Braket Nedir? Diş Teli Braket Çeşitleri Nelerdir?

Braket Nedir?

Braket, diş yüzeyine doğrudan bağlanan ve içerisindeki oluk (slot) yardımıyla ortodontik ark telini sabitleyerek diş hareketini kontrol altında tutan aparattır. Diş teli braket elemanları, tedavinin başından sonuna kadar dişlerin üzerinde kalarak uygulanan kuvveti doğrudan diş köküne iletir. Bu parçalar paslanmaz çelik, seramik, porselen veya safir gibi sağlığa zararsız malzemelerden üretilir. Ortodonti uzmanı, her bir dişin konumuna ve yapısına en uygun braketi seçerek dişe milimetrik olarak yerleştirir.

Braket diş teli sisteminin temel çalışma mantığı, diş kökünü çevreleyen kemik dokusuna hafif ve sürekli kuvvet uygulamaktır. Ark teli braket oluğuna oturtulduğunda eski şekline dönmek ister ve bu sırada dişe bir baskı uygular. Braket, bu baskıyı diş köküne aktararak kemik içinde emilim ve yeniden oluşum sürecini başlatır. Böylece dişler aşamalı olarak doğru hizaya ulaşır. Diş braketi, telin kaymasını engelleyip kuvveti doğrudan dişe ilettiği için ortodonti tedavisinin en önemli parçasıdır.

Braket Ne İşe Yarar ve Nasıl Çalışır?

Braket, ark telinin ürettiği kuvveti dişe aktararak dişlerin dönmesini, öne, arkaya veya yanlara doğru düzgün şekilde hareket etmesini sağlayan dayanak noktasıdır. Diş yüzeyleri kaygan ve kavisli olduğu için telin dişe tek başına tutunması mümkün değildir. Diş teli braket yapısı, teli sabit tutan bir köprü görevi görerek teldeki enerjiyi dişe iletir.

Braket şu şekilde çalışır;

• Kuvvet Aktarımı: Esnek ortodontik tel braket oluğuna yerleştirildiğinde bir gerilim yaratır ve braket bu gerilimi doğrudan dişe aktarır.
   
• Kemik Hareketi: Baskı gören tarafta kemik dokusu hafifçe erirken, boş kalan tarafta yeni kemik dokusu oluşur ve diş ilerler.
   
• Doğru Açı Düzenlemesi: Braketin özel açılı tasarımı, dişin hem taç kısmını hem de kök kısmını doğru hizaya getirir.

Diş Teli ve Braket Tedavisinin Avantajları Nelerdir?

Diş teli ve braket tedavisi, çapraşık dişleri düzeltip estetik bir gülüş kazandırmanın yanı sıra ağız ve çene sağlığını uzun vadeli koruyan en etkili ortodontik yöntemdir. Düzgün sıralanmış dişler, çiğneme basıncının çene kemiğine eşit dağılmasını sağlayarak eklem problemlerini önler.

Bu tedavinin sağladığı temel avantajlar şunlardır;

• Ağız Hijyenini Kolaylaştırır: Üst üste binmiş çapraşık dişlerin arasını fırçalamak zordur; düzgün dişler ise çok daha kolay temizlenir ve çürük diş riski azalır.
   
• Çiğneme ve Konuşmayı İyileştirir: Kapanış bozuklukları düzeltildiği için besinleri rahat çiğneme ve sesleri doğru çıkarma imkanı sağlar.
   
• Estetik ve Özgüven Artışı: Düzgün sıralanmış dişler, kişinin sosyal ve profesyonel yaşamda daha özgüvenli gülümsemesine yardımcı olur.
   
• Çene Eklem Sağlığını Koruması: Yanlış kapanıştan kaynaklanan çene kası ve eklem ağrılarının önüne geçer.

Diş Teli Braket Çeşitleri Nelerdir?

