Çene Kisti Nedir? Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Çene kisti, çene kemiklerinde veya ağız içindeki yumuşak dokularda gelişen, içi sıvı dolu, genellikle iyi huylu (kanserleşmeyen) keseciklerdir. Diş enfeksiyonları, gömülü dişler veya gelişimsel faktörlerle ortaya çıkan çene kistleri, çene tümörlerinden farklı olarak kistik bir yapıya sahiptirKistin oluşum nedenine bağlı olarak hastalarda farklı belirtiler ortaya çıkabilir.

Çene Kisti Nedir?

Çene kisti, çene anatomisini oluşturan kemik dokularda ya da ağız içi mukozasında meydana gelen, etrafı doku kapsülüyle çevrili, içi sıvı barındıran patolojik boşluklardır. Çoğunlukla tedavi edilmemiş derin diş çürükleri, gömülü dişler veya kök ucu enfeksiyonlarının bir sonucu olarak ortaya çıkarlar. Bu yapılar doğrudan bir kanser dokusu (tümör) olmamakla birlikte, sinsice büyüyerek çevre diş köklerine ve çene kemiğine zarar verebilirler. Bu nedenle ağız içi kistik oluşumların erken teşhis edilmesi, çene kemiğinin sağlığını korumak adına kritik önem taşır.

Çene Kisti Nasıl Oluşur?

Çene kisti, diş enfeksiyonlarına ya da kemik problemlerine bağlı olarak oluşum gösterir. Bazı kişilerde genetik yatkınlığa bağlı olarak da kist oluşabilir. Çenede oluşan kistler ilk dönemlerde küçük yapıda oluşur. Fakat ilerleyen süreçlerde bu kistler büyümeye başlayabilir. Çene kisti oluşum nedenleri şunlardır;

Diş enfeksiyonlarına bağlı kistler

Diş enfeksiyonlarının tedavi edilmemesi, ilerleyen süreçlerde enfeksiyon kaynaklı kist oluşumuna yol açabilir. Diş enfeksiyonları, çenede kist oluşumunun en temel nedeni olarak bilinir. Enfeksiyon nedeni ile diş dokusunun zarar görmesi, sinir uçlarında bazı problemlere neden olur. Bölgede inflamasyon oluşması ise kist oluşumunun tetikleyicisi olarak değerlendirilir.

Gelişimsel (doğuştan) çene kistleri

Bazı kişilerde doğuştan çene kisti oluşması mümkündür. Bebeğin diş ve çene gelişim sürecinde ortaya çıkan problemlere bağlı olarak bu durum görülebilir. İlk dönemlerde kist oluşumuna rastlanmayabilir. Fakat kişinin büyüme çağında bazı belirtiler ortaya çıkar ve ilerleyen süreçte bölgede kistik yapı oluşur.

Travmatik ve anevrizmal kemik kisti çene

Travmatik nedenlere bağlı olarak da kişilerde çene kistinin oluşma ihtimali söz konusudur. Travmatik kemik kisti çene kemiği içerisinde boşluk oluşumu ile kendini belli eden bir durumdur. Travma sonrası direkt olarak bu durum görülmeyebilir. Fakat geçmiş dönemlerde yaşanan çene ya da diş travmaları, bir süre sonra kistin oluşmasına sebebiyet verebilir. Anevrizmal kemik kisti çene problemleri arasında oldukça nadir görülen bir sağlık sorunudur. Bu süreçte boşluk oluşumuna ek olarak boşluğun içinde kan birikimi görülebilir. Bölgede şişlik ve ağrı hissine yol açar.

Çene Kisti Belirtileri Nelerdir?

