Yükleniyor

Otoimmün hastalıklar nelerdir?

Otoimmün hastalıklar nelerdir?

Sağlıklı bir bağışıklık sisteminin görevi, vücudu hastalıklara ve enfeksiyonlara karşı korumaktır. Otoimmün hastalıklar, bağışıklık sisteminin sağlıklı hücrelere, dokulara ve organlara saldırması sonucu oluşmaktadır. Otoimmün hastalıklar vücudun herhangi bir bölümünü etkileyebilir, vücut fonksiyonlarını zayıflatabilir ve hatta hayati tehlike oluşturabilmektedir.

İçindekiler

Otoimmün hastalık nedir?

Otoimmün hastalık, vücudun bağışıklık sisteminin neden olduğu bir rahatsızlıktır. Normalde, bağışıklık sistemi yalnızca vücuda zararlı olabilecek virüsler, bakteriler veya mantarlar gibi patojenlere karşı etki etmektedir. Her vücut hücresi, hücre zarında vücuda ait olarak tanımladığı belirli molekülleri taşıdığı için bağışıklık sistemi “içsel” ve “yabancı” ayrımını yapabilmektedir. Otoimmün hastalıklarda ise bağışıklık sistemi, sağlıklı hücreleri, dokuları ve organları düşman olarak algılamaktadır. Vücut kendi immünolojik reaksiyonunu yanlış yönlendirmektedir.

Otoimmün hastalıklar, hastalığa bağlı olarak herhangi bir dokuyu veya organı hedef alabilmektedir. Bu nedenle, çok farklı belirtiler mümkündür. Otoimmün hastalıklar bulaşıcı değildir. Çoğu durumda genetik bir yatkınlık vardır, ancak gelişiminin kesin nedenleri hala büyük ölçüde belirsizdir. Kadınlar erkeklerden önemli ölçüde daha sık etkilenmektedir.

Tanımlanmış 80'den fazla otoimmün hastalık bulunmaktadır. Tip 1 diyabet, multipl skleroz (MS), lupus ve romatoid artrit gibi bazı otoimmün hastalıklar iyi bilinirken, nadir görülen ve teşhis edilmesi zor olan otoimmün hastalıklar da bulunmaktadır. Bu rahatsızlıkların çoğunun kesin bir tedavisi yoktur ve ömür boyu ilaç tedavisi gerektirmektedir.

Otoimmün hastalıklar nelerdir?

Otoimmünite, organizmada doğal bir işlevi olan vücudun kendi bağışıklık sisteminin başarısızlığı olarak tanımlanabilir. Bu hastalıkların formları çeşitlilik gösterir ve bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokusuna karşı bir savunma reaksiyonu geliştirmesi ile oluşmaktadır. Vücudun kendi antijenlerine karşı uzun süreli bir bağışıklık tepkisi geliştiğinde, kronik inflamatuar doku hasarı meydana gelir. Bunlar organ veya dokuya özgü olabilir, tek tek bölgelerle sınırlı olabilir veya tüm vücutta sistemik bir reaksiyon olarak kendini gösterebilir. Bağışıklık sistemi ya belirli bir organı( tiroit, böbrek, pankreas, bağırsak, deri, sinirler) etkiler ya da tüm sisteme karşı etki ederek organ dışı bir hastalığa neden olabilmektedir.

Otoimmün hastalıklardan bazıları şunlardır:

Multipl skleroz - MS (sinir sistemi)

Tip 1 Diabet (pankreas)

Ülseratif kolit, Crohn hastalığı ve çölyak hastalığı (kalın ve ince bağırsaklar)

Sedef (psöriasis), Pemfigus vulgaris ve Vitiligo (cilt)

Myastenia gravis( asetilkolin reseptörleri)

Graves hastalığı ve Hashimato troidi  (tiroit bezi)

Addison hastalığı (böbrek üstü bezleri)

Üveit ( göz)

Behçet hastalığı( kan damarları)

Romatoid artrit, Ankilozan spondilit (eklemler)

Sistemik Lupus Eritematozus - SLE (çok sayıda organa karşı reaksiyonlar)

Polimiyozit (kaslar)

Sjögren sendromu (dış salgı bezleri )

Skleroderma (cildin, damarların ve iç organların bağ dokusu)

Sistemik vaskülit (kan damarları)

Anti-fosfolipid antikor sendromu – APS (kan pıhtılaşma bozukluğu)

Bir otoimmün hastalığın belirtileri çok çeşitli olabilir. Otoimmün hastalığı olan hastaların belirtileri temel olarak bağışıklık sisteminin vücutta nereyi etkilediğine bağlıdır. Aynı anda birkaç otoimmün hastalık ortaya çıkabilmektedir.

Otoimmün hastalıklar neden olur?