Diş teli braket çeşitleri, üretimde kullanılan malzemeye, telin tutunma biçimine ve dişe uygulandığı bölgeye göre sınıflandırılır. Hastanın estetik beklentisi, diş çapraşıklığının seviyesine göre en uygun braket çeşitleri belirlenir.

Ağız ve diş sağlığında en çok tercih edilen braket türleri şunlardır;

Metal braket diş teli

Metal braket diş teli, paslanmaz çelikten üretilen, kırılmaya karşı son derece dayanıklı ve en yaygın kullanılan geleneksel braket türüdür. Metal malzemelerin sürtünme seviyesi düşük olduğu için diş hareketi daha hızlı gerçekleşir. İleri derecedeki çapraşıklıklarda yüksek dayanıklılık sunduğu için hekimler tarafından sıklıkla tercih edilir.

Günümüz metal braket tasarımları geçmişe kıyasla çok daha küçük, konforlu ve pürüzsüzdür. Renkli lastikler takılarak kişiselleştirilebildiği için özellikle çocuk ve genç hastalarda popülerdir. Dayanıklı yapısı nedeniyle güvenilir diş braketi alternatifidir.

Şeffaf braket (Seramik ve porselen braket)

Şeffaf braket, doğal diş renginde veya şeffaf malzemeden üretilen, dışarıdan bakıldığında belirgin şekilde görünmeyen estetik braket çeşididir. Yetişkin hastaların estetik kaygılarını gidermek için geliştirilen bu sistemler, tellerle elde edilen başarıyı daha doğal bir görünümle sunar.

• Porselen Braket: Mat diş rengine uyumlu olan porselen braket, diş üzerinde fark edilmeden estetik bir kullanım sunar. Lekelenmeye karşı dirençlidir ancak çok sert gıdalarda metale göre daha hassas davranılmalıdır.
   
• Seramik Braket: Işık geçirgenliği yüksek olan seramik braket, şeffaf yapısıyla dişin doğal rengini yansıtır. Estetik açıdan oldukça başarılıdır ancak fırçalama ve bakıma daha fazla özen gösterilmesi gerekir.

Şeffaf braket tercih eden kişilerin tedavi süresince ağız bakımına daha fazla dikkat etmesi ve renklendirici gıdalardan sonra fırçalamayı ihmal etmemesi önemlidir.

Lingual braket (Görünmeyen içten takılan braket)

Lingual braket, dişlerin dış yüzeyi yerine dille temas eden iç yüzeyine takılan ve dışarıdan hiçbir şekilde görünmeyen braket sistemidir. Bu sistemde braketler ve teller kişinin diş yapısına özel olarak laboratuvarda hazırlanır.

Dışarıdan tamamen gizli kaldığı için iş ve sosyal hayatında estetiği ön planda tutan hastalar tarafından tercih edilir. Tedavinin ilk haftalarında dile temas ettiği için geçici bir alışma süreci ve konuşma farklılığı yaratabilir.

Kapaklı braket (Kendinden bağlanan braket)

Kapaklı braket, teli tutmak için elastik lastiklere ihtiyaç duymayan, kendi üzerinde minik bir kilit mekanizması bulunan gelişmiş braket türüdür. Tel doğrudan bu kapağın içinden geçer ve serbestçe kayabilir.

Kapaklı sistemlerin sunduğu avantajlar şunlardır;

• Daha Az Sürtünme: Tel rahat kaydığı için diş hareketi daha konforlu olur.
• Hızlı Kontrol Seansları: Lastik değişimi yapılmadığı için hekim kontrolleri daha kısa sürer.
• Hijyen Kolaylığı: Yemek artıklarının takılacağı elastik bağlar bulunmadığı için temizlenmesi daha pratiktir.

Braket Türleri Karşılaştırma

Her braket türü, kullanım kolaylığı, estetik görünüm ve mekanik dayanıklılık açısından farklı özelliklere sahiptir. Braket türlerinin ana farkları tablodaki şekildedir. Braket türü seçiminde bunlar göz önündse bulundurulmalıdır.

