Düz Kas Nedir? Özellikleri ve Görevleri Nelerdir?

Düz Kas Nedir?

Düz kas, istem dışı çalışan ve iç organların hareketini sağlayan kas dokusudur. İnsan vücudunda bulunan üç temel kas türünden birisidir. Vücuttaki rolü oldukça önemlidir. Bu kaslar sayesinde vücudun istemsiz hareketleri gerçekleştirilir ve vücuttaki birçok sistem direkt olarak bu kas türü ile bağlantılı olarak çalışır. 

Sindirim sisteminde, besinlerin ilerlemesi bu sayede gerçekleşir. Aynı zamanda damarların çapını belirler ve kan dolaşımını gerçekleştirir. Düz kas yapısı ve görünümü ile diğer kas türlerinden ayırt edilebilir. Tek çekirdekli kas hücresi vardır ve çizgili kaslardaki bantlı yapı bu kas türünde yer almaz. 

Düz Kasın Özellikleri Nelerdir?

Düz kas özellikleri sayesinde organların sağlıklı bir şekilde çalışmaya devam etmesi mümkün hale gelir. Hormonların ve otonomun kontrol ettiği bu kas türü, yavaş ve uzun süreli kasılma özelliği ile bilinir. Genel olarak değerlendirildiğinde, bu kasın özellikleri arasında şu maddelere yer verilir:

• Tek çekirdekli bir yapıya sahiptir ve çekirdek, kas hücresinin tam orta noktasında konumlanır. 
• Hücreler arasında bağlantı kurarak elektriksel sinyaller gönderir.
• Mikroskop altında incelendiğinde düz bir yapıya sahip olduğu görülür.
• Aktin ve miyozin filamentlerinin hareketleri ile düz kas kasılması gerçekleşir.
• Kasılma işlemi esnek bir şekilde gerçekleştirilir. Fakat bazı düzensizlikler söz konusudur. 
• Kasılma mekanizmasında; miyozin, kalmodulin ve kalsiyum iyonları etkin rol oynar.
• İğ şeklinde hücrelerden oluşur.
• Diğer kas türlerine kıyasla daha az enerji harcar ve daha uzun süre kasılır.
• Kontrol mekanizmaları; otonom sinir sistemi, hormonlar ve bazı kimyasal faktörlerdir.

Düz Kasın Görevleri Nelerdir?

Düz kas görevleri, kasların bulunduğu bölgelere göre değişkenlik gösterir. Bu kasların farklı işlevleri sayesinde organların bir uyum ve denge içerisinde çalışması mümkün hale gelir. Bu kas fonksiyonları arasında aşağıdaki maddeler yer alır:

• Sindirim sistemi hareketleri (peristaltizm): Peristaltizm, sindirim kanalında gerçekleşen bir kasılmadır. Bu şekilde yiyecekler, ağızdan anüse doğru iletilir. Bu kasılma türü sayesinde besinler öğütülür; sindirim enzimleri ile temas gerçekleşir ve bağırsak mukozasıyla temas gerçekleştirilir. Peristaltizmin hareketlerinde meydana gelen değişiklikler ise bağırsak problemlerine neden olur. Peristaltizm kasılmasının yavaşlaması halinde kabızlık meydana gelir. Hızlı kasılması nedeniyle ise ishal oluşumu meydana gelir.
   
• Damar çapı kontrolü: Damar çapı kontrolü, vazomotor tonus olarak adlandırılır. Damar duvarında bulunan düz kaslar, kan basıncının ve kan akımının düzenlenmesini sağlar. Vazokonstriksiyon mekanizması, düz damar kaslarının kasılmasını sağlar ve damar çapını daraltır. Vazodilatasyon ise düz damar kaslarının gevşemesini sağlar. Bu gevşeme ile birlikte damarlar da genişler ve kan basıncı düşer. Damar çapı kontrolü; vücut ısısını düzenler, dokulara besin ve oksijen taşır, şiddetli yaralanmalar meydana geldiğinde ise kan akışının öncelikle hayati organlara iletilmesini sağlar.
   
