Laktoz Nedir? Laktoz İntoleransı Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Laktoz İntoleransı Nedir?

Ülkelere göre oranlar değişebilmekle birlikte günümüzde laktoz intoleransı toplumun %75'índe görülmektedir. Sütün temel karbonhidratı olan laktoz disakkaritinin (süt şekeri) sindirilememesi durumuna laktoz intoleransı adı verilmektedir. Laktozun sindirilmesi için laktaz enzimine ihtiyaç vardır. Bazı bireylerde bu enzim yeterli seviyede değildir veya hiç yoktur. Bu durumda laktoz ince bağırsakta sindirilemez, sindirilmeden kalın bağırsağa geçen laktoz orada bakterilerle fermente olarak kişide şişkinlik, karında ağrı veya kramp, diyare, gaz, mide bulantısı gibi bir dizi sağlık sorununa neden olmaktadır. Laktoz intoleransı yaşam kalitesini oldukça düşüren bir sorundur. Çünkü laktoz intoleransı şiddetli olan bireylerde özellikle dışarıda tüketilen gıdaların içerisinde çok az miktarlarda süt ve süt ürünü bulunuyor olması dahi ciddi belirtilere sebep olabilmektedir. Laktoz anne sütünde de bulunmaktadır. Birçok kişi laktozu sindirme becerisiyle doğmaktadır.

Laktoz Nedir?

Laktoz, süt ve süt ürünlerinde doğal olarak bulunan, vücuda enerji sağlayan halk arasındaki adıyla süt şekeridir. Anne sütü başta olmak üzere inek, koyun ve keçi sütünden yapılan tüm besinlerin karbonhidrat kaynağını oluşturan bu doğal bileşen, iki basit şekerin (glukoz ve galaktoz) birleşmesiyle meydana gelir. Vücudumuz bu şekeri doğrudan kana karıştıramadığı için ince bağırsaklarımızda üretilen laktaz adlı özel bir sindirim enzimi sayesinde parçalayarak sindirilebilir hale getirir. Vücutta laktaz enzimi yetersiz olduğunda ise bireylerde laktoz hassasiyeti tablosu ortaya çıkar ve süt ürünlerinin sindirimi zorlaşır.

Laktoz Ne İşe Yarar?

Laktoz, temel görevi olan vücuda enerji vermenin yanı sıra kemik sağlığı için kritik olan kalsiyumun emilmesini sağlayan ve bağırsak sağlığını koruyan çok fonksiyonlu bir süt şekeridir. Sindirim sistemine ulaştığında, kalın bağırsaktaki dost bakterileri (probiyotikleri) besleyerek güçlü bir prebiyotik görevi üstlenir ve bağışıklık sistemini destekler. Ancak vücutta gelişen laktoz hassasiyeti nedeniyle bu şeker bağırsaklarda doğru işlenemezse, fayda sağlamak yerine gaz ve şişkinlik gibi çeşitli laktoz intoleransı belirtileri tetiklenebilir. Normal şartlarda bu bileşen, kalsiyum, magnezyum ve fosfor gibi minerallerin bağırsak duvarından vücuda geçiş hızını maksimuma çıkarır.

Laktoz İntoleransı Çeşitleri Nelerdir?

Laktoz intoleransının temelde 2 çeşidi bulunmaktadır. Birincisi primer yani birincil laktoz intoleransı, ikincisi ise sekonder yani ikincil laktoz intoleransı olarak adlandırılmaktadır. Primer laktoz intoleransı en sık görülen laktoz intoleransı çeşididir. İlerleyen yaşla birlikte vücutta laktaz enzim üretiminin azalmasıyla meydana gelmektedir. Primer laktoz intoleransının genetik bir hastalık olduğu üzerine çalışmalar da bulunmaktadır çünkü bazı toplumlarda daha sık görüldüğü bilinmektedir. Örneğin Avrupalılarda % 5-17, Amerikalılarda %44, Asya ve Afrikalılarda %60-80 oranında laktoz intoleransı hastalarına rastlanmaktadır. Sekonder laktoz intoleransı ise daha nadir görülmektedir. Genetik nedenlerle olabileceği gibi, bazı mide hastalıkları, Çölyak Hastalığı, Crohn gibi çeşitli gibi sindirim sistemi hastalıklarına bağlı olarak gelişebilmektedir. Bu hastalıklarda bağırsaklarda oluşan enflamasyon laktaz üretimine zarar verir ve laktoz intoleransı gelişir. 

Laktoz İntoleransı Belirtileri Nelerdir?

