Bağlanma Stilleri Nelerdir? Bağlanma Nasıl Gelişir?

Bağlanma Nedir?

Bağlanma; bireyin, özellikle stres veya tehlike anlarında güven ve korunma ihtiyacıyla kendisi için hayati önem taşıyan bir başkasıyla (genellikle birincil bakım verenle) kurduğu, biyolojik temelli ve süreklilik arz eden derin duygusal bağdır. Psikoloji ve tıp literatüründe fiziksel bir yakınlık arayışı dışında, aynı zamanda bireyin yaşam boyu kullanacağı duygusal regülasyon kapasitesinin, öz saygısının ve sosyal dünyayı algılama biçiminin temelini oluşturan nörobiyolojik bir gelişim sürecidir.

Bağlanma Nasıl Gelişir?

Bağlanma, kişinin bebeklik döneminde ebeveynlerinin nasıl davrandığına bağlı olarak oluşur ve gelişir. Bu durum sadece ebeveyn ile alakalı değildir. Çocuğun bakımı ile ilgilenen farklı bir kişi varsa onun çocuğa davranışı da bağlanma sürecini oluşturur. Bebek bakıcıları ya da farklı aile bireyleri bazı dönemlerde çocuk ile ilgilenebilir. Bu nedenle direkt olarak ebeveyn davranışları ile değil çocuğun ihtiyaçlarını karşılayan, bakımını yapan kişinin davranışları ile bağlanma gelişir.

Bağlanma Stilleri Nelerdir?

Bağlanma stilleri, kişinin ikili ilişkilerini oluşturan davranış şekilleridir. Özellikle romantik ilişkilerde bu bağlanma stilleri ön plana çıkar. Bu stiller genellikle çocukluk döneminde oluşur ve kişinin yetişkinlik dönemini de etkiler. Bağlanma şekilleri dört farklı kategoride değerlendirilir: 

• Güvenli bağlanma
• Kaygılı bağlanma
• Kaçıngan bağlanma
• Dağınık / dezorganize bağlanma

Güvenli bağlanma

Güvenli bağlanma, en sağlıklı bağlanma şeklidir. Kişinin ilişki içerisinde herhangi bir kaygısı ya da korkusu bulunmaz. Bu bağlanma şekline sahip olan kişiler, ebeveynleri tarafından yeterli ilgiyi ve sevgiyi görmüş olabilir. Güvenli bağlanma türünde ilişki içerisinde sağlıklı iletişim kurulur. Kişi, partnerinin alanına saygı duyar ve gereksiz kıskançlıklardan kaçınır. 

Kaygılı bağlanma

Kaygılı bağlanma, kişinin terk edilme korkusuna bağlı olarak ortaya çıkar. Özellikle ebeveynleri tarafından yeterli sevgiyi alamayan çocuklarda bu duruma daha sık rastlanır. Kaygılı bağlanan kişilerde aynı zamanda sevilmeme korkusu da vardır. Kişiler sevgiye ihtiyaç duyar ama sevildiğinden asla emin olamaz ve şüphe duyarlar. Partnerlerinin tüm davranışlarını analiz eder ve farklı sonuçlar çıkarmaya çalışırlar. İlişkide yaşanan tartışmalar, kişinin sevilmediğini düşünmesine yol açar. Kaygılı bağlanan kişiler, terk edilmemek için tartışmalardan da kaçmaya çalışır. Fakat fazla kıskançlık nedeni ile sürekli tartışma yaşanabilir.

Kaçıngan bağlanma

Kaçıngan bağlanma, ilişkilerde yakınlık kuramama şeklinde tanımlanabilir. Bu bağlanma şekline sahip olan kişiler genellikle katı kurallar ile büyütülmüştür. Bireysellik daha ön plandadır ve fazla samimiyetten hoşlanılmaz. Ebeveynlerin ilgisizliği, kişinin yetişkinlik döneminde ilişki içerisinde güven kuramamasına yol açar. Kaçıngan bağlanan kişiler, fiziksel temas kurmayı da sevmeyebilir.

Dağınık / dezorganize bağlanma

Dağınık ya da diğer bir ismi ile dezorganize bağlanma, çocuğun ebeveynini hem sevmesi hem de ondan korkması ile ortaya çıkabilen bir stildir. Bu durum kişilerde kaygılı kaçıngan bağlanma şeklinde görülebilir. Çocuk yetişkinlik döneminde partnerine olan sevgisini göstermek ister. Fakat partnerinin tepkisinden ya da ondan uzaklaşmak istemesinden korkar. Bu nedenle de duygularını içinde yaşayarak ilişkiyi sürdürmeye çalışır.

