teşhis Edilir? 

Hastalığın teşhisi için öncelikle fiziki muayene gereklidir. Kişinin yaşadığı problemler dinlenir ve aile geçmişi hakkında bilgi alınır. Kişilerin konuşmasında ve hareketlerinde herhangi bir problem olup olmadığı değerlendirilir. Davranış değişimleri gözlemlenir. Karar verme ve anlama becerilerinin değerlendirilebilmesi için ise bazı bilişsel testler uygulanır. Bu süreçte hastalığın teşhis edilebilmesi için birkaç farklı test uygulanması gereklidir. Nörolojik değerlendirme için bilgisayarlı görüntüleme yöntemlerine başvurulur. Elektroensefalografi ile beyindeki hareketler gözlemlenir. Böylelikle hastalığın teşhis edilmesi mümkün hale gelir.

Frontotemporal Demansın Diğer Demans Türlerinden Farkı Nedir?

Bu demans türünün diğer demanslardan farkı, ortaya çıkan belirtilerdir. Frontotemporal türde beynin lobları etkilendiği ve sinir sistemi hasar aldığı için konuşma ya da davranış problemleri görülür. Kişi, bazı kelimeleri anlamakta ve telaffuz etmekte zorlanabilir. Diğer demans türlerindeki en belirgin semptom ise unutkanlık olarak bilinir.

Frontotemporal Demansın Seyri ve Evreleri Nelerdir?

Hastalık hızlı bir şekilde ilerleyebilen nörodejeneratif problem olarak değerlendirilir. Hastalığın ilerlemesi ile birlikte belirtiler şiddetlenmeye başlar. Frontotemporal demans evreleri, hastalığın başlangıç döneminden itibaren baz alınır. Erken evre döneminde genellikle belirtiler fark edilmez. Kişide görülen semptomlar, bazı psikolojik hastalık türleri ile karıştırılabilir ya da stres kaynaklı davranış problemleri olarak görülebilir.

Hastalığın orta evre döneminde ise belirtiler daha belirgin hale gelmeye başlar ve kişideki davranış bozuklukları şiddetlenir. Hastanın konuşmasında belirgin değişimler gözlemlenir. İleri evre döneminde, kişilerin yutma güçlüğü oluşur. Hareket problemleri daha şiddetli hale gelir. Farklı sağlık problemleri ve özellikle enfeksiyon hastalıkları görülebilir. Frontotemporal demans son evresi, kişinin çevre ile iletişimi kestiği evre olarak değerlendirilebilir. Kişiler günlük ihtiyaçlarını karşılayamaz hale gelir. İletişim kurmak ve hareket etmek oldukça zordur. Bu aşamada kişilerin bakıma ihtiyacı oluşur.

Frontotemporal Demans Tedavisi Var mıdır? 

Frontotemporal demans tedavisi olan bir hastalık türü olarak değerlendirilmez. Bu süreçte hastalara uygulanan bazı tedavi yöntemleri vardır. Fakat bu yöntemler, hastalığın hızlı ilerlemesini önlemek amacı ile uygulanır. Kişilerin hareket problemi söz konusu olduğunda, fizik tedaviye başvurulur. Destekleyici tedavi yöntemleri ile hastada görülen belirtiler hafifletilebilir. Konuşma terapisi ile konuşma problemlerinin azaltılması mümkündür. Bu süreçte psikolojik destek de oldukça önemlidir.

Frontotemporal Demans ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Frontotemporal demans nedir, diğer demans türlerinden farkı nedir?

Frontotemporal demans, beynin frontal ve temporal loblarında sinir hasarı oluşmasıdır. Bu bölgelerde sinir hasarı oluşması, sinir kaybına yol açar ve demans oluşumunu tetikler. Bu nedenle de kişilerde davranış değişimleri, empati yoksunluğu ve konuşma problemleri görülür. Diğer demans türlerinde ise genellikle hafıza kaybı meydana gelir.

Frontotemporal demans en çok hangi yaşlarda görülür? 