Laktoz intoleransı belirtileri genellikle, süt ve süt ürünlerinin tüketimini takip eden 30 dakika ila 2 saat arasında; şişkinlik, karında ağrı veya kramp, diyare (bağırsak hareketlerinin düzenli olmaması sonucunda gün içinde birden fazla defa sulu dışkılama-ishal) gaz, mide bulantısı gibi semptomlarla ortaya çıkmaktadır. Bazı bireylerde diyare yerine kendini konstipasyon (kabızlık) ile de gösterebilmektedir.

Laktoz Alerjisi Belirtileri Nelerdir?

Laktoz alerjisi belirtileri, bağışıklık sisteminin sütte bulunan proteinleri bir tehdit olarak algılayıp vücutta ani kaşıntı, döküntü, nefes darlığı ve kusma gibi sert reaksiyonlar başlatmasıdır. Bu durum sindirim sistemindeki bir enzim eksikliği olan laktoz hassasiyeti ile karıştırılmamalıdır; çünkü alerji doğrudan vücudun savunma mekanizmasının süte karşı gösterdiği aşırı bir reaksiyondur.

Süt veya süt içeren bir gıda tüketildikten hemen sonra (ilk birkaç dakika ile birkaç saat içinde) ortaya çıkan en belirgin semptomlar vücut sistemlerine göre şu şekilde maddelendirilebilir;

• Cilt Reaksiyonları: Vücudun çeşitli bölgelerinde aniden beliren kaşıntılı kızarıklıklar, kurdeşen (ürtiker), egzama alevlenmesi ve anjiyoödem olarak adlandırılan özellikle göz çevresi, dudaklar, dil veya boğazda belirgin şişlikler.
   
• Solunum Sistemi Şikayetleri: Burun akıntısı, hapşırma krizleri, gözlerde sulanma ve kızarıklık, nefes alırken hırıltı, geçmeyen öksürük ve ani gelişen nefes darlığı.
   
• Sindirim Sistemi Problemleri: Süt tüketiminin hemen ardından başlayan şiddetli mide bulantısı, fışkırır tarzda kusma, ani bastıran karın krampları ve ilerleyen saatlerde görülebilen kanlı ya da mukuslu ishal.
   
• Hayati Risk (Anafilaksi): Yaygın görülen laktoz intoleransı belirtileri aksine, süt alerjisi anafilaktik şok adı verilen ve solunum yolunun tamamen kapanmasına, tansiyonun aniden düşmesine, baş dönmesi ve bayılmaya yol açan, acil tıbbi müdahale gerektiren ölümcül bir tabloyu tetikleyebilir.

Laktoz İntoleransı Nedenleri Nelerdir?

Başlıca sebebi laktaz enzim eksikliğidir. Ancak bazı hastalarda toleransı engelleyen farklı sebepler bulunabilmektedir. Genetik nedenlerle olabileceği gibi, çölyak, Crohn gibi çeşitli hastalıklara veya bazı ilaçların kullanımına bağlı olarak da gelişen bağırsak sorunlarından da kaynaklanabilmektedir. Bunlara ek olarak alınan laktozun miktarı, midenin boşalma hızı, ince bağırsağın ozmatik yüke verdiği cevap, bağırsaktaki normal flora bakterilerinin miktarı ve ilerlemiş yaş da toleransı etkileyen faktörler arasında yer almaktadır.

Laktoz İntoleransı anısı Nasıl Konulur?

Laktoz intoleransı tanısı için, birden fazla laktoz intoleransı testi mevcuttur:

İnce bağırsak biyopsisi

Laktoz intoleransı tanısında doğrudan laktaz enzim aktivitesinin değerlendirilmesi yöntemidir. Laktoz intoleransı testinde altın standart olmasının yanında uygulaması zor bir yöntemdir. Endoskopi yöntemiyle mideden ince bağırsağa geçilerek biyopsi alınır.

Laktoz tolerans testi

Laktoz intoleransı testi için hastaya 50 gr laktoz yüklemesi yapılır. Yükleme öncesi ve sonrası kan ve idrar tetkikleri yapılır. Tetkiklerin farkına bakılarak tanı konulur.

Laktoz nefes testi

Laktoz yüklemesi yapılarak nefes ile ölçülen bir tekniktir. Laktozun tüketimi sonrası intestinal fermantasyon ile karbon, hidrojen ve oksijen oluşumu ölçülür. En sık kullanılan yöntemdir.

Genetik testler

Erişkinlerde bakılan bazı genetik testlerle laktaz yeterliliği tespit edilmektedir.

Laktoz İntoleransı Tedavisi Nasıldır?