Çene kisti oluşumunda bazen belirti görülmeme ihtimali vardır. Özellikle kist oluşumunun ilk dönemlerinde herhangi bir belirti olmayabilir. Fakat ilerleyen süreçlerde bölgede ağrı ve hassasiyet meydana gelebilir. Aynı zamanda şişlik oluşumu da bu süreçte ortaya çıkabilecek belirtiler arasında yer alır. Çene kisti belirtileri şunlardır;

• Ağrı
• Şişlik
• Hassasiyet
• Çiğneme güçlüğü
• Yemek yerken zorlanma
• Diş sallanması
• Ağızda akıntı
• Ağızda kötü koku oluşumu
• Çenede ve diş etlerinde uyuşma
   

Belirti vermeden ilerleyebilir mi?

Çene kisti belirti vermeden ilerleyebilir. Çene kemiği, bir süre boyunca kistin yapısına ve büyüme sürecine uyum sağlayabilecek yapıdadır. Bu nedenle ağrı hissi yaşanmayabilir ve ilk dönemlerde şişlik görülmeyebilir. Fakat diş röntgeni çekildiği zaman bölgede kist oluştuğu fark edilebilir.

Şişlik, ağrı ve hassasiyet

Çene kistinin büyümeye devam etmesi ile birlikte bölgede şişlik oluşumu başlar. Şişlik ilk dönemlerde gözle görülür şekilde değildir. Genellikle bölgeye dokunulduğunda şişlik fark edilir. Fakat ilerleyen dönemlerde bu şişlik gözle görülür seviyelere ulaşabilir. Aynı zamanda bölgeye temas edildiğinde hassasiyet oluşumu da başlayabilir. Bu süreçte çene ağrısı gibi belirtiler de ortaya çıkar.

Diş sallanması ve çiğneme güçlüğü

Çene bölgesinde kist meydana geldiğinde şiddetli belirtiler de ortaya çıkabilir. Kişiler, yemek yerken zorlanmaya başlar. Bunun nedeni ise kistin çenedeki kist oluşumunun diş köküne baskı yapmasıdır. Bu durumda çiğneme problemleri meydana gelir. Kistin büyümeye başlaması ise diş sallanmasına ve dişin düşmesine neden olabilir.

Ağızda akıntı, kötü tat ve uyuşma

Kistin enfeksiyon nedeni ile oluşum göstermesi, ağızda kötü tat oluşumuna neden olabilir. Enfekte olan bölgede akıntı meydana gelebilir. Bu durumda ağız kokusu da görülebilir. Çenede ve diş etlerinde uyuşma probleminin ortaya çıkma ihtimali de söz konusudur. Nadiren de olsa dudaklarda uyuşma hissi başlayabilir.

Üst Çenede Kist ve Alt Çenede Kist Arasındaki Fark

Çene kisti hem üstte hem de altta görülebilir. Kistin oluştuğu bölgeye göre belirtilerde farklılıkların ortaya çıkması mümkündür. Üst çenede kist oluşumu, kulak ve burun bölgesini direkt olarak etkileyebilir. Genellikle burun tıkanıklığına neden olduğu bilinir. Kulak tıkanıklığı ve yüzde dolgunluk hissi de üst çenede kist oluşumuna bağlı olarak ortaya çıkabilir. Alt çene kisti ise dudaklarda, çenede ve diş köklerinde belirtilere neden olan bir durumdur.

Çene Kisti Neden Tehlikelidir?

Çene kisti, büyümeye devam edebilen bir yapıdır. Kistin büyümesi ise çevredeki dokuların zarar görmesine yol açar. Özellikle diş kaybı gibi problemler bu süreçte ortaya çıkabilir. Nadiren de olsa çene çıkması gibi sorunlara yol açma ihtimali vardır. Çene kistinin neden olabileceği tehlikeli durumlar şunlardır;

Kemik kaybı ve diş kaybı riski

Büyüyen kist, zamanla kemik dokusuna zarar vermeye başlar. Bir süre sonra ise kemik erimesi gibi problemler ortaya çıkar. Bu problemin tedavi edilmemesi halinde ise kemik kaybı yaşanabilir. Kistin diş köklerine ve bölgede yer alan sinir uçlarına baskı uygulaması dişlerin dökülmesine neden olur.

