Dizden Ses Gelmesi Neden Olur? Nasıl Geçer?

Dizden Ses Gelmesi Nedir?

Dizden ses gelmesi, tıpta krepitasyon (crepitus) olarak adlandırılan, eklemin hareketi sırasında diz içi sert ve yumuşak dokuların temasıyla oluşan çıtırtı, sürtünme veya kıtlama sesidir. Diz eklemi; femur (uyluk), tibia (kaval) ve patella (diz kapağı) kemiklerinin bir araya gelmesiyle oluşur ve bu kemiklerin yüzeyleri sürtünmeyi önleyen hiyalin kıkırdakla kaplıdır. Eklem kapsülü içinde yer alan sinovyal sıvı ise eklemin kayganlığını sağlayarak kemiklerin pürüzsüzce kaymasına yardımcı olur.

Sağlıklı bir dizde hareketler tamamen sessiz gerçekleşirken; kıkırdaktaki mikroskobik pürüzler, tendon gerginlikleri veya gaz kabarcıkları akustik dalgalar oluşturur. Krepitasyon; tek bir klik sesi olabileceği gibi, el diz kapağına konulduğunda hissedilen zımpara kağıdı sürtünmesi hissiyle de ortaya çıkabilir. Krepitasyon tek başına bir hastalık değil, eklem içerisindeki mekanik süreçlerin akustik bir göstergesidir.

Dizden Ses Gelmesi Neden Olur?

Dizden ses gelmesi eklem içi gaz kabarcıklarının patlaması, diz kapağı kıkırdak aşınması, menisküs yırtıkları, eklem kireçlenmesi ve tendon sürtünmesi nedeniyle olur. Diz ekleminde ses oluşumuna yol açan en yaygın nedenler şunlardır;

• Eklem içi sinovyal sıvıda çözünmüş gazların aniden açığa çıkması
• Diz kapağı arkasındaki kıkırdağın yumuşaması ve aşınması
• Menisküs dokularındaki yırtık veya yıpranmalar
• Eklem kıkırdağının incelmesiyle ortaya çıkan diz kireçlenmesi
• Tendon ve bağların kemik çıkıntılar üzerinden gerilerek atlaması
• Eklem sıvısının azalması ve eklem kuruluğu
• Diz eklem zarı katlantılarının kalınlaşarak sıkışması

Gaz kabarcıklarının patlaması (kavitasyon)

Eklem sıvısı içinde çözünmüş halde bulunan nitrojen gazının hareket sırasındaki basınç farkıyla kabarcık oluşturup hızla çökmesi, çıtlama sesine neden olur. Parmak çıtlatma ile aynı olan bu durum eklem dokularında hasar bırakmaz. Gazların sıvı içerisinde yeniden çözünmesi zaman aldığından bu zararsız ses aynı eklemde hemen peş peşe tekrarlanamaz.

Diz kapağı kıkırdak yumuşaması

Diz kapağının arkasındaki kıkırdak dokunun yumuşaması ve pürüzlenmesi, hareket sırasında uyluk kemiğine sürterek ince bir çıtırdama sesi oluşturur. Diz kapağının oluk içerisinde dengesiz kayması sonucu oluşan bu durum, tıp dilinde kondromalazi patella olarak bilinir. Genellikle genç erişkinlerde ve kadınlarda merdiven inip çıkarken belirginleşen zımpara sürtünmesi hissiyle kendini belli eder.

Menisküs yırtıkları ve mekanik takılmalar

Eklemde yük dağılımını sağlayan hilal şeklindeki menisküslerin yırtılması, serbest parçanın eklem arasına sıkışmasıyla takılma ve tok bir klik sesine yol açar. Gençlerde ani dönme ve spor travmalarıyla, ileri yaşta ise kıkırdak yıpranmasıyla gelişebilir. Yırtık doku eklem hareketini engelleyerek atlama hissi ve kütleme oluşturur.

Eklem kireçlenmesi (osteoartrit)

Eklem kıkırdağının yıllar içinde aşınarak incelmesi ve kemik yüzeylerin doğrudan birbirine temas etmesi gıcırdama benzeri kaba sürtünme seslerine neden olur. Kıkırdak doku kayboldukça eklem kenarlarında osteofit adı verilen kemik çıkıntılar gelişir. Bu ileri evre aşınma, diz büküldükçe taşların birbirine sürtünmesini andıran bir his yaratır.