Laktoz intoleransı beslenme tedavisinin temelinde laktoz içeren süt ve süt ürünlerinin diyetten çıkarılarak yerine, laktozsuz süt ve süt ürünlerinin eklenmesiyle gerçekleştirilebilmektedir. Laktoz intoleransı varlığında kişinin süt ve ürünlerini hayatından tamamen çıkarması, kalsiyum, fosfor ve bazı vitaminlerin alınması azalttığı için kesinlikle önerilmez. Bu davranış çeşitli sağlık problemlerini beraberinde getirmektedir. Laktoz intoleransında kişinin laktozu tolere edebildiği seviyeyi bulmak önemlidir. Bu nedenle düşük doz laktoz içeren bazı kaynaklar diyetten tamamen çıkarılmaz. Tıbbi tedavi yöntemlerinde ise amaç laktozun intestinal transit süresini uzatmak, laktoz alımına adaptasyon sağlamak ve laktaz aktivitesini yeniden yapılandırmak üzerinedir.

Laktoz İntoleransına Ne İyi Gelir?

Bir sağlık kuruluşuna başvurularak gerekli testlerin yapılmasının ardından tanı alan hastalar için diyetisyenin verdiği beslenme programına doğru bir şekilde uyulması önceliktir. Çünkü önlem alınmayan ve tedavi edilmeyen laktoz intoleransı kronikleşerek şiddetli sindirim sorunlarına sebep olabilmektedir. Doğru tedavi ve beslenme programı planlamasının yanında yine ilgili uzmanın önereceği planlama ile doğru probiyotik kullanımı da laktoz intoleransı olan kişilerde sindirime yardımcı olur. Özellikle içeriğinde Lactobacillius Bulgaria ve Streptococcus Thermophilus içeren probiyotikler hem laktozun parçalanmasında, hem de sindirilmesinde etkin rol oynamaktadırlar. Bununla birlikte süt ve süt ürünleri Kalsiyum, B12, A ve D vitaminleri ve protein açısından oldukça zengin besinler olduğundan tüketimin sonlandırılması kişilerde farklı ciddi sağlık sorunlarına sebep olabilmektedir. Bu nedenle

laktoz intoleransı yaşayan hastaların mutlaka uzman kontrolünde diğer protein kaynaklarından ve eksik olan vitaminlerden bolca faydalanabildiği beslenme programlarının planlanması ve sürecin uzman tarafından takip edilmesi önem taşımaktadır.

Laktoz İntoleransı Olanlar Ne Yememeli?

Laktoz intoleransı teşhisi alan hastalara, içeriği bilinmeyen sütlü tatlılar, kremalı çorbalar, kek, bisküvi, krep gibi süt içeriği olan besinleri tüketmemeleri önerilir. Yaşamın önemli bir parçasını oluşturan beslenme ile ilgili böyle geniş yelpazede bir gıdanın programda çıkarılması maalesef laktoz intoleransı hastalarının yaşam kalitesini oldukça etkilemektedir. Özellikle laktoz intoleransı şiddetli olan bireylerde dışarıda tüketilen gıdaların içerisinde çok az miktarlarda süt ve süt ürünü bulunuyor olması dahi ciddi belirtilere sebep olabilmektedir. Laktoz intoleransı hastaları; laktoz içeren besinleri normal porsiyonlar ve uzman kontrolü dışında tüketmemelidir. Bazı çalışmalarda 1 su bardağı süt tüketiminde bazı hastalarda semptomların yoğun şekilde yaşanmadığı gösterilmiştir. Teşhis alan kişilerin mümkün olduğunca laktoz içermeyen süt ve süt ürünleri tüketmesi gerekmektedir. Laktoz içeren içeriklerin tüketilmesi halindeyse standart ölçülerin aşılmaması önerilmektedir. Örneğin, 1 su bardağını aşmayacak süt veya kefir tüketilebilir.

Laktoz İntoleransı Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Laktoz intoleransı tedavi edilmediği takdirde, kronikleşmeye eğilimli şiddetli sindirim sorunlarına sebep olabilmektedir.

Laktoz İçeren Gıdalar Nelerdir?

Tüm süt ve süt ürünleri değişik dozlarda laktoz içeriğine sahiptir. Buna bağlı olarak, süt ve süt ürünleri içeren her türlü besin laktoz intoleransı olan kişiler için risk teşkil etmektedir.

Süt, yoğurt, peynir, tereyağı, dondurma, süt tozu, işlenmiş gıdalar, sucuk, sosis, patates cipsi, çikolata, pasta, krema, bisküvi, kurabiye gibi gıdaların tümünde süt ve süt ürünleri bulunmaktadır. Dolayısıyla bu gıdaların tüketimi laktoz intoleransı olan hastalarda şişkinlik, karında ağrı veya kramp, diyare (bağırsak hareketlerinin düzenli çalışmaması sonucunda gün içinde birden fazla defa sulu dışkılama) gaz, mide bulantısı gibi semptomlara yol açabilmektedir.

