Glenohumeral Eklem Nedir? Omuz Hareketlerindeki Rolü Nedir?

Glenohumeral Eklem Nedir?

Glenohumeral eklem, üst kol kemiğinin başı ile kürek kemiğinin yuvası arasında bulunan ve vücudun en hareketli, en geniş açıya sahip olan sinovyal top-soket (küresel) yapılı omuz eklemidir. Tıbbi literatürde doğrudan glenohumeral joint olarak adlandırılan bu yapı sayesinde kol ve omuz hareketleri sorunsuz olarak gerçekleştirilir. 

Glenohumeral Eklemin Anatomik Yapısı

Glenohumeral anatomik yapısı, hareket kabiliyetini maksimuma çıkarırken stabiliteyi koruyabilmek için kemik, kıkırdak, bağ ve kas dokularından oluşur. Eklem yüzeyleri, sürtünmeyi minimum seviyeye indirmek için hyalin kıkırdak tabakası ile kaplıdır ve bu sayede kol hareket ettirilirken kemikler birbirine aşınmadan kayar.

Glenoid fossa nedir?

Glenoid fossa (glenoid yuva), kürek kemiğinde bulunan ve üst kol kemiğinin başıyla eklem yapan çukur şeklindeki kemik yüzeyidir. Omuz ekleminin (glenohumeral eklem) temelini oluşturur. Bu yapı, kol kemiğinin başının yuva içinde her yöne rahatça dönebilmesine olanak tanıyarak omza geniş hareket açısı kazandırır. 

Glenohumeral eklemi oluşturan kemikler

Glenohumeral bölgesini oluşturan kemikler, üst kolun ana gövdesini oluşturan humerus (kol kemiği) ile göğüs kafesinin arkasına yerleşmiş olan skapula (kürek kemiği) olmak üzere iki temel yapıdan oluşur. Humerusun küresel baş kısmı, skapulanın dış yan yüzeyindeki sığ yuvaya oturarak eklemin temel çatısını meydana getirir. 

Glenohumeral Eklem Omuz Hareketlerini Nasıl Sağlar?

Glenohumeral eklem, omuz hareketlerini küresel humerus başında kayma, dönme ve yuvarlanma hareketlerini gerçekleştirmesi sayesinde sağlar. Omuz anatomisi içerisinde yer alan bu yapı, kasların ürettiği çekme kuvvetinin eklem merkezine doğru iletilmesi ve bağların stabiliteyi koruması şeklinde hareketleri gerçekleştirir.

Glenohumeral eklem hareketleri nelerdir?

Glenohumeral eklem hareketleri, kolun öne-arkaya, yanlara ve kendi etrafında dönmesi ile gerçekleşen hareketleri kapsar. Vücudun en fazla hareketliliğe sahip eklemi olarak da bilinir. Her hareket açısı, eklemin farklı bir bağ grubunun gerilmesini ve farklı bir kas grubunun kasılmasını sağlar.

Fleksiyon ve ekstansiyon

Fleksiyon ve ekstansiyon, kolun yan profil ekseninde öne doğru yukarı kaldırılması ve arkaya doğru uzatılması şeklinde gerçekleşen hareketlerdir. Kolun öne doğru yukarıya, baş seviyesinin üzerine doğru kaldırılması fleksiyon hareketini tanımlarken; kolun gövdenin arkasına doğru uzatılması ise ekstansiyon hareketini ifade eder.

Abdüksiyon ve addüksiyon

Abdüksiyon ve addüksiyon, kolun ön eksende gövdeden yana doğru uzaklaştırılması ve tekrar gövde hattına doğru yaklaştırılması hareketleridir. Kolun yan tarafa doğru açılması abdüksiyon olarak adlandırılırken kolun tekrar aşağıya indirilip gövdeye birleştirilmesi addüksiyon olarak tanımlanır.

İç ve dış rotasyon

İç ve dış rotasyon, üst kol kemiğinin kendi uzun ekseni etrafında gövdeye doğru veya arkaya doğru dönmesidir. Dirsek bükülü durumdayken ön kolun göbeğe doğru yaklaştırılması iç rotasyonu, dışarıya ve arkaya doğru açılması ise dış rotasyonu tanımlar.

Glenohumeral Eklemi Destekleyen Yapılar Nelerdir?

Glenohumeral eklemi destekleyen yapılar, eklemin sığ yuvasını çevreleyen bağlar ve labrum ile eklemi dinamik olarak koruyan aktif kas gruplarından oluşur. Glenohumeral eklemi destekleyen yapılar; eklem kapsülü, coracoacromial ligament, glenohumeral bağlar ve rotator manşet kasları olarak bilinir.

