Nöropsikoloji Nedir? Nöropsikolojik Testler Nelerdir?

Nöropsikoloji Nedir? 

Nöropsikoloji, bazı nörolojik hastalıkların tanı sürecini kolaylaştıran ve aynı zamanda da beyin yapısını inceleyen bir bilim dalı olarak tanımlanabilir. Nöropsikoloji alanında; dil öğrenme, karar verme, hafıza, dikkat, konuşma ve problem çözme gibi bazı zihinsel işlevlerin beyin mekanizması ile bağlantısı incelenir. Beyin hasarı gibi nörolojik problemlerde ve gelişim bozukluklarında ortaya çıkan belirtileri değerlendirir ve kişilere bu alanda bazı testler uygulanır. Uygulanan bu testler, kişinin zihinsel performansının analiz edilmesini sağlar.

Nöropsikoloji Ne Demek? 

Nöropsikoloji, beynin ve sinir sisteminin kişinin davranışları ve zihinsel işlevleri üzerindeki etkisini değerlendirir. Psikolojik olayların beyne etkisi bu alanda yapılan testler ile belirlenir. Psikoloji ve nöroloji alanını kapsayan bir bilim dalı olarak da bilinir. 

Beyin ve davranış ilişkisi 

Beynin farklı bölgelerinin, insanların davranışlarında ve zihninde ne gibi etkilere sahip olduğu bu alanda incelenir. Beynin farklı bölgelerinde oluşabilen hasarların ne gibi davranış problemlerine yol açtığı değerlendirilir. Aynı zamanda hasar nedeni ile kişinin düşünme tarzında, karar verme sürecinde ve hafızasında ne gibi değişimler olduğu hakkında da detaylı araştırmalar yapılır.

Psikoloji ile nörolojinin kesişim noktası 

Nöropsikoloji, nöroloji ile psikolojinin birleşimi olarak değerlendirilebilir. Bu alanda hem nörolojik belirtiler hem de psikolojik süreçler bir arada incelenir. Beyinde meydana gelen problemlerin kişilerde ne gibi psikolojik etkilere yol açtığı ve beynin yapısı bu alanda bir arada ele alınır. Zihinsel süreçler ve bu süreçlerin beynin yapısına etkileri gözlemlenir.

Nöropsikoloji Hangi Hastalıklara Bakar? 

Nöropsikoloji alanında beyin fonksiyonlarını etkileyen birçok hastalığa bakılır. Nörolojik ve psikiyatrik hastalık türlerinin bu alanda değerlendirilmesi mümkündür. Nöropsikoloji alanda değerlendirilen hastalıklar şunlardır;

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) 

Dikkat eksikliği ve bazı davranış bozukluklarına bu alanda bakılır. Kişilerin dikkat süresi ve odaklanma kalitesi değerlendirilir. Dürtü kontrolleri sağlanır ve hiperaktivite bozukluğu gibi problemlerin olup olmadığı incelenir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, bazı kişilerde bir arada görülebilir. Bazı kişilerde ise dikkat eksikliği ya da hiperaktivite bozukluğu daha ağır basabilir. Bu durum kısaca DEHB olarak adlandırılır. DEHB, en zor tanı konulan psikolojik ve nörolojik problemler arasında yer alır. DEHB belirtileri görülen kişilere genellikle anksiyete tanısı konulma ihtimali yüksektir. Bu nedenle de DEHB belirtilerinin nöropsikoloji alanında değerlendirilmesi, kişinin tanı sürecinin kolaylaşmasına yardımcı olur.

Demans ve alzheimer 

Hafıza problemleri ile alakalı hastalık türlerinin bu alanda incelenmesi mümkündür. Nöropsikoloji alanında kişilere uygulanan testler, demans ve alzheimer gibi problemlerin erken dönemde teşhis edilmesini sağlar. Kişilere uygulanan bazı dikkat ve hafıza testleri ile bilişsel gerilemenin olup olmadığı belirlenebilir.

Travmatik beyin hasarı 

Kafa travmalarına bağlı olarak kişilerde beyin hasarı meydana gelebilir. Bu gibi durumlarda kişinin dikkat ve odaklanma sürecinin değerlendirilmesi gereklidir. Aynı zamanda bu travmanın kişinin karar mekanizması üzerinde bir etkisi olup olmadığına da nöropsikoloji alanında uygulanan testler yardımı ile bakılabilir.