Tendon ve bağların kemik üzerinden kayması

Diz eklemini çevreleyen kas tendonlarının hareket esnasında kemik tümsekleri üzerinden gerilip atlaması ani bir tıklama sesi üretir. Özellikle dizin hızlı bükülüp açıldığı anlarda gerilen tendonlar kemik çıkıntılara takılıp hızla serbest kalır. Kas gerginliğinin veya yorgunluğunun arttığı dönemlerde bu sesler çok daha belirgin duyulur.

Eklem sıvısı kaybı ve kuruluk

Diz eklemindeki sinovyal sıvının azalması, yüzeyler arasındaki kayganlığı yok ederek sürtünmeye bağlı mekanik seslerin artmasına zemin hazırlar. Yaşlanma veya kronik iltihabi süreçler hyaluronik asit yoğunluğunu düşürür. Sıvı desteği azalan kıkırdak tabakaları dirençle karşılaşarak her adımda kuru gıcırtı sesleri çıkarır.

Plika sendromu ve doku sıkışmaları

Diz eklem kapsülü içindeki embriyonik doku kalıntısı olan plikanın kalınlaşması, hareket sırasında diz kapağı altına sıkışarak atlama sesine yol açar. Tekrarlayan zorlayıcı spor aktiviteleri bu zarı iltihaplandırıp sertleştirebilir. Kalınlaşan doku uyluk kemiği çıkıntısına takılarak ritmik bir çıtlama ve sürtünme hissi oluşturur.

Dizden Ses Gelmesinin Hareketlere Göre Etkileri

Dizden gelen seslerin ortaya çıktığı hareket, eklem içerisindeki hangi anatomik dokunun mekanik yük ve baskı altında olduğunu gösterir. Günlük yaşam aktiviteleri sırasında ekleme etki eden kuvvetler hareketin yönüne ve derinliğine göre değişir.

Eğilip kalkarken dizden ses gelmesi

Eğilip kalkarken dizden ses gelmesi, derin bükülme açısıyla diz kapağı kıkırdağına binen mekanik basıncın vücut ağırlığının katbekat üstüne çıkmasıyla tetiklenir. Çömelme hareketi sırasında patella kemiği oluğa doğru kuvvetle sıkışır. Eğer diz kapağının arka kıkırdağında mikroskobik pürüzler ya da yumuşama mevcutsa sürtünme direnci artar ve çıtırdama sesi açığa çıkar.

Yürürken diz kapağından ses gelmesi

Yürürken diz kapağından ses gelmesi, her adım atışta diz kapağının anatomik oluk içindeki kayma ekseninden sapması veya ileri evre kıkırdak pürüzlülüğü nedeniyle meydana gelir.

Merdiven inip çıkarken dizden çıt çıt ses gelmesi

Merdiven inip çıkarken dizden çıt çıt ses gelmesi, yer çekimine karşı uyluk ön kasının diz kapağını geriye doğru çekerek eklem aralığını sıkıştırması sonucu oluşur. Özellikle merdiven inerken kuadriseps kası eksantrik kasılır ve diz kapağını oluğa maksimum baskıyla yapıştırır.

Dizden Ses Gelmesi ve Ağrı

Dizden gelen sese ağrının eşlik etmesi, mevcut durumun masum bir gaz kabarcığı patlaması olmadığını, dokularda aktif bir hasar geliştiğini gösterir. Eklem kıkırdağında ağrı ileten sinir lifleri bulunmadığından erken evre aşınmalar yalnızca akustik seslerle seyreder.

Ağrısız diz eklemi sesleri

Ağrı, şişlik veya hareket kısıtlılığı bulunmaksızın duyulan diz sesleri, çoğunlukla eklem sağlığı açısından risk taşımayan fizyolojik durumlardır. Eklem içi gazların patlaması ya da esnek bağların kemik çıkıntılar üzerinden kayması ağrı reseptörlerini uyarmaz. Bu ağrısız sesler eklem yapısında kalıcı bir tahribata işaret etmez ve özel bir medikal tedavi gerektirmez.

Diz kapağından ses gelmesi ve ağrı varlığı

Diz kapağından ses gelmesi ve ağrı, kıkırdak kaybının derinleşerek alttaki sinir uçlarıyla dolu kemik tabakasına ulaştığını veya eklem zarı iltihabını haber verir. Sese eşlik eden acı; menisküs yırtıklarının çevre dokuları zorladığını veya eklemde sıvı toplanarak basınç oluşturduğunu gösterir.