Çocuklarda Bağlanma Türleri Nasıl Oluşur?

Çocuklarda bağlanma türleri, ailenin çocuğa yaklaşımına bağlı olarak oluşum gösterir. Ebeveynler, çocuk ile ilgili ise daha sağlıklı bir bağlanma stili oluşur. Fakat ihmal edilmiş ve yeterince ilgi, göremeyen çocuklarda sevgi arayışı meydana gelir. Sürekli olarak sevilmediklerini düşünebilirler ya da sevgilerini belli etmemeleri gerektiğine inanırlar. Bu düşünce yapıları, bağlanma türlerini oluşturur. Bebek ve çocuklarda ayrılık kaygısı, gençlik ve yetişkinlik döneminde kaygılı bağlanmaya neden olabilir.

Yetişkinlikte Bağlanma Türleri Nasıl Görülür?

Yetişkinlikte bağlanma türleri, romantik ilişkilerin nasıl ilerleyeceğinin belirlenmesinde etkin rol oynar. Bağlanma türleri, ilişkilerin güvenli bir şekilde sürdürülmesini sağlayabileceği gibi aynı zamanda, toksik ilişkilerin yaşanmasına da neden olabilir. Ebeveynlerin çocuklara karşı sergilediği davranışlar, yetişkinlik döneminde kişinin ilişkilerine yansır. Yetişkinlik döneminde kişinin sağlıklı ilişkiler kurabilmesi için ebeveynlerin ilgili olması ve çocuğa sevildiğini, güvende olduğunu hissettirmesi gerekir. Çocukluk döneminde ilgi görmeyen kişiler ise psikolojik destek alarak, olumsuz bağlanma stillerini değiştirebilir. 

Bağlanma Türleri İlişkileri Nasıl Etkiler?

Bağlanma stilleri ilişkileri olumlu ve olumsuz olarak etkileyebilir. Güvenli bağlanma genellikle ilişkilerin daha sağlıklı olmasını sağlar. Fakat güvenli bağlanan kişinin partneri; kaygılı, kaçıngan ya da dağınık bağlanıyor olabilir. Bu durumda kişi, güvenli bağlanan kişinin ilişkiyi umursamadığını düşünebilir. Kaygılı ve kaçıngan bağlanan kişiler ise güvenli bağlanan kişinin ilişkiden sıkılmasına, yorulmasına ve kaçmasına neden olabilir. Bu durum, kişilik bozuklukları gibi problemlerin de temelini oluşturabilir.

Bağlanma Türleri Değişebilir mi?

Bağlanma türleri zaman içerisinde değişebilir. Kişinin ilişki tecrübeleri, bu türlerin değişmesine neden olabilir. Bağlanma türü hem olumlu yönde hem de olumsuz yönde değişim gösterebilir. Güvenli bağlanma şekline sahip olan bir kişi, yaşadığı deneyimler nedeni ile kaygılı ya da kaçıngan olabilir. Farklı bağlanma stiline sahip olan kişilerin sağlıklı bir ilişki deneyimlemesi ise bağlanma stilinin daha olumlu bir şekilde değişmeye başlamasına yardımcıdır.

Bağlanma Sorunları Hangi Belirtilerle Kendini Gösterebilir?

Bağlanma sorunları genellikle ikili ilişkilerde güvensizlik, aşırı kıskançlık, sürekli sorgulama, mesafeli davranma ve yoğun onaylanma isteği ile kendisini gösterir. Bağlanma sorunlarının temelinde farklı sorunlar yer alabilir, bu nedenle kişinin gösterdiği belirtiler de temel probleme göre değişkenlik gösterir. Kişinin davranışlarına yansıyan bu belirtiler şu şekilde sıralanabilir:

• Partnerinin sürekli olarak kendisini aldattığını ya da kendisinden bir şey sakladığını düşünme,
• Duygusal bağ kurmak istememesi ile alakalı olarak farklı kısa süreli ilişkiler sürdürmeyi tercih etme,
• İlişkilerde kendisini daha rahat ve özgür hissetmek amacıyla mesafeli davranma,
• Partnere karşı aşırı kıskançlık gösterme ve onu sürekli sorgulama,
• İlişki içerisinde devamlı olarak onaylanma isteği duyma.

Güvenli Bağlanmayı Desteklemek için Neler Yapılabilir?

