Dissosiyatif Amnezi Nedir? Sebepleri Nelerdir?

Dissosiyatif amnezi, kişinin yaşamındaki önemli kişisel bilgileri, genellikle travmatik veya aşırı stresli olayları normal bir unutkanlıkla açıklanamayacak şekilde hatırlayamaması durumudur. Fiziksel bir beyin hasarından ziyade, zihnin ağır psikolojik travmalara karşı geliştirdiği bir savunma mekanizması olan bu hafıza kaybı; kişinin kendi kimliğini, yaşını veya geçmişini geçici olarak unutmasına yol açabilir.

Dissosiyatif Amnezi Nedir?

Dissosiyatif amnezi, ruhsal travma veya aşırı stres dalgalanmaları karşısında zihnin geliştirdiği psikolojik kökenli bir işlev kaybı ve savunma mekanizmasıdır. Beyin, bireyin ruh sağlığını ve bütünlüğünü korumak amacıyla, taşınması imkansız olan acı verici anıları bilinçli farkındalığın dışına iterek bloke eder. Bu durumun en somut örneği; çocukluk döneminde istismar, şiddet veya ağır bir kaza yaşamış kişilerin, yetişkinlikte o döneme ait anıları hiç yaşanmamış gibi hatırlamakta zorlanması veya tamamen unutmasıdır. İleri seviye vakalarda bu savunma o kadar genişler ki, kişi travmatik anıların ötesine geçerek kendi kimliğine dair temel bilgileri bile hatırlayamaz duruma gelebilir.

Dissosiyatif Amnezi Türleri Nelerdir?

Dissosiyatif amnezi, kişide görülen hafıza kaybının şiddetine ve şekline bağlı olarak farklı türlerde kategorilendirilir. Bu türlerin ortaya çıkış şekli ve etkileri birbirinden farklı olarak bilinir. Kişilerde görülen her türün temelinde ise ruhsal ve psikolojik etkiler vardır. Hastalarda hangi türün ortaya çıktığının teşhis edilmesi, uygulanacak tedavi yönteminin belirlenmesini sağlar.

Dissosiyatif amnezi türleri aşağıda sıralanmıştır;

Lokalize dissosiyatif amnezi

Lokalize dissosiyatif amnezi, kişinin bazı dönemleri unutmasını ifade eder. Özellikle travmatik olayların yaşandığı dönemler, kişi tarafından hatırlamaz. Bilinçaltı bu dönemi tamamen yok saymaya başlar. Olayların öncesi ve sonrası dönemi ise hatırlanır. Lokalize, hastalığın en yaygın görülen türüdür.

Seçici dissosiyatif amnezi

Seçici dissosiyatif amnezi, yaşanan olayların sadece bir kısmının unutulmasıdır. Kişiler bir olay yaşadıklarında, olaydaki rahatsız edici ya da travmatik olan kısımları zihninden siler. Sadece olumlu kısımlar zihin tarafından seçilir ve hatırlanır. Yoğun strese bağlı olarak bu tür ortaya çıkabilir. Bu nedenle kişiler yaşadıkları durumu fark etmeyebilir.

Genelleşmiş dissosiyatif amnezi

Genelleşmiş dissosiyatif amnezi, en şiddetli amnezi türüdür. Bu durumu yaşan kişiler, hayatının büyük bir kısmını unutur. Kişi geçmişini tamamen unutabilir ve kendisi ile alakalı bilgileri hatırlamaz. Ortaya çıkan bu durum, kişinin günlük yaşantı ile birlikte tüm hayatını olumsuz yönde etkileyebilir. Bu durum özellikle şiddetli travmalara bağlı olarak oluşum gösterir.

Sürekli dissosiyatif amnezi

Sürekli dissosiyatif amnezi, kişilerin yakın geçmişi hatırlayamaması ile görülen bir türdür. Kişiler, geçmişi çok net bir şekilde hatırlar. Fakat yakın zamanda yaşanan olaylar, bir süre sonra unutulmaya başlar. Anksiyete bozukluğu, yoğun stres ve farklı problemlere bağlı olarak bu türde ortaya çıkabilir. Sürekli dissosiyatif amnezi, tedavi edilmediği takdirde ilerlemeye devam eder. 