Laktoz İntoleransı için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

Laktoz intoleransı şikayetleri yaşayan yetişkinlerin hastanelerin Gastroenteroloji ya da İç Hastalıkları (Dahiliye) bölümüne, çocukların ise Çocuk Gastroenterolojisi uzmanına başvurması gerekir. Bu branşlardaki uzman hekimler, hastanın sindirim şikayetlerini dinledikten sonra bireyde akut bir laktoz hassasiyeti durumunun olup olmadığını kesin olarak teşhis etmek için hidrojen nefes testi veya laktoz tolerans testleri uygularlar. Testler sonucunda ortaya çıkan laktoz intoleransı belirtileri şiddetine göre hekim, hastanın vücudunda kalsiyum ve vitamin eksikliği oluşmasını önlemek amacıyla süreci beslenme ve diyet uzmanlarıyla ortak bir takip planına bağlar.

Laktoz İntoleransı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Laktoz intoleransı ile süt alerjisi aynı şey mi?

Hayır, laktoz intoleransı süt şekerinin sindirilememesinden kaynaklanan geçici bir bağırsak konforsuzluğuyken; süt alerjisi, bağışıklık sisteminin süt proteinlerine saldırmasıyla oluşan hayati risk barındıran tıbbi bir hastalıktır.

Laktoz intoleransı sonradan gelişir mi?

Evet, insan vücudu yaşlandıkça süt şekerini parçalayan laktaz enzimini daha az üretmeye başladığı için vücutta laktoz hassasiyeti çocukluk veya yetişkinlik döneminde sonradan ortaya çıkabilir.

Laktoz intoleransı olanlar yoğurt yiyebilir mi?

Evet, yoğurdun mayalanma sürecinde görev alan yararlı bakteriler sütün içindeki laktozun büyük bir kısmını parçaladığı için laktoz intoleransı olan kişiler yoğurdu genellikle sorunsuz bir şekilde tüketebilir. Yoğurdun içinde canlı kalan bu dost bakteriler, tüketildikten sonra da bağırsakta çalışmaya devam ederek sütün içindeki şekerin sindirilmesine yardım eder; bu sayede laktoz hassasiyeti olan bireylerde yoğurt tüketimi sonrası herhangi bir şişkinlik veya gaz problemi yaşanmaz.

Laktoz intoleransı olanlar peynir tüketebilir mi?

Evet, özellikle eski kaşar, parmesan, gravyer ve çedar gibi sert ve olgunlaştırılmış peynirlerin üretim aşamasında laktoz büyük oranda kaybolduğu için bu ürünler tüketilebilir. Peynir mayalanırken sütün suyuyla birlikte laktozun çoğu uzaklaşır, kalan az miktar ise aylarca süren olgunlaşma döneminde bakteriler tarafından tüketilir. Ancak taze beyaz peynir ve lor gibi yumuşak çeşitlerde bir miktar laktoz kalabileceğinden, bu gıdalar tüketilirken bireysel laktoz hassasiyeti seviyenize ve ortaya çıkabilecek laktoz intoleransı belirtileri yoğunluğuna göre dikkatli olmanız önerilir.

Laktozsuz süt laktoz intoleransına iyi gelir mi?

Evet, laktozsuz sütlerin içerisine üretim aşamasında özel laktaz enzimi eklendiği ve sütün şekeri henüz kutulanmadan parçalandığı için bu sütler laktoz intoleransı olan kişilere iyi gelir. Bağırsakların yapamadığı sindirim işlemini önceden tamamlayan bu yöntem sayesinde, ileri seviyede laktoz hassasiyeti olan kişilerde bile süt tüketimi sonrasında gaz, şişkinlik ve karın ağrısı gibi şikayetler yaşanmaz.

Laktoz intoleransı karın şişliği yapar mı?

Evet, ince bağırsakta sindirilemeyen laktoz molekülleri kalın bağırsağa geçtiğinde buradaki bakteriler tarafından fermente edilir ve bu süreç çok şiddetli bir karın şişliğine yol açar.

Laktoz intoleransı kalıcı mıdır?

Genetik yapıya ve yaşlanmaya bağlı olarak ortaya çıkan primer laktoz intoleransı kalıcıdır; ancak bağırsak hasarına bağlı gelişen ikincil intoleranslar geçici olabilir. Eğer yapısal olarak laktoz hassasiyeti genetik kodlarınızdan kaynaklanıyorsa vücut yeniden bu enzimi üretemez ve durum ömür boyu kalıcı olarak sürer.

Laktoz intoleransı tedavi edilir mi?

Laktoz intoleransını kökten yok eden tıbbi bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır ancak beslenme düzeninin değiştirilmesi ve dışarıdan alınan enzim takviyeleriyle semptomlar kontrol altına alınabilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."