Güvenli bağlanmanın desteklenebilmesi için özellikle ebeveynlerin, çocuklarına karşı ilgili olmaları gerekir. İlgi gören ve sevilen çocuklar, güvenli bir şekilde bağlanmayı öğrenir. Aile içerisinde duyguların rahatlıkla yansıtılması, çocuğun kendisini güvende hissetmesi ve olumlu iletişim şekli, güvenli bağlanmayı destekler. Böylelikle ilerleyen yaşlarda çocuk, aşk hayatında ve arkadaşlıklarında daha iyi bir şekilde kendisini ifade eder. Terk edilme ya da aldatılma korkusu ile ilişkiyi zorlaştırmaz.

Hangi Durumlarda Uzman Desteği Alınmalıdır?

Bağlanma şekilleri, ikili ilişkileri direkt olarak etkiler ve bu durumun düzelmemesi halinde uzman desteği alınması gerekir. Özellikle kaygılı, kaçıngan ve dağınık bağlanma stiline sahip olan kişilerin ilişki içerisinde problem yaşama ihtimali yüksektir. Bu bağlanma stilleri, toksik ilişkilerin oluşmasına neden olabilir. Sağlıklı bir ilişki içerisinde olmak için kişinin, partnerine karşı yaklaşımını değiştirmesi gereklidir. Bunun için ise uzman desteği alınması önerilir. Tedavi sürecinde genellikle bilişsel davranışçı terapi, kabul ve kararlılık terapisi, şema terapi gibi yöntemlere başvurulur.

Bağlanma Stilleri ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Bağlanma türleri nelerdir?

Bağlanma türleri, bireylerin diğer kişiler ile nasıl bir ilişki kurduğunu gösterir. Bu türler genellikle; kaçıngan bağlanma, kaygılı bağlanma, güvenli bağlanma ve dağınık bağlanma olarak dört farklı şekilde ortaya çıkar. Bağlanma türleri, çocukların ebeveynleri ile ilişkisine göre şekillenebilir. 

Güvenli bağlanma ne demektir?

Güvenli bağlanma, kişinin ikili ilişki içerisinde bir kaygı yaşamaması olarak tanımlanabilir. Kişi güvenli bağlanma şekline sahip olduğunda, ilişkilerine rahat bir şekilde devam eder. Bu bağlanma stiline sahip olan kişilerde; güven problemi, kaybetme korkusu ya da duygularını saklama gibi sorunlar yoktur.

Güvenli bağlanma belirtileri nelerdir?

Güvenli bağlanma belirtileri, kişinin aşırı kıskanç tavırlar sergilememesi ve güven problemi yaşamaması olarak görülebilir. Bu bağlanma stilinde daha net bir iletişim kurulur. Partnere ya da arkadaşa karşı aşırı bağımlılık oluşmaz. Herhangi bir problem yaşandığında, bu problemin konuşulabiliyor olması, güvenli bağlanma belirtisi olarak değerlendirilebilir.

Kaygılı bağlanma nedir?

Kaygılı bağlanma, çocukluk döneminde sevildiğini hissedemeyen kişilerde görülebilen bir durumdur. İkili ilişkilerde yakınlık ihtiyacı ortaya çıkar. Partner tarafından terk edilme korkusuna neden olan bir bağlanma stili olarak da bilinir. Kişi, partnerinden sevgi görmek ister ve en ufak problemde sevilmediği hissine kapılır. Bu durum ilerleyen süreçlerde anksiyete bozukluğu gibi problemlere neden olabilir.

Kaygılı bağlanma belirtileri nelerdir?

Kaygılı bağlanma belirtileri, kişinin sürekli olarak ilgi görmek istemesi şeklinde ortaya çıkar. Partnerinin hala kendisini sevip sevmediğini anlayabilmesi için ilgi görmesi gerekir. İlgi görülmediğinde kişi farklı senaryolar kurmaya başlar. Kişide aşırı kıskançlık gözlemlenir ve güvensizlik ortaya çıkar. Bu süreçte duygu durum değişiklikleri oluşabilir. Kişide borderline kişilik bozukluğu gibi problemlerin görülme ihtimali, kaygılı bağlanma nedeni ile artış gösterir. Bağlanma stilinin ilişkileri ve kişinin psikolojisini etkilemesi halinde, kaygılı bağlanma tedavisi gerekli olabilir.

Kaçıngan bağlanma nedir?

Kaçıngan bağlanma, ilişkide yakınlık kurmaktan rahatsız olmak şeklinde tanımlanabilir. Partnere karşı güven problemleri görülür ve bu nedenle duygusal olarak bağlanmak istemezler. Ebeveynlerin ilgisiz ve mesafeli olması, çocuklarda kaçıngan bağlanma stilinin ortaya çıkma nedenleri arasında yer alır.

Kaçıngan bağlanma özellikleri nelerdir?

