Polikistik Over Sendromu nedir? Tedavi yöntemleri nelerdir?

Düzensiz hormon üretimine bağlı olarak ortaya çıkan ‘Polikistik Over Sendromu’,  üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen endokrin bozukluklardan biridir. Polikistik Over Sendromu, her 10 kadından birinde görülebilmektedir.Yumurtalıklarda oluşan küçük iyi huylu kistlerle kendini gösteren hastalık, kadınlarda adet düzensizliği ile birlikte tüylenme, kilo alma ve sivilcelenmeye de neden oluyor. Polikistik Over Sendromu hastalığının tanımlanmasında ‘yumurtalıklarda birçok kist’ öne çıksa da hastaların yüzde 30’unun ultrasonunda hiç kist görülmeyebilir. Memorial Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü Uzmanları, Polikistik Over Sendromu, belirtileri ve tedavi yöntemlerine dair bilgi verdi.

İçindekiler

Polikistik Over Sendromu (PKOS) nedir?

Her 10 kadından birinde görülebilen Polikistik Over Sendromu (PKOS), genetik kökenli olduğu düşünülen önemli bir yumurtlama problemidir.

Sağlıklı bir kadın vücudunda iki yumurtalık, bir adet döneminde döllenmeye müsait bir olgun yumurta geliştirirken Polikistik Over Sendromlu hastalarının çoğunda döllenme yeteneği kazanamayan yumurtalıklar ultrasonda içerisinde yumurta bulunan birçok kesecik yani birçok kist şeklinde görülür.

Polikistik Over Sendromu (PKOS) belirtilerinin sayı ve şiddeti her hastada farklı olabilirken hastalığın hafif normları gözden kaçabilir. Kadınların her yıl düzenli olarak jinekolojik muayenelerini yaptırmaları önemlidir. PKOS tedavi edilmediği takdirde birçok hastalığın oluşumuna yol açabilir.

Tüp bebek merkezlerine başvuran kadınların yaklaşık %20'sinde yumurtlama problemi mevcuttur. PKOS, yumurtlama problemlerine sebep olan en önemli durumdur. Kilosu normalin üzerinde tüylenmede artış, düzensiz adet gören kadınlar Polikistik Over Sendromundan şüphelenmeli, bir uzmana başvurup gerekli muayene, tetkikler ve ultrason yapılarak durum açığa kavuşturulmalıdır.

Polikistik Over Sendromu belirtileri nelerdir?

35-40 yaşın altındaki kadınlarda en sık görülen hastalıklardan olan Polikistik Over Sendromu’nun en önemli belirtisi adet düzensizliğidir. İki adet dönemi arasında geçen gün sayısı 21 günden daha az veya 36 günden fazla olduğu takdirde bu durum ‘düzensiz adet görme’ olarak kabul edilir. 

Sağlıklı bir ergenlik döneminin ilk 3 yılında adet düzensizliği normal karşılanabilir; ancak adet düzensizliğiyle birlikte aşırı kilo alma, tüylenme gibi şikayetler söz konusuysa 3 yıl geçmesi beklenmeden mutlaka bir uzmana danışılmalıdır.

Ultrason görüntüleriyle her zaman ayırıcı tanı konulamasa da ergenlik dönemindeki kızlara kan testleri de yapılarak polikistik over olup olmadıkları araştırılmalıdır.

Polikistik Over Sendromu belirtilerinin sayı ve şiddeti, her hastada farklı olabilmektedir. Adet düzensizliğiyle birlikte en sık rastlanan belirtiler şu şekilde sıralanabilir;

  • Ergenlik döneminde bir ya da iki adet dönemi sonrası adet görememe
  • Olağan dışı kanama
  • Vücutta fazla kıllanma
  • Cilt dokusunda değişiklik
  • Hamile kalmada zorlanma veya kısırlık
  • Fazla kilo alma
  • Geçmeyen sivilceler
  • El üstünde oluşan lekelenmeler
  • Aşırı şekilde saç dökülmesi
  • Ses kalınlaşması
  • Göğüs ölçüsünde meydana gelen değişiklik
  • Ense, koltuk altı, kasık cildinde hafif kadifemsi bir görünüm
  • Kanda yüksek değerlerde rastlanan androgen hormonları

Polikistik Over Sendromunun nedenleri nelerdir?