• Solunum yollarının açılıp kapanması: Bronkomotor fonksiyon, solunum yollarının hareketidir. Akciğer ve bronşlarda düz kaslar yer alır. Bu düz kaslar, solunumu düzenler ve nefes alıp veriş dengesi sağlar. Solunum yollarının kasılması, bronkokonstriksiyon olarak adlandırılır. Böylelikle hava yolları daralır ve vücuda hava girişinde azalma meydana gelir. Solunum yollarının gevşemesi ise bronkodilatasyon ismi ile bilinir. Yoğun egzersizler esnasında nefes alış veriş dengesi bu şekilde gerçekleşir. Kişi sürekli hareket halindeyken normalden daha hızlı bir şekilde nefes alınır. Bu şekilde solunum düzenlenmesi sağlanmış olur ve aynı zamanda alerjenlerin vücuda giriş yapması solunum yollarının kapanması ile önlenir.
   
• İdrar kesesi (mesane) kasılması: Detrusor kası, mesanenin duvarını oluşturur. Depolama süreci, mesanedeki düz kasların gevşemesi ile gerçekleşir. Böylelikle idrar tutulumu sağlanır. Boşaltma sürecinde ise mesane kasları kasılır ve idrarın boşaltılması sağlanır. 

Düz Kasın Yapısı ve Hücresel Bileşenleri Nelerdir?

Düz kas hücreleri çizgisizdir. Kasların istemsiz bir şekilde ve düzen içerisinde çalışmasını sağlar. Aktin ve miyozin filamentleri, düz kasların olduğu bölgelere birleşir. Bu filamentler sayesinde kasılma süreci gerçekleştirilir. Hücre kısaltılır ve organ duvarları böylelikle hareket eder.

Düz kasın yapısı ve hücre bileşenleri arasında sarkoplazma yer alır. Glikoz, organeller, iyonlar ve ATP içeriğine sahiptir. Kasılma için gerekli olan enerjiyi sarkoplazma sağlar. Kalsiyum iyonlarının serbest bırakılmasını ve tekrar depolanmasını gerçekleştirir. 

Miyofibriller, aktin ve miyozin filamentlerinden oluşur. Organ duvarlarının kasılması hareketlerini düzenler. Kasılmanın daha yavaş gerçekleşmesini sağlayarak uzun süreli kasılma sürecini başlatır ve enerji tasarrufu gerçekleşir. 

Düz kasın organellerinin de bazı işlevleri vardır. Çekirdek sayesinde genetik bilgiler depolanır ve protein sentezi böylelikle kontrol edilebilir. Kasılma sürecini destekleyen proteinler de çekirdek sayesinde üretilir ve düzenlenir. Mitokondri, ATP üretimini sağlar ve enerji tasarrufuna destek olur. Sarkoplazmik retikulum, hücre içi kalsiyumu depolar ve gerekli durumlarda bu kalsiyumu salgılar. 

Düz Kasın Bulunduğu Yerler Nelerdir?

Düz kasın bulunduğu yerler arasında birçok organ ve sistem yer alır. Sindirim sisteminde; yemek borusu, mide, rektum, ince bağırsak ve kalın bağırsakta bu kaslar yer alır. Solunum yolu sisteminde ise bronşlarda ve bronşiollerde yer alır. Üreme sisteminde; rahimde, vajinada ve follop tüplerinde düz kas yapıları vardır. Düz kas örnekleri arasında; idrar yollarında, mesane ve üreterler; damar yollarında ise arterler, venler ve arterioller yer alır.

Düz Kas ile İlgili Hastalıklar Nelerdir?

Düz kas bazı durumlarda hasar alır. Alınan bu hasar nedeni ile de hastalık türleri ortaya çıkar. Bronş duvarlarındaki kasların çok fazla kasılmasına bağlı olarak hava yollarında daralma meydana gelir. Bu daralmaya bağlı olarak astım hastalığı oluşur. Nefes alışverişinde problemlere yol açar. 