İnme (felç) sonrası bilişsel problemler 

Felç sonrasında bazı kişilerde konuşma problemleri meydana gelebilir. Felç sonrasında aynı zamanda dikkat eksikliği ve hafıza kaybı gibi komplikasyonların oluşma ihtimali de söz konusudur. Kişilere uygun bir tedavi planlanmasının yapılabilmesi için öncesinde nöropsikolojik testlere başvurulur.

Epilepsi 

Nörolojik bazı hastalık türlerinin tanısı için nöropsikoloji alanına başvurulabilir. Bu alanda kişilere kesin tanı konulamıyor olsa da yapılan testler yardımıyla tanı süreci daha kolay bir hale gelir. Özellikle epilepsi gibi hastalık türlerinin tanısı için bu alanda bazı değerlendirmelerin yapılması mümkündür. Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinde anormal elektriksel dalgalanmalar nedeni ile oluşan bazı komplikasyonlardır. Özellikle bilinç kaybına, kasılmalara ve bazı istemsiz hareketlere neden olur.

Öğrenme güçlükleri 

Öğrenme güçlüğü, her yaştan bireyde görülebilecek bir problemdir. Fakat çocukluk döneminde bu duruma daha sık rastlanır. Kişinin okuma ve yazma problemleri meydana gelebilir. Bu durum, dikkat eksikliği ile de bağlantılı bir durum olarak bilinir. Kişilere uygulanan bazı testler ile öğrenme güçlüğünün nedenleri ortaya çıkar. Böylelikle kişilere uygun tedavi yöntemlerinin kararlaştırılması da mümkün hale gelir.

Nöropsikoloji Testi Nedir? 

Nöropsikoloji testi, kişilerin dikkat ve hafıza gibi işlevlerinin değerlendirilmesini sağlar. Özellikle beyin hasarı şüphesi olan kişilerde bu testlerden faydalanılabilir. Bilimsel ölçme araçlarından oluşan bu testler, kişinin bilişsel olarak güçlü ve zayıf yönlerini belirler. Aynı zamanda nörolojik hastalıkların tanı sürecini kolaylaştırır. Hem psikolojik hem nörolojik alanlarda bu testlerden faydalanılması mümkündür.

Nöropsikolojik Testler Nelerdir? 

Bu alanda kişilere, bellek ya da algı testleri uygulanır. Kişinin yaşadığı probleme bağlı olarak ise uygulanacak olan test türleri farklılık gösterir. Zihinsel performansın farklı alanlarda ölçülmesi gerekli olabilir. Bu nedenle nöropsikoloji alanında genellikle şu test türlerine başvurulur;

Bellek testleri 

Kişilerin hafızasının değerlendirilmesi için bellek testleri uygulanır. Böylelikle hastaların öğrenme beceresi ve hafıza durumu incelenir. Bu testler yardımı ile kişide demans ya da alzheimer riski olup olmadığı da belirlenebilir. Yapılan testler neticesinde, hafıza problemleri için erken dönemde tedavi sürecine başlanması mümkün hale gelir.

Dikkat ve yürütücü işlev testleri 

Kişinin dikkat süresi ve dikkatini nasıl yönlendirdiği bu testler yardımı ile belirlenebilir. Bir konuya ya da işe ne kadar süre odaklanıldığı test edilir. Odağın ne kadar süre sonra kesildiği ve odağın bozulmasını etkileyen faktörler bu sayede ortaya çıkar. Aynı zamanda kişinin dikkatini bir konudan farklı bir konuya yönlendirme seviyesi de değerlendirilir. Yürütücü işlev testleri sayesinde ise kişinin karar verme süreci ve problem çözme becerileri hakkında bilgi sahibi olunur.

Zeka ve bilişsel performans testleri

Kişilerin zeka düzeyinin değerlendirilmesi için nöropsikoloji alanında bu testlerden faydalanılır. Aynı zamanda kişilerin bilişsel kapasitesi de bu testler yardımıyla belirlenir. Farklı bilişsel alanlardaki zihin performansı değerlendirilir.