Enfeksiyon ve yayılım riski

Kist, iyi huylu ya da kötü huylu olarak oluşum gösterebilir. Fakat kistin içerisinde bakterilerin oluşmaya başlaması, iyi huylu olsa dahi enfeksiyona yol açabilir. Kistin alınmaması halinde enfeksiyon ağız içerisindeki farklı bölgelere ve çevredeki dokulara yayılabilir. Bu durum, farklı sağlık problemlerinin oluşmasını tetikler.

Tedavi edilmezse oluşabilecek komplikasyonlar

Çene kisti tedavisi gerçekleştirilmediğinde, çene yapısında bozulmalar meydana gelebilir. Kronik diş problemleri görülebilir ve çene kayması ya da çene çıkması gibi sorunlar oluşabilir. Nadiren de olsa kanser oluşum riski vardır. Bazı durumlarda kistin büyümesi halinde çene kemiklerinde kırık riski artar.

Çene Kisti Nasıl Teşhis Edilir?

Çene kistinin teşhis edilebilmesi için öncelikle fiziki muayene gerçekleştirilerek hastanın şikayetleri dinlenir. Daha sonrasında bölgede hassasiyet oluşup oluşmadığı kontrol edilir. Hastaya kesin tanı konulabilmesi için ise bazı görüntüleme yöntemlerine başvurulur. Kistin iyi huylu mu yoksa kötü huylu mu olduğunun belirlenebilmesi için ise çene kisti biyopsisi gerçekleştirilir. 

Diş röntgeni ve görüntüleme yöntemleri

Bölgede kist oluşumunun teşhis edilebilmesi için genellikle panoramik diş röntgeni çekilir. Çene kemiğinde kist nedeni ile boşluk oluşumu olup olmadığı da görüntüleme yöntemlerine başvurularak teşhis edilir. Bilgisayarlı tomografi ve MR ile de daha detaylı incelemeler yapılabilir. Gerekli durumlarda ise CBCT (konik ışınlı bilgisayarlı tomografi) çekimi talep edilebilir.

Klinik muayene

Klinik muayene sürecinde genellikle kişinin şikayetleri dinlenir ve bu doğrultuda gerekli kontroller gerçekleştirilir. Çene bölgesinde ya da diş köklerinde iltihaplanma olup olmadığına bakılır. Bölgede şişlik ve hassasiyet oluşumu gözlemlenir. Dişlerde sallanma, dökülme ya da kırılma olabilir. Bu nedenle dişlerin detaylı incelenmesi gereklidir. Kemiklerde herhangi bir problemin olup olmadığına da yine klinik muayene sürecinde bakılır.

Çene kisti biyopsi süreci

Çene kisti biyopsi süreci, kistin iyi huylu mu yoksa kötü huylu mu olduğunun değerlendirilmesi için gerçekleştirilir. Aynı zamanda hastalara kesin tanı konulabilmesi için de biyopsi yöntemine başvurulması gerekebilir. Kistten parça alınarak gerekli incelemeler yapılır. İncelemenin sonucuna göre tedavi süreci planlanır.

Çene Kisti Tedavisi Nasıl Yapılır?

Çene kistleri tedavisi, kistin boyutuna ve türüne göre belirlenir. Kistin üst ya da alt çenede oluşum göstermesi dahi tedavi türlerinin değişiklik göstermesine neden olabilir. Aynı zamanda kistin farklı dokulara zarar verip vermediği de tedavi planlamasında dikkat edilmesi gereken durumlardan birisidir. Çene kisti tedavisi için şu yöntemlere başvurulur;

Çene kisti ameliyatı (cerrahi tedavi)

Çene kisti ameliyatı, en sık tercih edilen tedavi yöntemleri arasında yer alır. Lokal anestezi ile işlemin gerçekleştirilmesi mümkündür. Hastanın genel durumuna bağlı olarak genel anestezi de uygulanabilir. Çene ameliyatı sayesinde kist bölgeden temizlenir ve böylelikle çevredeki dokuların zarar görmesinin önüne geçilir.