Kaçıngan bağlanma özellikleri arasında en sık görüleni, uzak mesafe ilişkisidir. Kişi, partneri ile çok yakın olmak istemez. Arada mesafe olması onun için daha güvenlidir. Kaçıngan bağlanan kişiler duygularını belli etmek istemez ve duygusal konuşmalardan kaçınır. Genellikle bireyselliğe daha fazla önem verirler.

Kaygılı bağlanma ile kaçıngan bağlanma arasındaki fark nedir?

Kaygılı bağlanma, kişinin partnerine fazla bağlı olması olarak tanımlanabilir. Bu bağlanma stiline sahip kişilerde genellikle terk edilme korkusu vardır. Kaçıngan bağlanmada ise kişiler, partnerine duygularını belli etmekten korkar. Bu nedenle de yakın ilişkiler kurmaktan kaçınırlar.

Bağlanma türleri sonradan değişebilir mi?

Evet, bağlanma türleri sonradan değişebilir. Güvenli bağlanma stiline sahip olan bir kişi, birkaç olumsuz ilişki deneyimine bağlı olarak kaygılı ya da kaçıngan bağlanma türüne geçiş yapabilir. Kaygılı ya da kaçıngan bağlanan kişiler psikolojik destek alarak güvenli bağlanma türüne geçiş yapabilir. Bazı kişiler ise daha olumsuz ilişkiler nedeniyle, kaygılı kaçıngan bağlanma yaşayabilir.

Bağlanma sorunları yetişkinlikte ilişkileri etkiler mi?

Evet, bağlanma sorunları yetişkinlik döneminde bireyin ilişkilerini etkiler. Kişilerde bağlanma sorunu olması, ilişki yaşamayı reddetmesine ve yalnızlaşmasına yol açabilir. Bağlanma sorunlarına bağlı olarak depresyon riski de artış gösterebilir. Aynı zamanda bu durum, kişinin sürekli olarak toksik ilişki yaşamasına da sebebiyet verebilir.

Çocuğumun bağlanma problemi olduğunu nasıl anlayabilirim?

Çocukta bağlanma problemleri olup olmadığını anlamak için, davranışların gözlemlenmesi gerekir. Aile bireyleriyle ya da çevredeki diğer kişiler ile nasıl iletişim kurduğuna dikkat edilmelidir.

Ebeveyn tutumu bağlanma türünü etkiler mi?

Evet, ebeveynlerin tutumu çocuklarda bağlanma türünü etkiler. Ebeveynlerin çocuk ile ilgilenmesi, sevgisini göstermesi ve duygularını ifade etmesi, çocuğun güvenli bağlanmasına yardımcı olur. Fakat ebeveynlerin tutarsız davranışlar sergilemesine bağlı olarak çocuklarda düzensiz bağlanma görülebilir. Çocuğa karşı aşırı düşkün tavırlar göstermek ise ilerleyen dönemlerde, bağımlı kişilik bozukluğu oluşmasına sebebiyet verebilir.

Bağlanma sorunları için hangi uzmana başvurulmalıdır?

Bağlanma sorunu olan kişiler, öncelikle psikolog desteği almalıdır. Klinik psikologlar, bu tür problemlerin hafifletilmesine yardımcı olur. Kişinin yaşadığı problemlere bağlı olarak bazı çözüm önerileri sunulur. Psikologlar, gerek görülmesi halinde ise kişileri psikiyatri alanına yönlendirebilir.

Bağlanma bozukluğu ile bağlanma stili aynı şey midir?

Hayır, iki durum birbirinden tamamen farklıdır. Bağlanma stili genellikle kişinin çocukluk döneminden itibaren gelişim gösterir. Kişinin nasıl bir aile yapısına sahip olduğu, nasıl bağlanacağını belirleyen önemli bir faktördür. Bağlanma bozukluğu da çocukluk dönemi ile ilişkilendirilen bir durumdur. Burada ciddi bir problem söz konusu da olabilir. Kişinin istismara uğramış olması, bağlanma bozukluğuna neden olur. Bağlanma bozukluğu olan kişiler, direkt olarak ilişki kurmaktan kaçınır.

Psikoterapi ile daha güvenli bağlanma geliştirmek mümkün müdür?

Evet, psikoterapi yöntemleri sayesinde güvenli bağlanma geliştirilebilir. Psikoterapide kişilerin bağlanma stilleri değerlendirilir ve bu bağlanma stiline neden olan problemler belirlenir. Örneğin çocukluk döneminde duygularını bastırmak zorunda kalan kişiler, ilerleyen süreçte kaçıngan bağlanma stiline sahip olabilir. Bu durumda kabul ve kararlılık terapisi ile güvenli bağlanma geliştirilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."