Çok sayıda klinik ve deneysel araştırmalara rağmen hastalığa neyin sebep olduğu tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte hastalığa karbonhidrat metabolizmasını düzenleyen ‘insülin’ hormonunun neden olduğu düşünülmektedir.  Aşırı kilonun insülin direncine neden olduğu ve insülin direncinin de polikistik over sendromunu tetiklediği düşünülmektedir. Vücuttaki ana besin kaynağı olan şekerin, enerji sağlamak için kandan vücut hücrelerinin (kas, yağ ve karaciğer hücreleri) içine girmesini sağlayan temel hormon olan insülin, pankreastaki beta hücrelerinden salgılanmaktadır. İnsülin direnciyle birlikte vücutta ortaya çıkan yüksek insülin düzeyleri, yumurtalıklarda erkeklik hormonu (androjenler) üretimini artırmaktadır. 

Polikistik Over Sendromu tedavi yöntemleri nelerdir?

Polikistik Over Sendoromu (PKOS) tedavisi yaşa ve hastanın istediğine göre değişmektedir. Hastalarının tedavileri planlanırken fazla kilolarından diyetisyen gözetiminde kurtulmaları sağlanmalıdır.  Zira PKOS olan kadınlarda diğerlerine göre daha fazla görülen obezite, semptomları daha kötüleştirerek tedaviye yanıtı zorlaştırır. Kilo kontrolü neticesinde düzenli adet görme oranı yükseltilmelidir.

Tıbbi tedavi ve kilo kaybı sonucunda adette önemli oranda düzelme olabilmekte, yumurtlama probleminin son bulmasıyla bazen gebelik kendiliğinden oluşabilmektedir. Adet düzensizliğinin devam ettiği durumlarda ise yumurtlamayı uyaran ilaçlar ve hormon iğneleri kullanılabilir. Takipler sonucunda gelişen yumurtalardan normal ilişki önerilerek veya aşılama yöntemi ile gebelik oluşturulmaya çalışılır. 3-4 kez yapılan takip ve aşılama neticesinde gebelik halen oluşmamışsa tüp bebek yöntemine geçilmesi önerilir.

Çocuk sahibi olmak istemeyen hastalarda ise amaç hastanın hormonal dengesini düzenlemek ve düzenli adet görmeyi sağlamaktır. Bunun için doğum kontrol hapları veya progesteron içeren hormonal tedaviler uygulanabilir.

Tedavinin başarısında hasta ve yakınlarını doğru bilgilerle yönlendirerek doğru ilaçların kullanımının sağlanması önemli faktörlerdendir.  

Tıbbi duruma göre uygun bir diyet ve egzersiz programı da kişiye önerilir.  Bununla birlikte insülin direncini kıran ve erkeklik hormonunun etkisini bloke eden ilaçlar da verilebilmektedir.

Polikistik Over Sendromu tedavisi sonrası dikkat edilmesi gerekenler neler?

Polikistik over sendromu olan kadınlara gebelik sonrası da jinekolojik takipleri bırakmamaları ve yıllık muayenelere devam etmeleri kesinlikle önemlidir. Bu hastalarda ileri yaşlarda şeker hastalığı başta olmak üzere bazı hastalıkların görülmesi söz konusu olabilmektedir. Bunu önlemek için aşırı kilo alımı engellenmeli, düzenli egzersiz önerilmeli ve gerekirse ilaçlarla düzenli adet görmeleri sağlanmalıdır.

Polikistik Over Sendromu olan hastalara sigarayı bırakmaları telkin edilmeli 

Polikistik Over Sendromlu bazı kadınlar stres nedeni ve kilo artışını önlemek için sigara içebilmektedir. Hastalara sigarayı bırakmaları kesinlikle telkin edilmelidir.  