Braket Türü	Estetik Görünüm	Mekanik Dayanıklılık	Sürtünme Direnci	Bakım Kolaylığı
Metal Braket	Belirgin (Düşük)	Mükemmel (Çok Yüksek)	Çok Düşük (Hızlı Hareket)	Yüksek
Seramik / Porselen Braket	Yüksek (Şeffaf / Diş Rengi)	Orta - Yüksek	Orta	Hassas Bakım Gerektirir
Lingual Braket	Tamamen Gizli (Çok Yüksek)	Yüksek	Değişken	Özel Fırçalama Gerektirir
Kapaklı Braket	Metal veya Şeffaf Seçeneği	Çok Yüksek	En Düşük	Çok Kolay

Diş Braketi Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Diş braketi kullanırken dikkat edilmesi gereken en temel kural, sert ve yapışkan gıdalardan uzak durarak özel fırçalama teknikleriyle ağız hijyenini eksiksiz sağlamaktır. Braketler diş yüzeyine kompozit yapıştırıcılarla sabitlendiği için aşırı kuvvet uygulandığında yerinden çıkabilir.

Braket kullanımı süresince dikkat edilmesi gerekenler şunlardır;

• Beslenme Şeklini Ayarlamak: Fındık, ceviz, kabuklu kuruyemişler ile erik ve zeytin gibi çekirdekli gıdalar direkt ısırılmamalıdır. Elma, havuç gibi sert besinler bıçakla küçük parçalara kesilerek arka dişlerle çiğnenmelidir.
   
• Yapışkan Yiyeceklerden Kaçınmak: Sakız, karamel, lokum ve jelibon gibi gıdalar braket aralarına yapışarak parçaların yerinden çıkmasına neden olur.
   
• Düzenli Ağız Bakımı Yapmak: Her yemekten sonra dişler fırçalanmalı, braket aralarında kalan yemek artıkları fırça ile temizlenmelidir.
   
• Koruyucu Spor Ekipmanı Kullanmak: Temas sporları yapılıyorsa braketlerin ve ağız içinin darbe almasını önlemek için özel ortodontik ağız koruyucuları takılmalıdır.

Braket Kırılması, Çıkması ve Kopması Durumlarında Ne Yapılmalıdır?

Braket kırılması, braket çıkması veya braket kopması, sert yiyecek tüketimi ya da darbe sonucu braketin diş yüzeyinden ayrılması durumudur. Dişten ayrılan braket genellikle tel üzerinde serbestçe kayar veya telden ayrılıp düşer. Bu durumda o dişe kuvvet uygulanması duracağı için vakit kaybetmeden önlem alınmalıdır.

Braket çıkması veya kopması durumunda yapılması gerekenler şunlardır;

• Panik Yapmayın ve Parçayı Sökmeyin: Yerinden çıkan braketi zorla çekip çıkarmaya veya evde kendi imkanlarınızla yapıştırmaya çalışmayın.
   
• Batmayı Koruyucu Mumla Önleyin: Serbest kalan braket yanağınıza veya diş etinize batıyorsa, ortodonti hekiminizin verdiği ortodontik mumu küçük bir parça halinde braketin üzerine yapıştırın.
   
• Hekiminizle İletişime Geçin: Durumu doktorunuza bildirerek braketin tekrar yapıştırılması için randevu talep edin.
   
• Düşen Parçayı Saklayın: Eğer braket telden tamamen kopup düştüyse temiz bir kutuda saklayarak kontrol randevunuza götürün.

Braket Bakımı Ve Ağız Hijyeni Nasıl Sağlanmalıdır?

Braket bakımı, diş fırçası, arayüz fırçası ve ortodontik diş ipi kullanılarak her yemek sonrasında braket çevresinde yemek artığı kalmayacak şekilde yapılmalıdır. Braketlerin etrafı plak birikimine elverişli olduğu için yetersiz bakım diş eti iltihabı ve diş yüzeyinde lekelenmelere yol açabilir.

