Eritropoetin Nedir? Görevleri Nelerdir?

Eritropoetin Nedir? 

Eritropoetin hormonu, insan vücudunda kemik iliğinde bulunan ve kan hücrelerinin üretiminde görev alan bir hormondur. Kırmızı kan hücrelerine sinyal gönderir. Bunun temel nedeni ise vücutta oksijen taşınma sürecinde problemlerin meydana gelmesidir. Kişilerde hipoksi durumu ortaya çıktığında kırmızı kan hücreleri eritropoetin tarafından uyarılır ve oksijen taşınmasına katkı sağlanır.

Vücudun oksijen taşıma kapasitesi böylelikle artış göstermeye başlar ve kişinin sağlık değerlerinin düşmesi önlenir. Kişilerin sağlık problemlerine bağlı olarak ya da kaza anlarında hipoksi durumu oluşabilir. Öncelikli organlara kan akışı ve oksijen iletimi gerçekleşmesi, hayati tehlikenin azalmasına yardımcıdır. Eritropoetin sayesinde oksijen taşınma süreci daha rahat bir şekilde gerçekleşir.

Eritropoetin Üretimi Nasıl Gerçekleşir? 

Eritrosit üretimi, böbreklerde gerçekleşir. Böbrek korteksi bölgesinde eritropoetin sentezi sağlanır ve oksijen seviyesi düştüğünde salgı süreci başlar. Bu süreçte hipoksi indüklenebilir faktör de etkin rol oynar. Hipoksi oluşumunda aktif hale gelen HIF, EPO'nun aktif hale gelmesinin tetikleyicisi olarak kabul edilir. 

Kandaki oksijen seviyesinin düşmesi ile birlikte hipoksi yanıtı devreye girer. Böbreklerdeki eritropoetin üretimi böylelikle artış gösterir ve kırmızı kan hücrelerinde de artış meydana gelmiş olur. Fetüs döneminde karaciğerin bu konuda geçici görevi vardır. Bu hormonun bir kısmı karaciğerde üretilir ve bu üretim aşaması fetüs döneminde daha aktif olarak gerçekleşir.

Eritropoetinin Görevleri Nelerdir?

Eritropoetinin görevi, temel olarak kırmızı kan hücreleri ile birlikte hipoksi yaşanması halinde oksijen taşınmasına katkı sağlamaktır. Genel olarak incelendiğinde bu hormonun görevleri arsında şu maddeler yer alır:

Eritrosit üretimi ve hematopoez

Hematopoez, kan hücrelerinin üretimi olarak tanımlanır. Bütün kan hücrelerinin yapım sürecini tanımlayan bir tabirdir. Hematopoietik kök hücreler, bu sürecin başlangıç noktasıdır. Fetüste bu sürecin yerleşim noktası öncelikle vitellus kesesidir, daha sonrasında ise karaciğere ve dalağa yerleşim gerçekleşir. Son aşamada ise kemik iliğine yerleşerek süreç tamamlanır. Bu durum, yetişkinlik döneminde ise daha farklı bir şekilde ilerler. Yerleşim direkt olarak kırmızı kemik iliğinde gerçekleşir. 

Eritrosit üretimi ise hematopoez sayesinde gerçekleşir. Hematopoezin, eritroid isimli bir kolu bulunur ve üretim bu kolda gerçekleşir. Üretim süreci ortalama olarak 7 gün içerisinde tamamlanır. Böylelikle eristrosit dengesi de sağlanmış olur.

Oksijen taşıma kapasitesi

Oksijen taşıma kapasitesi bazı etkenlere bağlı olarak azalabilir. Bu durumu etkileyen faktörler arasında hemoglobin miktarında değişimlerin meydana gelmesi de yer alır. Eritrositte bulunması gereken hemoglobin miktarı ortalama olarak 250 milyon Hb olarak bilinir. Bu miktarın azalması halinde oksijenin yeterli miktarda taşınması gerçekleşemez.

Bunun haricinde oksijen taşıma kapasitesini etkileyen diğer faktörler arasında; eritrosit seviyesi, KOAH, astım hastalığı, akciğer hastalıkları ve oksijenin hemoglobine bağlanmasında yaşanan bazı sorunlar yer alır.

Hemoglobin ve hematokrit üzerindeki etkileri

Eritropoetin, hemoglobin ve hematokrit üzerinde direkt olarak etkisi olan bir hormon olarak bilinir. Eritropoetin, hemoglobin miktarının yükselmesini sağlar ve aynı zamanda da oksijen taşıma kapasitesinin artmasını sağlar. Hematokrit, kan hacmi içerisinde eritrositlerin kapladığı hacmi ifade eder.

Eritropoetin Seviyesi ve Ölçümü Nasıl Yapılır?