Aşağıdaki belirtiler sesle birlikte görüldüğünde hekim değerlendirmesi şarttır;

• Dizin aniden takılıp kalması ve kilitlenerek açılamaması
• Adım atarken eklemin aniden boşa çıkması ve taşıma desteğini yitirmesi
• Diz eklemi çevresinde belirgin şişlik, gerginlik ve ısı artışı oluşması
• İstirahat halindeyken veya gece uykuda devam eden sızlayıcı ağrılar

Bu semptomların varlığında dizden ses gelmesi ve ağrı tablosu ertelenmeden ortopedik incelemeye tabi tutulmalıdır.

Dizden Ses Gelmesi Nasıl Teşhis Edilir?

Dizden ses gelmesinin kesin tanısı, hastanın klinik öyküsü, hekim tarafından yapılan özel fiziksel testler ve radyolojik görüntüleme tetkiklerinin birlikte incelenmesiyle konur. Tanı süreci sesin masum bir bağ atlaması mı yoksa yapısal bir durum mu olduğunu kesinleştirir.

• Fizik muayene: Ortopedi uzmanı diz kapağının hareket eksenini el yardımıyla hisseder, krepitasyonun açısını belirler ve McMurray ile bağ stabilite testleriyle menisküs ve bağ dokularını detaylıca muayene eder.
   
• Direkt grafi (Röntgen): Ağırlık aktarımı sırasında basarak çekilen diz filmleriyle kemik yüzeyler incelenir, eklem kireçlenmesine bağlı daralan eklem aralığı ve osteofit adı verilen kemik çıkıntılar röntgen ile tespit edilir.
   
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Eklem kıkırdağının katmanlarını, erken evre kondromalaziyi, menisküs yırtıklarını ve eklem içi ödemi milimetrik ayrıntılarla ortaya koyan en hassas görüntüleme yöntemi MR dır.
   
• Ultrasonografi ve laboratuvar testleri: Eklem çevresindeki tendonların dinamik hareketini gözlemlemek, efüzyon adı verilen eklem sıvısı birikimini incelemek ve romatizmal hastalıkları ekarte etmek amacıyla ultrason uygulanır.

Dizden Ses Gelmesi Nasıl Geçer? Tedavi Yöntemleri

Dizden ses gelmesi için tedavi, istirahat ya da egzersizden enjeksiyon ve cerrahiye kadar aşamalı olarak planlanır. Temel amaç sürtünmeyi ortadan kaldırmak, kıkırdak yıkımını durdurmak ve eklemi mekanik olarak desteklemektir.

• Konservatif takip ve dinlenme: Diz eklemini aşırı yükten korumak, bağdaş kurma ve derin çömelme hareketlerini kısıtlamak ve günde 3-4 kez 15 dakika soğuk kompres uygulamak eklem stresini yatıştırır.
   
• Kilo kontrolü ve yükün azaltılması: Vücut ağırlığından verilen her bir kilo diz eklemine binen mekanik basıncı adım başına yaklaşık dört kat hafifleterek kıkırdak sürtünmesini doğrudan azaltır.
   
• Fizik tedavi ve kas güçlendirme: Kuadriseps kasının iç bölümünü ve kalça kaslarını güçlendiren egzersiz programları diz kapağının oluk içerisindeki kayışını dengeleyerek sürtünmeyi önler.
   
• Eklem içi enjeksiyon tedavileri: Eklem kayganlığını artıran hyaluronik asit ile doku onarımını destekleyen PRP (trombositten zengin plazma) veya kök hücre enjeksiyonları sürtünme seslerini ve ağrıyı dindirir.
   
• Cerrahi operasyonlar: Mekanik kilitlenme yapan menisküs yırtıkları ve plika sıkışmaları artroskopik kapalı cerrahiyle tedavi edilirken; kıkırdağın tamamen eridiği ileri kireçlenmelerde eklem yüzeyleri diz protezi cerrahisiyle yenilenir.