Sistematize dissosiyatif amnezi

Sistematize dissosiyatif amnezi, kişinin sadece belli konular ile alakalı olayları ya da kişileri unutmasıdır. Kişi, aile bireylerinden ya da çevresinden bazı kişileri tamamen unutabilir. O kişi ile alakalı herhangi bir konu hatırlanmaz ve yabancılık hissi oluşur. Bu durumun temel nedeni ise unutulan kişiye bağlı olarak travma yaşanmasıdır. Bazı durumlarda ise kişi hatırlanır ama o kişi ile ilgili anılar zihinden silinir.

Dissosiyatif füg ile birlikte görülen durumlar

Dissosiyatif füg, kişinin kendi kimliğini unutmasıdır. Kimlik kaybının yaşanması ise kişinin yaşadığı yerden ve çevresindeki kişilerden uzaklaşmasına neden olabilir. Bu süreçte kişide farklı psikolojik belirtiler de ortaya çıkabilir. Kişilerde duygusal açıdan kopukluklar meydana gelir. Kimlik kaybı yaşandığı için kişi, kendisine yeni bir kimlik oluşturur.

Dissosiyatif Amnezi Neden Olur?

Dissosiyatif amnezi, travma sonrası stres bozukluğuna bağlı olarak ortaya çıkabilir. Çocukluk döneminde ya da yetişkinlikte kişilerin travma yaşaması da bu durumun ortaya çıkmasına neden olur. Kişinin yoğun stres altında olması da bu durumun tetikleyici unsurları arasında yer alır. Duygusal açıdan baskı yaşanması, duyguların bastırılması, istismar, şiddet vb. birçok etkene bağlı olarak dissosiyatif amnezi oluşabilir. Yaşanan tüm bu olaylar sonrasında beyin, kişinin korunabilmesi için anıları silmeye başlar.

Dissosiyatif Amnezi için Risk Faktörleri Nelerdir?

Dissosiyatif amnezinin en önemli risk faktörü, travmatik olaylardır. Çocukluk döneminde ya da yetişkinlikte kişinin psikolojisine ciddi şekilde zarar verecek olaylar yaşanabilir. Bunlar, risk faktörleri olarak değerlendirilir. Aynı zamanda çevresel faktörler de risk grubu içerisinde yer alır.

Dissosiyatif amnezi risk faktörleri şunlardır;

• Güvensiz aile ortamı
• İstismar
• Şiddet
• Aşırı duygusal hassasiyet
• Yalnızlık
• Travma sonrası stres bozukluğu
• Anksiyete ve kaygı bozukluğu
• Ani kayıplar

Dissosiyatif Amnezi Belirtileri Nelerdir?

Dissosiyatif amnezinin en temel belirtisi, kişinin bazı olayları ya da kişileri hatırlamamasıdır. Bazı kişilerde ise bu sürece eşlik eden farklı belirtiler ortaya çıkabilir. Kişide duygu durum bozukluğu ortaya çıkabilir. Öte yandan stres ve kaygı seviyesi de artış gösterebilir. Bu hastalığa bağlı olarak ortaya çıkabilecek olan bazı belirtiler şunlardır;

• Duygusal açıdan kopukluk
• Dalgınlık
• Kafa karışıklığı
• Geçmişi ya da yakın geçmişi hatırlayamama
• Kişileri hatırlayamama
• Kimlik kaybı

Dissosiyatif Füg Nedir?

Dissosiyatif füg, kişinin kendi kimliğini kaybetmesi olarak tanımlanan bir hafıza problemidir. Bu süreçte kişiler, kendileri ile ilgili hiçbir bilgiyi hatırlamaz. Yaşadığı yer ya da iş yeri kişiye farklı gelir ve ortamdan uzaklaşma hissi ortaya çıkar. Aile bireyleri de kişiye yabancı gelmeye başlar. Bazı hastalar, kendi ismini dahi hatırlamayabilir. Bu durum genellikle geçici bir problem olarak ortaya çıkar. Fakat bu süreçte kişi radikal değişiklikler yaparak kendisine yeni bir kimlik oluşturma çabasına girebilir.