Eritropoetin seviyesi sağlıklı bir insan vücudunda belirli aralıklarda bulunur. Bu durum, kadınlarda ve erkeklerde değişkenlik gösterebilir. Sağlıklı bir yetişkinde bulunması gereken hormon miktarı 4 ila 26 mIU/mL olarak bilinir. Bu değerler, tahlillerin yapıldığı laboratuvara göre de değişkenlik gösterebilir fakat bu değişkenlik 1 - 2 mIU/mL civarındadır.

Hormon seviyesinin ölçümü için kişilerden tam kan sayımı talep edilir. Sabah saatlerinde ve aç karnına kan tahlili verilmelidir. Kan sonuçlarına göre kişilerin hormon değerleri bu aralığın altında mı yoksa üzerinde mi kontrol edilir. Normal referans aralığında çıkan sonuçlar normal kabul edilir. 

Eritropoetin Seviyesindeki Değişiklikler ve Sağlığa Etkileri

Eritropoetin seviyesinin normalin altına düşmesi ya da normalden yüksek olması, bazı sağlık problemlerine yol açar. Bu gibi durumlarda kişinin değerlerinin normale dönebilmesi için tedavi sürecine başlanması gerekir. Hormon seviyesindeki değişiklikler ve bu değişikliklerin neden olduğu sağlık problemleri şunlardır:

Eritropoetin düşüklüğü

Eritropoetin düşüklüğü, vücuttaki kırmızı kan hücrelerinin yetersiz olmasıdır. Bu nedenle de vücudun oksijen taşıma kapasitesinde düşüş meydana gelir ve bu durum anemi hastalığına yol açabilir. Hormon düşüklüğünün temel nedenleri arasında; kronik böbrek yetmezliği, kemik iliği hastalıkları, kemoterapi ilaçları, hipotiroidi ve bazı hormonal bozukluklar yer alır. Kişinin hormon seviyesinin düşmesi ile birlikte nefes darlığı, yorgunluk, halsizlik, ciltte solgunluk ve çarpıntı gibi belirtiler görülür.

Eritropoetin yüksekliği

Kişinin kanında normalden fazla EPO bulunması, eritropoetin yüksekliği olarak tanımlanır. Oksijen basıncının düşük olduğu yerlerde yaşayan kişilerde bu durum sıklıkla ortaya çıkar. Aynı zamanda yoğun egzersizler nedeni ile de seviyenin yükselmesi mümkündür. Hormon seviyesinin yükselmesinin diğer nedenleri ise amfizem, uyku apnesi, kalp yetmezliği, böbrekte tümör ya da kist oluşumu, karaciğer tümörü ve demir eksikliği olarak bilinir. Bu değerin yükselmesi ile birlikte kişilerde polisitemi oluşumu görülebilir. Kan viskozitesinin artış göstermesi, polisitemi olarak tanımlanır.

Eritropoetin ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Eritropoetin hangi organlarda üretilir?

Eritropoetin üretimi böbreklerde gerçekleşir. Böbrekte, peritübüler fibroblast hücreleri yer alır. Bu hücreler, hormon salgılanmasını sağlar. Hormonun yaklaşık olarak %90'lık bir kısmı böbreklerde üretilirken %10'luk kısmı ise karaciğerde yer alan bazı hücrelerde üretilir.

Eritropoetin düşüklüğü hangi hastalıklara yol açar?

Eritropoetin düşüklüğü nedeni ile kişilerde bazı sağlık problemleri ortaya çıkar. Bu sağlık problemleri arasında kronik böbrek hastalıkları, anemi ve lösemi yer alır. Bunların haricinde de farklı böbrek hastalıklarının ortaya çıkma ihtimali söz konusudur. 

Eritropoetin fazlalığı hangi sorunlara neden olur?

Eritropoetin eksikliği ve fazlalığı, kişinin direkt olarak böbreklerine zarar verebilir. Bu hormonun vücutta fazla miktarda olması halinde damarlar ve kalp daha fazla çalışmaya başlar. Bu durum ise vücudun yorulmasına yol açar ve polisitemi meydana gelir. Aynı zamanda hormon fazlalığı nedeni ile kişilerde hipertansiyon ve tromboz oluşumu meydana gelebilir.

Eritropoetin seviyesini hangi faktörler etkiler?

Eritropoetin seviyesi, bazı etkenlere bağlı olarak düşer ya da artış gösterir. Bu etkenler genellikle hipoksi yani oksijen seviyesi düşüşü ve böbrek yetmezliği gibi hastalıklardır. Hormonal problemler, kullanılan bazı ilaç türleri, genetik hastalıklar ve böbrek tümörleri nedeni ile de hormon seviyesinde değişimler meydana gelebilir.

 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."