Yükleniyor

Hemofili Nedir? Hemofili Hastalığı Belirtileri ve Tedavisi

Hemofili Nedir? Hemofili Hastalığı Belirtileri ve Tedavisi

Hemofili kanın düzgün pıhtılaşmadığı kalıtsal bir kanama bozukluğudur. Bu nedenle hemofilide, beklenmeyen ya da yaralanma veya ameliyat sonrası yoğun kanama durumu ortaya çıkabilir. Bu durum da hayati risk oluşturabiliyor. Memorial Şişli Hastanesi Hematoloji Bölümü’nden Doç. Dr. Şebnem İzmir Güner, hemofili hakkında bilgi verdi.

İçindekiler

Hemofili Nedir?

Hemofili, kanın yavaşlaması ve durmasını sağlayan pıhtılaşmanın gerekli kan proteinlerine(pıhtılaşma faktörleri) sahip olunmadığı için gerçekleşemediği kalıtsal bir hastalıktır. Pıhtılaşma, insan vücudunda herhangi bir nedenle kanama oluştuğunda damar duvarında bulunan hücreler, trombositler ve pıhtılaşma faktörleri o bölgeye hücum ederek pıhtı oluşmasını ve kanamanın durmasını sağlamaktadır. Kan, kanamayı durdurmaya yardımcı olabilecek “pıhtılaşma faktörleri” adı verilen birçok protein içermektedir. Hemofili varlığında, bu sistem içindeki pıhtılaşma faktörleri doğuştan eksik demektir.

Hemofili hastalarında faktör VIII (8) veya faktör IX (9) seviyeleri düşüktür. Bir kişinin sahip olduğu hemofili şiddeti, kandaki faktör miktarına göre belirlenmektedir. Faktörün miktarı ne kadar düşükse, ciddi sağlık sorunlara yol açabilecek kanamanın meydana gelme olasılığı da o kadar yüksektir. Hemofili, kişiden nadiren sonradan gelişebilir. Bu örneklerin çoğu, orta yaşlı ya da yaşlı insanları veya yakın zamanda doğum yapmış veya hamileliğin sonraki aşamalarında olan genç kadınları içerir. Bu durum genellikle uygun tedavi ile düzelmektedir. Hemofili genellikle kalıtsaldır. Kalıtsallık bozukluğun ebeveynlerden çocuklara gen ile taşındığı bilinmektedir.

Hemofili Tipleri Nelerdir?

Birkaç farklı hemofili tipi mevcuttur. Ancak en yaygın ana kalıtsal hemofili türü A ve B tipi olmak üzere ikiye ayrılır.

Hemofili A’da pıhtılaşma faktörü VII eksikliği vardır. Bu yaklaşık olarak hemofili vakalarının %80’lik kısmını oluşturur. Hemofili A türü hastaların %70’lik kısmı şiddetli hemofili hastalarıdır ve aynı zamanda bu tip hemofililer “Klasik Hemofili” olarak adlandırılır.

Diğer hemofili türü ise hemofili B’dir. Hemofili B’si olan hastalarda pıhtılaşma faktörü IX’de eksiklik söz konusudur. Bu tip aynı zamanda “Noel (Christmas) Hastalığı” olarak da bilinir. Hem A tipi hemofili hastalığında hem de B tipi hemofili hastalığında pıhtılaşma faktörünün miktarına göre hastalık hafif, orta veya şiddetli olarak tanımlanabilir. Pıhtılaşma faktörlerinin %5 ila 40 arasında olması hafif, %1 ila 5 arasında olması orta, %1’den daha az olması halinde ise şiddetli anemi söz konusudur. Her iki hemofili türünde de belirtiler paralellik gösterebilir. Ancak hastalığın şiddetine göre belirtiler daha şiddetli veya daha az şiddetli olabilir.

Hemofilinin Belirtileri Nelerdir?