Doğru braket bakımı adımları şunlardır;

• Ortodontik Diş Fırçası Kullanımı: Özel V kanallı ortodontik fırçalarla braketlerin hem üst hem alt kısımları 45 derecelik açıyla nazikçe fırçalanmalıdır.
   
• Arayüz Fırçası ile Temizlik: Braketlerin yan yüzeylerinde ve telin altında kalan dar alanlar günlük olarak arayüz fırçası ile süpürülmelidir.
   
• Ortodontik Diş İpi: Telin altından geçebilen özel diş ipleri kullanılarak diş aralarındaki birikintiler temizlenmelidir.
   
• Ağız Duşu: Püskürtmeli suyla çalışan ağız duşu, fırçanın ulaşamadığı alanlardaki kalıntıları kolayca söker.

Braket ve Diş Teli Braket ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Braket nedir, ne işe yarar ve ne amaçla kullanılır?

Braket, diş üzerine yapıştırılan ve ortodontik tel yardımıyla dişlerin düzgün konuma gelmesini sağlayan küçük oluklu tutucu parçadır.

Braket takılırken acı veya ağrı hissedilir mi?

Braketlerin diş yüzeyine yapıştırılması işlemi tamamen ağrısızdır ve anestezi gerektirmez; ancak takıldıktan sonraki ilk birkaç gün hafif bir alışma hassasiyeti yaşanabilir.

Braket kırılması durumunda ne yapılmalıdır?

Braket kırılması gerçekleştiğinde batan yer varsa ortodontik mum yapıştırılmalı ve braketin yeniden takılması için ortodonti hekimine başvurulmalıdır.

Metal braket mi şeffaf braket mi tercih edilmelidir?

Metal braket diş teli yüksek dayanıklılık ve hızlı sonuç verirken, porselen ve seramik şeffaf braket dışarıdan görünmeyen estetik bir yapı sunar.

Braket çıkması tedaviyi uzatır mı?

Braket çıkması ilgili dişteki hareketi durdurduğu için zamanında müdahale edilmediğinde toplam tedavi süresinin uzamasına yol açabilir.

Braket temizliği nasıl yapılmalıdır?

Braket temizliği ortodontik diş fırçası, arayüz fırçası ve özel diş ipi kullanılarak her yemekten sonra titizlikle yapılmalıdır.

Braket kırılınca ne olur?

Braket kırıldığında dişe uygulanan ortodontik kuvvet durur ve müdahale edilmediği takdirde toplam tedavi süresi uzar. Serbest kalan braket tel üzerinde kayarak ağız dokularını tahriş edebilir ve ilgili dişin diğer dişlerle birlikte hareket etmesini engeller.

Braketin kırıldığını nasıl anlarız?

Braketin kırıldığını anlamanın en net yolu, parçanın dişe sabit durmak yerine tel üzerinde serbestçe kayması ve sallanmasıdır. Ayrıca fırçalama veya çiğneme sırasında ağızda hissettirdiği boşluk, tıkırtı ve yanağa batma hissi braket kırılmasının belirgin işaretidir.

Braketler her ay değişir mi?

Hayır, braketler her ay değiştirilmez; kırılma veya kopma olmadığı sürece tedavinin başından sonuna kadar diş yüzeyinde sabit kalır. Aylık ortodonti kontrollerinde braketler değil, sadece braketlerin içinden geçen ark telleri ve diş teli lastiği (elastik modüller) değiştirilir.

Çıkan braket tekrar takılır mı?

Evet, çıkan braket deforme olmamışsa yüzeyi temizlenip özel yapıştırıcılarla aynı dişe tekrar takılabilir. Braket kırılmış, ezilmiş veya taban yapısı bozulmuşsa hekim tarafından yenisiyle değiştirilmesi gerekir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."