Bir otoimmün hastalığın gelişiminin arkasındaki nedenler henüz bilinmemektedir. Çalışmalar, bu hastalıkların muhtemelen genetik ve çevresel faktörler arasındaki etkileşimlerden kaynaklandığını göstermektedir. Cinsiyet, ırk ve etnik köken özellikleri, bir otoimmün hastalık geliştirme olasılığı ile bağlantılıdır. Otoimmün hastalıklar, çevresel maruziyetlerle temas halinde olduklarında daha yaygındır.

Otoimmün hastalıkların gelişimi ve şiddeti üzerinde etkisi olan faktörler şunları içerir:

  • Genetik faktörler
  • Cinsiyet
  • İlaçlar
  • Virüs, bakteri veya parazitler enfeksiyonları
  • Çevre kirleticilere maruz kalma
  • Hamilelik
  • Stres
  • Kanser
  • Beslenme

Otoimmün hastalıkların tedavisi nasıldır?

Otoimmün hastalıkların semptomları farklı olduğu için teşhis etmek için çok farklı muayeneler gereklidir. Ayrıca doğru tedavi seçeneğinin bulunabilmesi için hastalığın seyri de değerlendirilmelidir. Tedavinin amacı, bağışıklık sisteminin verdiği aşırı tepkiyi kontrol altına almak ve belirtilerin şiddetini azaltmaktır. 

Bağışıklık sistemi hayati olduğu için tamamen ortadan kaldırılamaz. Hastalığın evresine ve etkilenen bölgeye bağlı olarak, rahatsızlığı hafifletmenin ve hastalığın ilerlemesini mümkün olduğunca durdurmanın birçok yolu vardır. Steroid olmayan anti-inflamatuvar ilaçlar, doku yıkımına yol açan inflamatuar yanıtları azaltabilmektedir.

Otoimmün hastalıkların tedavisinde immünosupresan denilen bağışıklık baskılayıcı ilaçlar da kullanılır. Bu ilaçlar, kişinin kendi dokusuna karşı bağışıklık tepkisini azaltır, ancak aynı zamanda patojenlere tepki de azaldığından enfeksiyon riskini artırmaktadır. Bu önlemler yeterli değilse, spesifik olarak sentezlenmiş immünoglobulinler (antikorlar), otoimmün hastalığın inflamatuar mekanizmasına tam olarak müdahale eden ve bağışıklık sisteminin geri kalanını bozmayan bazı otoimmün hastalıklar için kullanılabilmektedir.

Bir otoimmün hastalığı etkileyebilecek çeşitli faktörler de tedavide rol oynar. Bu nedenle tedaviye beslenme, stres yönetimi gibi hususlar da dahil edilmelidir.

Otoimmün hastalıklar hakkında sık sorulan sorular 

Otoimmün hastalıklardan hangi organlar etkilenir?

Bağışıklık sistemi vücuttaki çok çeşitli yapılara karşı bir otoimmün reaksiyon gösterebilir ve her organa saldırabilir. Karaciğer, tiroit, böbrek, pankreas, bağırsak, deri etkilenen organlar arasında yer almaktadır. Sistemik otoimmün hastalıklar ise sadece tek bir organı değil, aynı anda birkaç organı da etkileyebilmektedir.

Otoimmün hastalıklar ve beslenme arasında bir ilişki var mıdır?

Beslenme otoimmün bir durumun geliştirilmesinde önemli bir rol oynayan faktörler arasında yer almaktadır. Yüksek kalorili bir beslenme düzeni (doymuş yağlar veya işlenmiş gıdalar açısından zengin ve lifler açısından düşük), bağışıklık sisteminin bozulmasına yol açarak otoimmün hatalıklara zemin hazırlayabilmektedir. 

Alerji otoimmün bir hastalık mıdır?

Alerjiler de bağışıklık sisteminin arızalanmasıyla tetiklenir. Alerjide tehlikeli olmayan yabancı maddeler tehlikeli olarak sınıflandırılır ve aşırı bağışıklık tepkisi şikayetlere yol açmaktadır. Otoimmün hastalıkta ise bağışıklık sistemi doğrudan kendi vücudunun bileşenlerine tepki verir ve düşman olarak algılar.

Otoimmün hastalıklar tedavi edilebilir mi?

Bağışıklık sisteminin bilinmeyen bir nedenden dolayı sağlıklı hücreleri, dokuları ve organları düşman olarak algılaması sonucu otoimmün hastalıklar oluşmaktadır. Nedeni bilinmediğinden dolayı kesin bir tedavisi bulunmamaktadır. Tedavide otoimmün hastalığın meydana getirdiği belirtileri azaltmak ve kontrol altına almak amaçlanmaktadır. İlaç tedavileri ömür boyu sürebilmektedir.  

Memorial Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Güncelleme Tarihi : 27 Mart 2024

Yayınlanma Tarihi: 31 Ağustos 2021

Bu Konuda Uzman Doktorlar

İletişim Formu

Detaylı bilgi için iletişime geçin.

* Bu alan gereklidir.
Sosyal Medya Hesaplarımız
Canlı Destek Kolay Randevu Al