PKOS`lu olup hamile kalmak için tedavi denenecek hastalar sigara kullanmaya devam ettikleri takdirde hastalarda artmış yağ kütlesi nedeni ile gebelikle beklenen yüksek tansiyon, eklampsi yani gebelik zehirlenmesi, gebelik diyabeti ve idrar yolu enfeksiyonu gibi riskler gözle görülür şekilde artmaktadır.

Polikistik Over Sendromu hakkında sıkça sorulan sorular 

Polikistik Over Sendromu hangi hastalıkları tetikleyebilir?

Üreme çağındaki her 10 kadından birinde görülebilen Polikistik Over Sendromu, ihmal edilmemelidir. Zira PKOS tedavi edilmediği takdirde kalp hastaları, hipertansiyon, rahim kanseri, şeker hastalığı riski artar.

Polikistik Over Sendromuna hangi besinler iyi gelir?

Yumurta, ceviz, tereyağı, deniz ürünleri gibi Omega-3 yağ asitlerinin fazlaca olduğu besinleri tüketmek ya da hekim tavsiyesi ile bunları içeren besin destekleri almak da düzensiz hormon üretiminin normale dönmesine yardımcı olabilmektedir.

Polikistik Over Sendromu yaşayanlar hamile kalabilir mi?

Polikistik Over Sendromu doğurganlık döneminde görülen bir hastalıktır. Bu tür hastalarda yumurtlama gerçekleşmediği veya çok nadir olduğu için adet düzensizliği ve hamile kalmakta güçlük çekme yakınmaları ortaya çıkar. PKOS, hamile kalmakta zorlanmanın en sık nedenidir; ancak PKOS’un kalıcı bir kısırlık nedeni olduğunu söylenemez. Polikistik Over Sendromu olan hastaların bir kısmında gebe kalmakta hiçbir sıkıntı çekmeyen hastalar olabilir. Bu durumdaki hastalığın düzelmesine katkıda olacağı düşünüldüğünden gebelik planının geciktirilmemesi önerilir. Gebelikte başarılı sonuçlar elde etmek için gerektiğinde insülin direncini kıran ilaçlar, yumurta geliştirici ve yumurtlamayı uyaran ilaç tedavileri uygulanır.

Gebelik sonrası nelere dikkat edilmelidir?

Fazla kilolardan kurtulmak da gebelikte başarılı sonuçlar elde etmek için önemlidir. Gebelik sonrası da Polikistik Over Sendromu olan kadınlara jinekolojik takipleri bırakmamaları ve yıllık muayenelerine devam etmeleri gerekmektedir.

Düzensiz ya da seyrek adet görmenin zararı var mı?

Bu hastalık nedeniyle seyrek adet gören kadınlarda yumurtlama seyrek olduğu için ya da hiç olmadığından vücut uzun süre yüksek östrojen etkisine maruz kalır. Yumurtlama sonrasında salgılanan progesteron, östrojenin etkilerini baskılayacağından rahim kanseri olasılığı ortaya çıkabilmektedir.

Polikistik Over Sendromunun şeker hastalığı ilişkisi nedir?

Aşırı kilo insülin direncine sebep olur. İnsülin direnci arttıkça, şeker kontrolünü sağlamak için insülin de artmış olur. Bu durum insülinin vücutta gereğinden fazla salgılanmasına yol açar. İnsülin direnci, tip 2 diyabet, lipid yüksekliği yüksek tansiyon ve Polikistik Over Sendromuna eşlik eder.

Sonuç olarak PKOS’lu hastalarda tip 2 diyabet (şeker hastalığı) gelişme riski yüksektir. Öte yandan obez olmayan PKOS’lu hastalarda da insülin direnci yüksek bulunmaktadır.

Memorial Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Güncelleme Tarihi : 9 Mart 2021

Yayınlanma Tarihi: 3 Nisan 2020

İletişim Formu

Detaylı bilgi için iletişime geçin.

Bu Konuda Uzman Doktorlar

Sosyal Medya Hesaplarımız
Kolay Randevu Al