Dil ve algı testleri

Konuşma ve anlama becerilerinin değerlendirilmesi için uygulanan bazı test türleri bulunur. Bu süreçte kişilerin görsel algılarının ne derecede olduğu da incelenir. Özellikle algı problemi yaşayan kişilerde ve konuşma problemi olan kişilerde bu testlerin uygulanması gereklidir.

Nöropsikoloji Testi Nasıl Yapılır? 

Nöropsikolojik testler, alanında uzmanlaşmış kişiler tarafından klinik görüşmeler ile gerçekleştirilir. İlk aşamada kişinin problemleri hakkında bilgi sahibi olunur. Daha sonrasında ise kişilere detaylı değerlendirmeleri içeren bazı testler yapılır. Bu testler şu adımlarda gerçekleştirilir:

Klinik görüşme süreci 

Klinik görülme sürecinde kişinin tıbbi geçmişi hakkında bilgi sahibi olunur. Hastanın yaşadığı problemler ve aile öyküsü değerlendirilir. Aynı zamanda günlük yaşantıyı etkileyen problemler olup olmadığı hakkında da bilgi alınır. Böylelikle hangi alanda testler uygulanması gerektiği belirlenir.

Test uygulama aşamaları 

Kişinin bilişsel performansının detaylı bir şekilde değerlendirilebilmesi için kişilere farklı test türleri uygulanır. Öncelikle dil ve odaklanma becerilerini belirleyen testler uygulanır. Kişinin uyarıcılara tepkisi ve tepki verme süreci incelenir. Aynı anda birkaç farklı işin sürdürülebilirliği gözlemlenir. Dikkat eksikliği ve odaklanma süreci böylelikle ölçülür. Daha sonrasında ise bellek testleri uygulanarak kişinin hafızası değerlendirilir. Kişiye bazı görseller gösterilebilir ve bu görsellerin ne olduğu testin sonraki aşamalarında sorulanilir. Bu işlem ile sadece hafıza değerlendirilmesi sağlanmaz. Aynı zamanda algı süreci ve görsel hafıza da incelenmiş olur. Daha sonra ise yürütücü işlev testleri uygulanır. Son aşamada da bazı dil testleri yapılır.

Raporlama ve değerlendirme 

Gerekli testlerin tamamlanması halinde test sonuçları, uzman kişiler tarafından değerlendirilir. Kişinin bilişsel açıdan güçlü ve zayıf yönleri rapor edilir. Tedavi gerektiren herhangi bir durum olup olmadığı kararlaştırılır. Tedavi gerekli ise durum farklı alanlardaki uzman hekimlere bildirilir ve tedavi planlama sürecine başlanır.

Nöropsikoloji ile Zayıflama Mümkün mü? 

Nöropsikoloji ile zayıflamak mümkündür. Fakat nöropsikoloji tek başına uygulandığında kişinin kilo vermesini sağlamaz. Bu aşamada genellikle kişinin karar verme süreci ve yeme davranışları incelenir. Dürtü kontrolü hakkında bilgi sahibi olunur.

Nöropsikoloji ile kilo verme süreci şöyle işler;

Davranışsal yeme alışkanlıkları 

Kişinin davranışsal yeme alışkanlıkları değerlendirilir. Yemek yeme sadece açlık durumu ile alakalı değildir. Bazı kişilerde duygusal açlık gibi problemler ortaya çıkabilir. Bazı nörolojik ve psikolojik problemler, kişilerde yeme bozukluğuna yol açar. Kişinin yemek yeme davranışları incelenerek problemin ne olduğu araştırılır.

Dürtü kontrolü ve beyin mekanizmaları 

Aşırı yemek yeme, dürtüsel bir problem olarak ortaya çıkabilir. Bu durumda ise kişinin beyin mekanizmalarının ne şekilde çalıştığının değerlendirilmesi gereklidir. Böylelikle dürtü kontrolü sağlanamamasının temel nedeni hakkında bilgi sahibi olunur.

Bilimsel dayanak var mı? 

Nöropsikoloji, bilimsel olarak kabul gören işlemleri ve testleri kapsar. Fakat bu süreçte kilo vermek için kişiye uygulanan testler yeterli değildir. Yapılan testler sonrasında kişinin psikolojik bir problemi söz konusu ise psikologlara ya da psikiyatristlere yönlendirilmesi gerekir. Nörolojik problemlere bağlı olarak yeme problemleri görülüyorsa, nöroloji alanına sevk edilmelidir. Böylelikle gerekli tedavi yöntemlerine başlanabilir. Aynı zamanda sağlıklı bir yaşam tarzına geçiş yapılmalıdır. Dengeli ve sağlıklı beslenmek, bu süreçte oldukça önemlidir.