Eklem kapsülü

Eklem kapsülü, glenohumeral eklemi tamamen içine alan, iç yüzeyi sinovyal zar ile kaplı, dışı ise lifli dokudan oluşan gevşek ve geniş bir torba şeklindeki koruyucu kılıftır. Kapsülün bu gevşek yapısı, kolun baş üzerine kaldırılması gibi aşırı açılı hareketlerde eklemin sıkışmasını engeller.

Glenohumeral bağlar

Glenohumeral bağlar, eklem kapsülünün ön duvarını kalınlaştırarak oluşturan, üst, orta ve alt olmak üzere üç ana banttan meydana gelen ve humerus başının öne doğru kaymasını engelleyen en önemli statik stabilizatörlerdir. Bağların esnemesi veya yırtılması durumunda omzun yapısal dengesi bozulur.

Coracoacromial ligament

Coracoacromial ligament, kürek kemiğinin korakoid çıkıntısı ile akromion çıkıntısı arasında uzanan ve glenohumeral eklemin üzerinde korakoakromiyal ark oluşturan güçlü bir bağ dokusudur. Bu bağ, humerus başının yukarıya doğru aşırı kaymasını fiziksel olarak engelleyerek omzun üst sınırını çizer. 

Rotator manşet kasları

Rotator manşet kasları, skapuladan başlayıp humerus başına yapışan supraspinatus, infraspinatus, teres minor ve subscapularisin tendonlarının birleşerek eklemi sarmasıyla oluşan bir yapıdır. Bu kaslar, kol hareket ettirilirken humerus başını içine doğru çeker ve eklemin yerinden oynamasını engeller. 

Skapulotorasik Eklem ile Glenohumeral Eklem Arasındaki İlişki Nedir?

Skapulotorasik eklem ile glenohumeral eklem arasındaki ilişki, kolumuzu yukarı kaldırırken kürek kemiği ile omuz ekleminin tam bir uyum içinde birlikte hareket etmesini sağlamasıdır. Kolun havaya doğru yaptığı her hareketin büyük kısmı omuz ekleminden sağlanırken kalan kısmı ise kürek kemiğinin göğüs kafesi üzerinde dönmesiyle desteklenir.

Omuz kuşağı (shoulder girdle) nedir?

Omuz kuşağı (shoulder girdle), kolları gövdeye bağlayan, kürek kemiği ve köprücük kemiklerinin göğüs kafesi ile oluşturduğu kemik halkasıdır. Bu kuşak, kolların gövdeden bağımsız olarak çok daha geniş bir alanda hareket edebilmesini sağlar. İtme ve kaldırma gibi yüksek güç gerektiren hareketlerin yapılabilmesine imkan tanır.

Hareketlerin koordinasyonu nasıl sağlanır?

Hareketlerin koordinasyonu, merkezi sinir sisteminden gelen uyarılarla omuz çevresi kaslarının kasılması ve eklem içindeki reseptörlerin beyne sinyal göndermesi sayesinde sağlanır. Kol yukarı kalkarken eş zamanlı olarak trapez ve serratus anterior kasları kürek kemiğini yukarı doğru döndürürken rotator manşet kasları da kol kemiğini yuvada sabit tutar.

Glenohumeral Eklemde Sıvı Artışı Nedir?

Glenohumeral eklemde sıvı artışı, eklemin iç yüzeyini kaplayan sinovyal zarın herhangi bir irritasyon, travma, zorlanma veya inflamasyon nedeniyle normalden fazla eklem sıvısı üretmesidir. Bu durum, vücudun eklem içindeki bir hasara veya mikroskopik düzeydeki bir tehdide karşı verdiği doğal bir savunma ve akut inflamasyon yanıtıdır.

Glenohumeral eklem sıvı artışı ne anlama gelir?

Glenohumeral eklem sıvı artışı, omuz ekleminin içinde mekanik bir sürtünme, tendon yırtığı, kıkırdak aşınması, enfeksiyon veya romatizmal bir reaksiyonun mevcut olduğunu gösteren bir durumdur. Bu sıvı birikimi, eklemin iç ortamındaki dengenin bozulduğuna dair bir belirti olarak kabul edilir.

Sıvı artışının olası nedenleri

Sıvı artışının olası nedenleri arasında omzun akut travmaları (düşme, burkulma, darbe), rotator manşet tendonlarının kronik sıkışması, eklem içindeki mikrobik enfeksiyonlar ve omuz ekleminin kireçlenmesi yer alır. Vücudun diğer büyük eklemlerinde görülen kalça kireçlenmesi veya ilerleyen yaşla birlikte fonksiyon kaybına yol açan diz kireçlenmesi gibi durumlarda da olduğu gibi omuz eklemindeki dejeneratif süreçler de sıvı üretimini tetikleyebilir.

Ne zaman değerlendirilmelidir?