Bağırsaktaki kasların düzensiz şekilde kasılması nedeni ile de irritabl bağırsak sendromu (IBS) görülür. Bu sendrom halk arasında huzursuz bağırsak sendromu olarak da adlandırılır. Kişinin bağırsak hareketlerinde bozukluk oluşmasına yol açar ve sindirim sisteminde işlev bozuklukları görülür.

Aşırı aktif mesane sendromu, bu kasların hasar almasına bağlı olarak ortaya çıkan hastalık türlerinden birisidir. Mesanedeki kaslar fazla sık bir şekilde kasıldığında, kişide sürekli ve ani şekilde idrar yapma isteği ortaya çıkar. İdrar kaçırma gibi problemlere de bu süreçte sıklıkla rastlanır. Kişide psikolojik problemlere yol açabilir ve sosyal aktivitelerde kısıtlamalar meydana gelir.

Gastroparezis ise mide düz kaslarının yetersiz bir şekilde kasılması nedeniyle midenin tam boşaltım yapamamasıdır. Mide bulantısı, kusma, iştah kaybı, hazımsızlık ve şişkinlik gibi belirtilere yol açar. Beslenme bozukluklarına ve ani kilo kaybına neden olur.

Yüksek tansiyon da düz kas ile ilgili olan bir hastalıktır. Arter duvarlarında bulunan kaslar sürekli olarak kasılır. Fazla kasılma nedeniyle de damar çapı daralır. Genellikle belirti göstermeden ortaya çıkar fakat bazı durumlarda baş dönmesi ve baş ağrısı gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Yüksek tansiyon nedeni ile kişinin kan basıncında artış görülür ve kalp damar hastalıklarının ortaya çıkma ihtimali artar.

Düz Kas İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Düz kas nerelerde bulunur?

Düz kas, iç organlarda yer alır. Bulunduğu yerler arasında; sindirim sistemi, dolaşım sistemi, ürogenital sistem ve solunum sistemi yer alır. Bunların haricinde ise gözde ve deride de düz kaslar vardır. Derideki kıl yapılarında da bu kaslar yer alır ve derinin korunması sağlanır.

Düz kas ile çizgili kas arasındaki farklar nelerdir?

Düz kaslar istemsiz, çizgili kaslar ise istemli çalışır. Düz kas; çizgisiz, iğ biçiminde, tek çekirdekli ve uzundur. Kasılma hızı yavaştır ve uzun süre boyunca kasılma gerçekleşir. Enerji kullanımı ise minimum seviyededir. Çizgili kaslar ise çizgili görünüme sahiptir, bantlı yapıdadır, silindirik formdadır ve hızlı kasılır. Fakat kasılma süresi kısadır. Kasılma işlemleri esnasında çok fazla enerji harcar. 

Düz kas kasılması nasıl gerçekleşir?

Sinirsel uyarılar, hormonlar ve kimyasallar, düz kasların kasılması için uyarı sinyalleri gönderir. Kalsiyum iyonları sayesinde ise enzim uyarısı gerçekleşir. Aktin ve miyozin etkileşimi ile birlikte hücrede kısalma meydana gelir, organ duvarı kasılmaya başlar. 

Düz kas hastalıkları nelerdir?

Düz kas hastalıkları, düz kasların fonksiyonlarının bozulması nedeni ile ortaya çıkar. Özellikle solunum yolu hastalıkları ve sindirim sistemi hastalıkları bu nedenle meydana gelir. Bu hastalıklar arasında; astım, hipertansiyon ve glokom gibi hastalık türleri yer alır. Bu hastalıklarda erken tanı oldukça önemlidir. Böylelikle tedavi sürecine başlanır. İlerleyen süreçlerde tedavi süreci daha zor bir hale gelebilir ve kişide kalıcı hasarların oluşmasına sebep olur.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."