Diz Sağlığını Korumak için Alınabilecek Önlemler

Diz eklemlerinin ömrünü uzatmak ve sürtünmeye bağlı aşınma seslerini engellemek, ekleme binen baskıyı düşüren yaşam alışkanlıklarıyla mümkündür. Günlük rutinde uygulanacak doğru adımlar eklem fonksiyonlarını korur;

• Kas kuvvetini korumak: Uyluk ve baldır kaslarını düzenli esnetip güçlendirmek diz kapağının anatomik eksende dengede kalmasını sağlar.
   
• Düşük etkili sporları tercih etmek: Sert zeminde koşmak yerine yüzme, sabit bisiklet veya tempolu düz yol yürüyüşleri gibi eklem dostu aktivitelere yönelmek gerekir.
   
• Doğru ayakkabı kullanmak: Basma kusurlarını destekleyen, şok emici tabana sahip ortopedik ayakkabılar ekleme binen yükü hafifletir.
   
• Hareketsizlikten kaçınmak: Eklem kıkırdağı damarsız bir doku olduğundan yalnızca hareket esnasında sinovyal sıvıyla beslenir; gün içinde uzun süre hareketsiz oturulmamalıdır.
   
• Dengeli beslenmek: Kolajen, omega-3, kalsiyum ve D vitamini değerlerini yeterli tutmak eklem ve kıkırdak matriksinin dayanıklılığını artırır.

Dizden Ses Gelmesi ile İlgili Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

Dizden ses gelmesi ve eşlik eden eklem problemleri için öncelikle hastanelerin Ortopedi ve Travmatoloji veya Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon bölümlerine başvurulmalıdır. Sese kilitlenme, takılma, şişlik veya ani bir yaralanma eşlik ediyorsa cerrahi ve mekanik doku hasarlarının tespiti adına bir Ortopedi ve Travmatoloji uzmanına muayene olunması gerekir. Ağrısız sürtünmeler, kas zayıflığına bağlı kaymalar, kıkırdak yumuşaması veya kronik kireçlenme süreçlerinde ise Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon hekimi kişiye özel egzersiz ve tedavi planı oluşturur. Yapılacak klinik muayene ve görüntüleme tetkikleri neticesinde şikayetin kaynağına en uygun branş hekimi tarafından tedavi süreci başlatılır.

Dizden ve Diz Kapağından Ses Gelmesi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Dizden gelen ses için ne yapmalı?

Dizden gelen sese ağrı veya şişlik eşlik etmiyorsa diz çevresi kaslarını güçlendiren egzersizler yapılmalı ve derin çömelmelerden kaçınılmalıdır; ancak sese acı, takılma veya sıvı toplanması eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden bir ortopedi uzmanına başvurulmalıdır.

Dizden neden kıtır kıtır ses gelir?

Dizden kıtır kıtır ses gelmesi, çoğunlukla diz kapağının arkasındaki kıkırdağın yumuşayıp pürüzlenmesi veya eklem kireçlenmesine bağlı olarak pürüzlü kıkırdak yüzeylerinin birbirine sürtünmesinden kaynaklanır.

Dizde sıvı bitmesinin belirtileri nelerdir?

Dizde eklem sıvısının azalmasının en belirgin işaretleri; hareket ederken eklemden gelen kuru gıcırtı ve sürtünme sesleri, özellikle sabahları ortaya çıkan eklem tutukluğu, adım atarken batma hissi ve dizin tam bükülememesidir.

Menisküs yırtığında dizden ses gelir mi?

Menisküs yırtıklarında hareket esnasında belirgin bir klik, takılma veya kütleme sesi duyulabilir; bunun temel nedeni yırtılan kıkırdak parçasının eklem yüzeyleri arasına sıkışarak mekanik bir sürtünme engeli oluşturmasıdır.

Eğilip kalkarken dizden ses gelmesi kireçlenme belirtisi midir?

Eğilip kalkarken dizden ses gelmesi genç bireylerde çoğunlukla zararsız gaz kabarcığı çıkışı veya kıkırdak yumuşamasına bağlıyken, 50 yaş üzerindeki kişilerde sese ağrı ve sertlik eşlik ediyorsa erken evre eklem kireçlenmesinin habercisi olabilir.

Diz kapağı ses gelmesi egzersiz yapmayı bırakmayı gerektirir mi?

Diz kapağından ses gelmesi sporu tamamen bırakmayı gerektirmez; kasları güçlendirmek sürtünmeyi azalttığı için faydalıdır, ancak egzersiz anında keskin bir batma, ağrı veya şişlik oluşuyorsa zorlayıcı hareketlere ara verilmelidir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."