Temel semptomları aşırı kanama ve kolay yaralanma olan hemofilinin belirtileri şunlardır:

  • Ameliyattan sonra veya ufak kesikte dahi şiddetli kanama
  • Bir kesik kanamasının durduktan bir süre sonra tekrar başlaması
  • Ağız ve diş etlerinde kanama ya da diş çekiminde kanamanın durdurulmasında zorlanılması
  • Sık tekrarlayan ve zor durdurulabilen burun kanamaları
  • Basit yaralanmalarda dahi derinin altında kanama belirtisi olan morluk oluşması
  • Daha şiddetli hemofili durumlarında sebepsiz kanama olması
  • İdrar veya dışkıda kan
  • Kan birikmesine neden olabilen kas ve yumuşak dokuda kanama (hematom)
  • Eklemlerde şişme ve ağrıya neden olan kanama

Kanama miktarı hemofilinin tipi ile şiddetine bağlıdır. Kanama vücudun yüzeyinde (dış kanama) ya da içinde (iç kanama) ortaya çıkabilir. Hemofilide en önemli sorunlardan biri eklem içi kanamalarıdır. Kanamalar ağır hemofilide kendiliğinden olurken orta ve hafif hemofilili olgularda bir travma sonucu gelişir. Eklem kanaması klinik olarak ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı ile karakterizedir. İç kanama belirtileri genellikle idrarda ve gaitada kan şeklinde görülür.

Hemofili Tanısı Nasıl Konulur?

Hemofili öyküsü olan ailelerde doğan bebeklerde genellikle doğumdan hemen sonra hemofili varlığı araştırılmalıdır. Ancak hemofili teşhisi konan bebeklerin yaklaşık üçte birinin bu bozukluğa sahip başka aile üyesi yoktur. Bir yenidoğan belirli hemofili belirtileri gösteriyorsa, doktor hemofili testi isteyebilir. Hemofili tanısı, tarama testleri ve pıhtılaşma faktörü testlerini içerir. Tarama testleri, kanın düzgün bir şekilde pıhtılaşıp pıhtılaşmadığını gösteren kan testleridir. Faktör tahlilleri olarak da adlandırılan pıhtılaşma faktörü testleri ise bir kanama bozukluğunu teşhis etmek için gereklidir. Bu kan testi hemofili tipini ve şiddetini gösterir.

Hemofili Tedavisi Nasıldır?

Hemofilinin belirli ve kesin şekilde tedavisinin yapılması mümkün değildir. Ancak hastaların hemofili ile nasıl yaşayacaklarını öğrenmeleri gerekir. Böylece yaralanmalarda ve kanamalarda hastaların doğru yöntemleri izleyerek hayatlarını tehlikeye atmamaları sağlanır. Hemofili ve diğer tüm kanama-pıhtılaşma bozukluklarında amaç; kanamayı en kısa zamanda durdurmak, sekel, sakatlık ve deformite gelişmesini önlemektir. Ciddi durumlarda kana suni pıhtılaşma maddeleri enjekte edilebilir. Bu ilaçlar enjeksiyon şeklindedir. Hafif vakalarda enjeksiyonlar kanamanın başlangıcında önerilmez. Daha çok kanamaların süresinin uzamasıyla birlikte suni pıhtılaştırıcı enjeksiyonlar yapılır. Ciddi kanamalar ve travmalarda ise kanamayı önlemek amacıyla düzenli olarak enjeksiyon tedavisi uygulanır.

Hemofili hastalığının tedavisinde faktör konsantreleri kullanılmaktadır. Bunlardan insan plazmasından elde edilenler ileri teknoloji kullanan fabrikalarda 1970’lerden beri üretilirken,  laboratuvar ortamında kültürlerden rekombinant yolla elde edilen faktör konsantreleri ise 1990’lardan itibaren kullanılmaktadır. Bu konsantrelerin olmadığı 1970 öncesinde ve hatta günümüzde, dar gelirli pek çok yörede yaşayan hastalar için hala taze dondurulmuş plazma ve çok nadirde olsa taze kan kullanılmaktadır.

Hemofili ile yaşamak zorunda kalan hastaların bazı eylemlerden kaçınmaları en etkili tedavi yöntemidir. Ağır ve yaralanmalı sporlardan kaçınmak oldukça önemlidir. Çünkü kanamalar hemofili hastaları için ciddi durumlar ortaya çıkarır. Kan sulandırıcı ilaçlar kullanmaktan kaçınmak gerekir. Çünkü zaten pıhtılaşması zor olan kanın bu ilaçlardan dolayı pıhtılaşması daha da zorlaşır.