Nöropsikolojik Değerlendirme Kimler için Gereklidir? 

Nörolojik hastalık şüphesi olan ve henüz tanı konulmamış kişiler için bu değerlendirmeler gereklidir. Aynı zamanda davranış bozukluğu, hafıza problemleri ve dikkat eksikliği olan kişiler için de nöropsikolojik değerlendirmeler yapılmalıdır. Travmatik beyin hasarı yaşayan kişilerde, beynin nasıl etkilendiği hakkında bilgi sahibi olunması için de kişilere nöropsikolojik testler uygulanır.

Nöropsikoloji ile Psikiyatri Arasındaki Fark Nedir? 

İki alan birbiri ile bağlantılıdır. Fakat psikiyatri alanında genellikle ruhsal hastalıklar değerlendirilir. Nöropsikoloji alanında ise ruhsal hastalıkların beyin üzerindeki etkileri incelenir. Psikiyatri ilaç tedavisi ile hastalığın hafifletilmesini ya da tamamen iyileşmesini destekler. Bu süreçte bazı psikoterapi yöntemlerine de başvurulabilir. Nöropsikoloji alanında ise bazı testler uygulanarak kişinin bilişsel performansı ölçülür ve değerlendirilir.

Nöropsikoloji Testi Kaç Saat Sürer? 

Kişilere uygulanan testler ortalama olarak 1 ila 3 saat sürer. Fakat bu süre kişinin yaşına, problemine ve uygulanacak test sayısına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Tam kapsamlı testler, 3 saatten daha fazla sürebilir. Bu süreçte kişinin dikkat seviyesinin ölçülebilmesi adına farklı testler uygulanması da mümkündür.

Nöropsikolojik Test için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

Nöropsikolojik test yaptırmak için hastanelerin psikiyatri (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları) veya nöroloji bölümlerine başvurulmalıdır. Bu birimlerde görev yapan uzman nöropsikoloji doktorları ya da klinik nöropsikologlar rehberliğinde sürecin planlanması gerekir. Duygu durum değişiklikleri, dikkat dağınıklığı, dürtü kontrol sorunları, unutkanlık ya da bilişsel gerileme gibi şikayetleri olan hastaların ilk değerlendirmesi psikiyatristler tarafından gerçekleştirilir ve gerekli görüldüğünde hasta testi yaptırmak üzere yönlendirilir.

Hastanelerin nöropsikoloji bölümü laboratuvarlarında, uzman kontrolünde uygulanan kapsamlı ve bilimsel test protokolleri sayesinde hastanın bilişsel profili net bir şekilde ortaya konur ve çıkan bulgular psikiyatri uzmanının tanı koyma ve tedavi sürecini yönetme aşamalarında en kritik kılavuzlardan biri olur.

Nöropsikoloji ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Nöropsikoloji tanı koyar mı? 

Hayır, nöropsikoloji direkt olarak hastalara tanı konulan bir alan değildir. Fakat bazı hastalıkların tanı sürecinde, kişilere nöropsikoloji alanında testler uygulanır. Özellikle bilişsel işlev testleri bu alanda yapılır ve gerekli nöropsikolojik değerlendirmeler gerçekleştirilir. Genellikle demans gibi hastalık türlerinde kişiye tanı konulmadan öncesinde, bu alanda değerlendirmeler yapılır.

Nöropsikolojik testler güvenilir midir? 

Evet, nöropsikolojik testler güvenilirdir. Bilimsel olarak geliştirilen ve klinik geçerliliği bulunan değerlendirme türleridir. Uzman kişiler tarafından bu testlerin uygulanması güvenilir olarak kabul edilir. 

Çocuklarda nöropsikoloji testi yapılır mı?

Evet, çocuklara nöropsikoloji testi uygulanması mümkündür. Özellikle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklar için bu alanda özel olarak hazırlanan testler uygulanır. Öğrenme güçlüğü ya da davranış problemi olan çocuklar için uygulanabilecek testlerdir. 

Nöropsikolojik test materyalleri nedir?