Enükleasyon ve marsupyalizasyon yöntemleri

Enükleasyon, özellikle kötü huylu kistlerin tedavisinde tercih edilen bir yöntemdir. Kanserli hücrelerin yayılımının önlenmesi için bu yönteme başvurulabilir. Aynı zamanda estetik kaygıya neden olan iyi huylu tümörlerin bölgeden temizlenmesi için de enükleasyon yöntemi ile tedavi gerçekleştirilebilir. Marsupyalizasyon ise büyük boyutlardaki kistlerin tedavisi için tercih edilir.

Kanal tedavisi ile iyileşme süreci

Diş köklerinin ve bölgedeki sinir uçlarının hasar görmesine bağlı olarak kanal tedavi gibi yöntemlere başvurulabilir. Özellikle diş köküne enfeksiyon yayılımının gerçekleşmesi halinde, diş kaybının önüne geçilmesi hedeflenir. Bu süreçte kanal tedavi ve farklı tedavi yöntemleri uygulanabilir. Kanal tedavi sonrasında iyileşme süreci bir ay kadar sürebilir. Tedavi sonrasında düzenli kontrollerin gerçekleştirilmesi önerilir.

Çene Kisti Ameliyatı Sonrası Süreç

Çene kisti ameliyatı sonrası süreçte hastalarda ağrı hissi oluşabilir. Aynı zamanda bölgede ödem oluşumu da görülebilir. Tedaviden sonra ağız ve diş bakımına ekstra dikkat edilmelidir. Hijyen eksikliği ve farklı problemlere bağlı olarak kistin tekrar oluşma riski vardır. Bu süreçte çeneyi ve dişleri yormayacak, yumuşak gıdalar tüketilebilir.

İyileşme süresi ve dikkat edilmesi gerekenler

Tedavi sonrasında hastaların iyileşme süreci ortalama olarak 3 - 7 ay olarak bilinir. Kistin boyutuna ve türüne bağlı olarak bu süreç değişkenlik gösterebilir. Kişinin iyileşme sürecinde sigara tüketiminden kaçınması önerilir. Sigara, enfeksiyon riskini artırabilir ve iyileşme sürecinin gecikmesine neden olur. Düzenli olarak doktor kontrollerine gidilmelidir ve ağız hijyenine dikkat edilmelidir.

Tekrar etme (nüks) riski

Kistin tam olarak temizlenememesi halinde ve ağız hijyeninin yetersiz olmasına bağlı olarak kist nüksedebilir. Aynı zamanda kistin oluşumuna neden olan problemin tedavi edilmemesi de tekrar kist oluşumuna yol açabilir. Tedavi tamamlanmış olsa dahi belirli aralıklarla hastanın durumunun doktorlar tarafından değerlendirilmesi önerilir.

Beslenme ve ağız bakımı

Tedavi tamamlandıktan sonraki ilk haftalarda yumuşak besinlerin tüketilmesi gereklidir. Aynı zamanda çok sıcak ya da çok soğuk besinlerin ve içeceklerin tüketiminden de kaçınılmalıdır. Ilık içecekler ve yiyecekler tercih edilebilir. Sigara ve alkol tüketiminin kısıtlanması ve mümkünse tamamen bırakılması önerilir. Bu süreçte antiseptik ağız gargaraları kullanılabilir.

Çene Kistleri Hangi Türlere Ayrılır?

Çene kistleri genellikle üç farklı kategoride değerlendirilir. Bu türler, kistin oluşum türüne ve belirtilerine göre sınıflandırılır. En yaygın görülen çene kisti, diş kaynaklıdır. Travmatik kemik kistleri ve anevrizmak kemik kistleri ise daha nadir görülür. Bu kistler şöyle değerlendirilir;

Travmatik kemik kisti çene

Travmatik kemik kisti genellikle alt çenede görülür. Kemikte boşluk oluşumuna neden olur. Bazı durumlarda bu boşluk içinde sıvı birikimine rastlanır. Kemik genişlemesi gibi belirtilere yol açabilir. Bu kist türünde belirti görülmeme ihtimali de vardır. Fakat diş röntgeninde kist fark edilebilir.