Ağız ve diş sağlığına da dikkat etmek gerekir. Ağızda meydana gelebilecek iltihaplanmalar ve kanamalar ciddi boyutlara ulaşabilir. Bu durumlar göz önünde bulundurularak daha kaliteli ve sağlıklı bir yaşam sürülmesi mümkündür. Faktör konsantreleri piyasada 250-500-1000 ünitelik flakonlarda bulunmaktadır. Kullanılacak miktar; hastanın ağırlığına, kanamanın şiddetine ve yerine göre hesaplanarak 4-24 saat arasında değişen sürelerde verilmektedir. Gerek cerrahi girişimlerde, gerekse hayati önem arz eden kanamalarda hastanın plazmasındaki eksik olan faktör düzeyinin %100’lere çıkarılması ve iyileşene kadar bu düzeylere yakın tutulması gerekmektedir. Ancak orta derecede olan kas-eklem içi kanamalarda ise %50’nin üzerine çıkmak ve bir süre bu düzeyi korumak yeterli olmaktadır.

Hemofili ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Hemofili tarama testleri nelerdir?

Tarama testleri, kanın düzgün bir şekilde pıhtılaşıp pıhtılaşmadığını gösteren kan testleridir. Tarama testi türleri şöyle sıralanmaktadır:

Tam kan sayımı (CBC) nedir?

Bu yaygın test, hemoglobin miktarını (oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerinin içindeki kırmızı pigment), kırmızı kan hücrelerinin boyutunu ve sayısı ile kanda bulunan farklı tipte beyaz kan hücrelerinin ve trombositlerin sayısını ölçmektedir. Hemofili hastalarında CBC normaldir. Bununla birlikte, hemofili hastası bir kişinin olağandışı derecede ağır kanaması veya uzun süre kanaması varsa, hemoglobin ve kırmızı kan hücresi sayısı düşük olabilmektedir.

Aktif kısmi tromboplastin süresi (APTT) testi nedir?

Bu test, kanın pıhtılaşmasının ne kadar sürdüğünü ölçmektedir. Faktör VIII (8), IX (9), XI (11) ve XII (12) faktörlerinin pıhtılaşma kabiliyetini ölçer. Bu pıhtılaşma faktörlerinden herhangi biri çok düşükse, kanın pıhtılaşması normalden uzun sürmektedir. Bu testin sonuçları, hemofili A veya B'li kişilerde daha uzun bir pıhtılaşma süresi gösterecektir.

Protrombin zamanı (PT) testi nedir?

Bu test aynı zamanda kanın pıhtılaşması için geçen süreyi de ölçer. Öncelikle I (1), II (2), V (5), VII (7) ve X (10) faktörlerinin pıhtılaşma kabiliyetini ölçmektedir. Bu faktörlerden herhangi biri çok düşükse, kanın pıhtılaşması normalden uzun sürer. Bu testin sonuçları hemofili A ve B'li çoğu insan için normal olacaktır.

Pıhtılaşma faktörü testleri nelerdir?

Faktör tahlilleri olarak da adlandırılan pıhtılaşma faktörü testleri, bir kanama bozukluğunu teşhis etmek için gereklidir. Bu kan testi hemofili tipini ve şiddetini gösterir. En iyi tedavi planını oluşturmak için tipini ve şiddetini bilmek önemlidir.

Hemofili kalıtsal mıdır?

Hemofili genellikle kalıtsaldır. Kalıtsallık bozukluğun ebeveynlerden çocuklara gen ile taşındığını ifade eder. Hemofili ile doğmuş kişilerin pıhtılaşma faktörü yoktur ya da az miktardadır. Pıhtılaşma faktörü normal kan pıhtılaşması için gerekli bir proteindir.

Güncelleme Tarihi : 26 Kasım 2023

Yayınlanma Tarihi: 26 Mayıs 2023

Bu Konuda Uzman Doktorlar

İletişim Formu

Detaylı bilgi için iletişime geçin.

* Bu alan gereklidir.
Sosyal Medya Hesaplarımız
Canlı Destek Kolay Randevu Al