Omuz bölgesinde aniden gelişen şiddetli ağrıya eşlik eden belirgin bir şişlik, eklem üzerinde lokal ısı artışı, kızarıklık veya kolu hiçbir yöne hareket ettirememe gibi semptomlar ortaya çıktığında uzman bir hekim tarafından durum değerlendirilmelidir. Bu gibi durumlarda erken müdahale oldukça önemlidir.

Glenohumeral Eklemde Effüzyon Nedir?

Glenohumeral eklemde effüzyon, omuz eklem kapsülü sınırları içerisindeki kapalı anatomik boşlukta patolojik miktarda seröz, kanlı veya iltihabi sıvının toplanmasıdır. Biriken bu efüzyon sıvısı, eklem içindeki serbest sinir uçlarını sürekli uyararak kol hareketleri esnasında ve geceleri hastanın omuz üzerine yatması ile şiddetli ağrılara neden olur.

Effüzyon nasıl gelişir?

Effüzyon, omuz eklemi içindeki kıkırdak veya tendon gibi dokuların zedelenmesiyle ortaya çıkan hücresel atıkların, eklem zarını irrite ederek buradaki kılcal damarların geçirgenliğini artırması sonucu gelişir. Damar dışına sızan plazma, proteinler ve bağışıklık sistemi hücreleri, eklem boşluğunu hızla doldurarak efüzyon hacmini büyütür. 

Hangi durumlarla ilişkili olabilir?

Bu durum genellikle omuz sıkışma sendromu, labrum yırtıkları, donuk omuz hastalığı ve omuz ekleminin kronik dejeneratif süreçleriyle ilgili olarak ortaya çıkabilir. Kalça kireçlenmesi gibi rahatsızlıklarda olduğu gibi omuz kireçlenmesi de eklem içindeki dokuları yıpratarak tekrarlayan efüzyon ataklarını tetikler.

Glenohumeral Eklemi Etkileyen Sorunlar Nelerdir?

Glenohumeral eklemi etkileyen sorunlar genellikle yırtıklar ve çıkıklar olarak bilinir. Aynı zamanda ilerleyen yaşlarda kireçlenme şeklinde kendini gösterebilir. Erken dönemde doğru müdahale edilmeyen yapısal sorunlar, eklemde kalıcı hareket kısıtlılıklarına yol açabilir. 

Omuz sıkışma sendromu

Omuz sıkışma sendromu, kolun yukarı kaldırılması esnasında rotator manşet tendonlarının ve subakromiyal bursanın, akromion kemiğinin altındaki dar boşlukta mekanik olarak sıkışması ve ezilmesiyle oluşan kronik rahatsızlıktır. Bu durum, göğse doğru yayılan eklem ağrısı gibi belirtilere neden olur.

Omuz çıkığı

Humerus başının şiddetli bir travma neticesinde eklem bütünlüğünün bozulması, omuz çıkığı olarak tanımlanır. Çıkık esnasında eklemi tutan labrum dokusu ve bağlar genellikle yırtılır. Tedavi edilmezse tekrarlayan omuz çıkıklarına yol açar.

Rotator manşet yaralanmaları

Rotator manşet yaralanmaları, omzu çevreleyen dört ana kasın tendonlarında, ani zorlamalar veya yaşa bağlı kronik yıpranmalar sonucunda meydana gelen yırtıklardır. Bu yaralanmalar geliştikten sonra hastalar kollarını yana doğru kaldırmakta aşırı güçlük çekerler.

Kireçlenme ve dejeneratif değişiklikler

Omuz kireçlenmesi (osteoartrit), eklem yüzeylerini kaplayan kıkırdak tabakasının aşınarak incelmesi ve kemiklerin doğrudan birbirine sürterek deforme olmasıdır. Omuz kireçlenmesi de eklemde ilerleyici sertliğe ve kronik hareket kısıtlılığına yol açan ciddi bir dejeneratif süreçtir.

Glenohumeral Eklem Sağlığı Nasıl Korunur?

Glenohumeral eklem sağlığı, eklemi çevreleyen kasların dengeli bir şekilde güçlendirilmesi, egzersiz yaparak mümkün hale gelir. Gün içinde sürekli öne eğik oturan kişilerin kürek kemiği kasları zayıflar ve bu durum, glenohumeral eklemin açısını bozarak yaralanmalara neden olabilir. 

Omuz egzersizleri

Omuz egzersizleri, rotator manşet kaslarını hedef alan iç/dış rotasyon kuvvetlendirmeleri ile kürek kemiğini stabilize eden sırt kaslarına yönelik egzersizlerin düzenli olarak uygulanmasını kapsar. Bu egzersizler, humerus başının sıkışma ve aşınma riskini azaltır. 