Anevrizmal kemik kisti çene

Anevrizmal kemik kisti, kist nedeni ile oluşan boşlukların içerisinde kan birikimi olarak tanımlanabilir. Genellikle hızlı bir şekilde büyüme görülür ve şiddetli ağrılara neden olabilir. Cerrahi müdahale ile tedavinin gerçekleştirilmesi gereklidir. Estetik kaygıya neden olabilecek bir kist türüdür. Yüzde simetri bozukluğuna yol açabilir.

Diş kaynaklı (odontojenik) kistler

Diş kaynaklı kistler, odontojenik kist türleri olarak da bilinir. Özellikle diş köklerinde meydana gelen problemler ve enfeksiyonlar nedeni ile kist oluşumu görülür. İlk dönemde belirti görülmeyebilir ve kist yavaş büyüme eğilimindedir. Bu nedenle de doktor kontrolü olmadan durumun fark edilmesi zordur. Tedavi edilmeyen odontojenik kistler, kemik erimesi ya da kemik kaybı gibi sorunlara yol açabilir.

Çene Kisti Nasıl Önlenir?

Çene kisti oluşumunun önlenmesi mümkün olmayabilir. Özellikle doğuştan kist oluşumu gibi problemlerin önlenmesi oldukça zordur. Genetik yatkınlık nedeni ile de çenede kist oluşabilir. Kist oluşumunun oluşum riskini azaltmak için düzenli olarak diş kontrollerine gidilmelidir. Herhangi bir belirti olmasa dahi düzenli kontroller sayesinde bazı problemler, erken dönemde teşhis edilebilir. Bunların haricinde ise ağız bakımına dikkat edilmesi, kist oluşum riskini azaltabilir.

Çene Kisti ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Çene kisti kendiliğinden geçer mi?

Hayır, çene kisti kendiliğinden geçen bir problem değildir. Bu süreçte kişilerin tedavi olması gerekir. Tedavi olunmaması halinde kist büyüyebilir ve çevredeki dokulara zarar verebilir. Kistin türüne ve oluşum yerine bağlı olarak daha ciddi komplikasyonların meydana gelme riski de vardır.

Çene kisti ameliyatı zor mu?

Çene kisti ameliyatında lokal ya da genel anestezi uygulanır. Bu nedenle ameliyat, hasta için zorlu geçmez. Özellikle küçük kistlerde süreç daha kolay bir şekilde ilerler. Fakat daha büyük kist türlerinde kişiye lokal anestezi ile işlem yapılıyorsa hafif bir ağrı hissinin oluşması mümkündür.

Çene kisti ağrı yapar mı?

Evet, çene kisti ağrı yapar. Özellikle diş kaynaklı kist oluşumunda ağrı hissi daha şiddetli bir şekilde hissedilebilir. Enfeksiyon oluşumu varsa yine ağrı hissi yaşanır. Fakat her çene kistinde ağrı hissi meydana gelmeyebilir. Bazı türlerde herhangi bir belirti görülmeyebilir.

Çene kisti için hangi doktora gidilir?

Çene kisti belirtileri söz konusu ise kişilerin çene cerrahına başvurması gereklidir. Fakat ilk değerlendirmelerin diş hekimleri tarafından yapılması önerilir. Diş hekimleri gerekli kontrolleri yaptıktan sonra hastanın çene cerrahlarına yönlendirilmesi mümkündür.

Çene kisti için hangi bölüme gidilir?

Çene kisti için hastaların, hastanelerdeki çene cerrahisi bölümünden randevu alması mümkündür. İlk aşamada diş hekimlerinden de randevu alınarak fiziki muayene gerçekleştirilebilir. Kistin türüne ve boyutuna bağlı olarak hem diş hekimleri hem de çene cerrahları tedavi sürecini gerçekleştirir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."