Nöropsikolojik test materyalleri; bireyin bellek, dikkat, görsel-uzamsal algı, dil ve motor becerilerini ölçmek amacıyla bilimsel olarak standardize edilmiş özel soru formları, kartlar, bulmacalar, bilgisayarlı test panelleri, çizim şablonları ve blok tasarımlardan oluşan profesyonel araç gereçlerdir. Klinik uygulamalarda sıkça karşılaşılan Stroop Testi kartları, iz sürme formları ya da kelime akıcılığı listeleri bu materyallerin en bilinen nöropsikolojik test örnekleri arasında yer alır.

Nöropsikolojik test nerede yapılır?

Nöropsikolojik testler; hastanelerin bünyesinde yer alan, dış uyaranlardan ve gürültüden tamamen arındırılmış, özel olarak tasarlanmış klinik nöropsikoloji laboratuvarlarında veya sessiz danışmanlık odalarında gerçekleştirilir. Testi uygulayan uzmanın ve hastanın dikkatini dağıtacak unsurların bulunmadığı bu izole ortamlar, testlerin standardize edilmiş geçerlilik ve güvenilirlik oranlarını korumak açısından büyük önem taşır.

Nöropsikolojik test bataryası nedir?

Nöropsikolojik değerlendirme setleri, beynin farklı loblarının ve bilişsel işlevlerinin (bellek, yürütücü işlevler, dikkat, dil becerileri) durumunu tek bir test yerine çok yönlü ve bir bütün halinde değerlendirmeyi sağlayan standardize edilmiş testler bütünüdür. Bu geniş ölçekli taramalar sayesinde bilişsel nöropsikoloji disiplininin odaklandığı zihinsel süreçler detaylıca incelenerek, beyin hasarının veya nörolojik yıpranmanın zihinsel haritası eksiksiz bir şekilde çıkarılabilir.

Nöropsikolojik test nasıl yapılır?

Nöropsikolojik testler, alanında uzman klinik nöropsikologların gözetiminde, kağıt-kalem uygulamaları, sözlü soru-cevap seansları, görsel kart eşleştirmeleri veya bilgisayar destekli interaktif görevler aracılığıyla bireysel olarak yapılır. Uygulama esnasında kişiye yönergeler net bir şekilde aktarılır ve süreç boyunca gösterdiği performans ile davranışsal tepkiler, türkiye de nöropsikoloji standartlarına uygun normatif veriler baz alınarak puanlanıp raporlaştırılır.

Nöropsikolojik testler neyi ölçer?

Nöropsikolojik testler; beynin organik yapısı ile doğrudan ilişkili olan kısa ve uzun süreli bellek kapasitesini, konsantrasyon gücünü, problem çözme ve planlama gibi yürütücü işlevleri, lisan becerilerini ve görsel-motor koordinasyon yeteneğini ölçer. Bu ölçümler sayesinde Alzheimer, demans, travmatik hasarlar gibi pek çok nöropsikoloji hastalıkları erken aşamada teşhis edilebildiği gibi, hukuki süreçlerde karar verme yetisini değerlendiren adli nöropsikoloji alanında da bireyin zihinsel kapasitesi hakkında objektif veriler elde edilir.

Nöropsikoloji raporu resmi geçerli midir? 

Nöropsikoloji raporu resmi kurumlarda tek başına geçerli sayılmaz. Bilimsel geçerliliği olan testler olsalar da diğer tıbbi belgeler ile birlikte sunulmalıdır. Rehabilitasyon programlarında ve bazı sağlık değerlendirmelerinde ise bu rapor geçerli kabul edilir. Fakat sağlık kurullarında ya da hukuki mecralarda rapor geçerli kabul edilmeyebilir.

Nöropsikoloji ile zayıflama bilimsel mi?

Nöropsikoloji ile zayıflamada kişinin yeme davranışları incelenir ve beyin mekanizmaları bilişsel olarak değerlendirilir. Böylelikle dürtü kontrolü sağlanabilir. Kişinin sağlıklı bir şekilde kilo verebilmesi için ise beslenme düzeni sağlanmalıdır ve bazı yaşam tarzı değişiklikleri yapılmalıdır. Nöropsikoloji, diğer zayıflama yöntemleri ile birlikte uygulandığında olumlu etki sağlayabildiği görülmektedir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."