Hareket kısıtlılığını önleme yolları

Hareket kısıtlılığını önlemek için omuz bölgesini esneten egzersizlerin yapılması ve eklemin uzun süre aynı pozisyonda hareketsiz kalmasının engellenmesi gerekir. Eklemleri ve kasları zorlayacak hareketlerden kaçınılmalıdır. Bölgenin kapasitesinin üzerinde hareketler yapılmamalıdır.

Spor yaralanmalarından korunma

Spor yaralanmalarından korunmak için antrenmanlara başlamadan önce ısınma hareketlerinin yapılması gerekir. Hatalı spor hareketlerinden kaçınılmalıdır ve kaslar aşırı yorulduğunda spor hareketlerine ara verilmelidir. Antrenman yüklerinin kademeli olarak artırılması ve kasların dinlendirilmesi oldukça önemlidir.

Glenohumeral Eklem Sorunlarında Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

Glenohumeral eklem sorunları için hastanelerin ortopedi ve travmatoloji bölümünden randevu alınması gereklidir. Kişide hareket kısıtlılığı söz konusu ise fizik tedavi ve rehabilitasyon (FTR) bölümlerine başvurulabilir ya da ortopedi uzmanlarının gerekli görmesi halinde hastalar direkt olarak fizik tedavi alanına sevk edilir.

Glenohumeral Eklemi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Glenohumeral eklem nerede bulunur?

Glenohumeral eklem, vücudun üst kısmında, gövdenin sağ ve sol üst köşelerinde yer alan ve kolun gövdeyle birleştiği omuz bölgesinin tam merkezinde bulunur. Scapula üzerindeki glenoid çukuru ile humerus arasındaki bağlantıyı sağlar.

Glenohumeral eklem hangi kemiklerden oluşur?

Glenohumeral eklem, skapula (kürek kemiği) ve humerus (üst kol kemiği) olmak üzere iki ana kemiğin bir araya gelmesiyle oluşur. Omuz bölgesini tamamlayan köprücük kemiği (klavicula) ise bu sistemin bir parçası olarak değerlendirilebilir.

Glenohumeral eklem neden önemlidir?

Glenohumeral eklem, insan vücudundaki en geniş hareket açıklığına (ROM) sahip eklem olduğu için rahat hareket edilebilmesini ve böylelikle günlük aktivitelerin gerçekleşmesini sağlar. Bu eklemde fonksiyon kaybı yaşanması, kişinin kolunu kullanma yeteneğini sınırlayabilir ya da tamamen kısıtlayabilir.

Glenohumeral eklem hareketleri nelerdir?

Glenohumeral eklem hareketleri, kolun öne doğru kaldırılmasını sağlayan fleksiyon, arkaya uzatılmasını sağlayan ekstansiyon, yana doğru açılmasını sağlayan abdüksiyon, gövdeye yaklaştırılmasını sağlayan addüksiyon ile kolun kendi etrafında dönmesini sağlayan iç ve dış rotasyon şeklindedir.

Glenohumeral eklemde effüzyon ne anlama gelir?

Glenohumeral eklemde effüzyon, omuz eklem kapsülünün içinde, normal sınırların üzerinde patolojik bir sıvı birikimi olduğunu gösterir. Bu durum genellikle eklem içindeki bir dokunun hasar gördüğünün ya da sıkışma meydana geldiğinin belirtisi olarak değerlendirilir.

Glenohumeral eklem sıvı artışı tehlikeli midir?

Glenohumeral eklemde sıvı artışı direkt olarak tehlikeli bir durum olarak değerlendirilmez ancak septik artrit (iltihaplı eklem enfeksiyonu) gibi durumlara bağlı olarak bu durumun yaşanması, eklem kıkırdağına ciddi derecede zarar verebilir.

Glenoid fossa nedir?

Glenoid fossa, eklem yüzeyi oluşturan sığ bir kemik çanağıdır ve omuz veya çene eklemlerinde eklem stabilitesi ve hareketliliği sağlar. Skapulanın (omuz bıçağı) lateral ucunda yer alan sığ, hafif içbükey bir eklem yüzeyidir ve humerus başı ile eklemleşerek glenohumeral eklemi oluşturur.

Skapulotorasik eklem nedir?

Skapulotorasik eklem, anatomik bir kemik eklemi olmayıp kürek kemiğinin göğüs kafesinin arka duvarı üzerinde kaslar ve dokular aracılığıyla kaymasını sağlayan fonksiyonel ve fizyolojik bir eklem mekanizmasıdır.

Coracoacromial ligament ne işe yarar?

Coracoacromial ligament, kürek kemiğinin iki uzantısı olan akromion ve korakoid arasında köprü görevi görerek omuz ekleminin üzerinde koruyuculuk sağlar ve kol kemiğinin yukarıya doğru fazla zorlanmasını önler.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."