Frontotemporal demans özellikle 50'li yaşlarda görülür. 45 ile 65 yaş arasındaki kişilerde bu demans türüne rastlanma riski daha yüksek olarak bilinir. Nadiren de olsa 30'lu yaşlarda bu hastalığın görülme ihtimali söz konusudur.

Frontotemporal demans tamamen iyileşir mi? 

Hayır, bu hastalığın tamamen iyileşmesi mümkün değildir. Nörodejenerif bir hastalık türüdür ve ilerlemeye devam eder. Bu ilerleme ile beynin diğer birçok bölgesi etkilenir. Uygulanan tedavi yöntemleri, hastalığın ilerlemesini önler ve beynin diğer kısımlarının hasar görme riskini azaltır. 

Frontotemporal demans ile alzheimer hastalığını evde ayırt edebilir miyim? 

Hayır, bu iki hastalık türünün evde ayırt edilmesi mümkün değildir. Görülen hastalığın türünün ne olduğunun belirlenebilmesi için doktor kontrolü gereklidir. İki hastalık türü de beynin farklı bölümlerini etkilediği için genelde belirtiler değişir. Fakat belirtiler değişkenlik gösterse de hastaların alzheimer ile frontotemporal demansı ayırt etmesi zordur.

Frontotemporal demans tanısı konan bir kişi ne kadar süre yaşayabilir?

Frontotemporal tanısı konulan kişilerin yaşam süresi ile ilgili bir zamanla vermek doğru değildir. Frontotemporal demans ömrü, hastalığın nasıl ilerlediği ile de direkt olarak alakalı bir durumdur. Hastalıkta ilk görülen belirtilerin değerlendirilmesi, hastalığın ilerleyişi hakkında bilgi sahibi olunmasına yardımcıdır. Bu süreçte kişiye uygulanan tedavi yöntemleri ile hastanın yaşam kalitesinin artırılması sağlanır.

Frontotemporal demans genetik midir, çocuklarıma geçer mi? 

Hastalıkta genetik aktarım riski bulunur. Fakat bu durum tüm hastalarda görülmez. Frontotemporal demans vakalarının ortalama olarak %10 ila %30'luk bir kısmında genetik aktarım görülmüştür. Bazı gen mutasyonlarına bağlı olarak aktarım gerçekleştirilebilir. Genetik testi ile bu durumun değerlendirilmesi mümkündür.

Frontotemporal demans için hangi bölüme başvurmalıyım? 

Frontotemporal demans şüphesi bulunan kişilerin, hastanelerin nöroloji alanlarından randevu alınması gerekir. Nöroloji alanında hastanın belirtileri doğrultusunda ilk kontroller gerçekleşir. Farklı bir hastalık söz konusu ise kişiler, hastanelerin farklı alanlarına sevk edilir.

Frontotemporal demanslı hastalarda agresif davranışlarla nasıl başa çıkabilirim? 

Agresif davranışlar ortaya çıktığında, hastaya sakin bir şekilde yaklaşmak gerekir. Bu durum ile başa çıkmak oldukça zor olabilir. Fakat kişiye ters tepkiler vermek ya da bağırmak, durumun şiddetlenmesine neden olur. Sakin ve sabırlı bir şekilde yaklaşmaya çalışmak daha doğru olacaktır.

Frontotemporal demans için ilaç tedavisi şart mıdır? 

İlaç tedavisi her hasta için gerekli değildir. Ancak doktorların ilaç kullanımının gerekli görülmesi halinde, düzenli ilaç kullanımı gerekir. İlaçlar hastalığın tamamen tedavi edilmesini sağlamasa da kişinin belirtilerinin hafifletilmesine yardımcı olur. Böylelikle hastanın yaşam kalitesinde artış meydana gelir. 

Frontotemporal demanslı bireyler araç kullanmaya devam edebilir mi?

Hastalığın ilerlemesi halinde araç kullanımından kaçınılmalıdır. Bu süreçte kişi riskleri fark edemez ve mantıklı şekilde düşünemeyebilir. Hastanın araç kullanımına uygun durumda olup olmadığı, doktorlar tarafından değerlendirilmelidir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."