Dissosiyatif füg ile dissosiyatif amnezi arasındaki ilişki

Dissosiyatif füg, amnezinin bir türü olarak değerlendirilir. Füg oluşumunda da kişilerde travmatik olaylara ya da strese bağlı hafıza kaybı meydana gelir. Fakat her amnezide füg belirtileri görülmeyebilir. Bu duruma oldukça nadir rastlandığı bilinir. Amnezide sadece hafıza kaybı ve anılarda kopukluk görülürken, fügde ise kişilik problemleri ortaya çıkabilir. 

Dissosiyatif Amnezi Nasıl Fark Edilir?

Dissosiyatif amnezinin fark edilmesi zor olabilir. Kişinin unuttuğu olay ile alakalı bir konu açıldığında, verilen tepkiler gözlemlendiğinde durum anlaşılabilir. Bunun haricinde ise kişinin durumu fark edebilmesi için bazı belirtilerin sürece eşlik etmesi gerekir. Yaşanan bu durum, kişi tarafından değil, genellikle çevresindekiler tarafından anlaşılır. Kişiye destek olmak ve psikolojik destek almasına yardımcı olmak önemlidir.

Dissosiyatif Amnezi Nasıl Teşhis Edilir?

Dissosiyatif amnezi tanı kriterleri, psikologlar tarafından gerçekleştirilen seanslarda değerlendirilir. Kişide ortaya çıkan belirtiler incelenir ve farklı bir nörolojik problem olup olmadığına bakılır. Bunun için ise hastalardan bazı testler ve tetkikler talep edilebilir. Demans ya da alzheimer gibi problemler ile amnezinin ayrıştırılabilmesi için MR çekimi gerçekleştirilir. Gerekli olması halinde ise EEG testi yapılarak kişilere tanı konulur. 

Dissosiyatif Amnezi ile Karışabilen Durumlar Nelerdir?

Dissosiyatif amnezi, demans ya da alzheimer gibi bazı problemler ile karıştırılabilir. Bu gibi durumlarda ise ayrıştırıcı tanı yöntemlerine başvurulması gerekir. Amnezide kişide beyin hasarı vb. problemler yer almaz. Fakat hafıza kaybına neden olabilecek diğer hastalık türlerinde genellikle beyin hasarı görülür. Dissosiyatif amnezi ile karışabilen bazı durumlar şunlardır;

Alzheimer ve diğer demans türleri

Hafıza kaybı, alzheimer ve demans gibi sağlık problemlerinde de ortaya çıkar. Bu durum ise amnezi ile karıştırılmasına neden olabilir. Fakat ayrıştırıcı tanı yöntemleri sayesinde demans ve alzhemier gibi sorunların olup olmadığı teşhis edilebilir. Aynı zamanda ortaya çıkan belirtilerin değerlendirilmesi ile hastalıklar ayırt edilebilir. Demansta sadece hafıza kaybı görülmez. Bu süreçte kişilerin karar verme sürecinde de sorunlar ortaya çıkar. Alzheimer da ise hafıza kaybı genellikle kalıcıdır. 

Organik amnezi ve beyin hasarına bağlı bellek sorunları

Organik amnezi ve beyin hasarı nedeni ile kişilerde bellek sorunları görülür. Bu problemlerde görülen hafıza kaybı, fiziki etkenlere bağlı olarak ortaya çıkar. Epilepsi nedeni ile ortaya çıkan hafıza problemleri de dissosiyatif amnezi ile karıştırılabilir. Epilepsi hastalarının kriz geçirmesi halinde geçici süreli hafıza kayıpları görülebilir. Bu durumda belirtilerin detaylı bir şekilde değerlendirilmesi gereklidir. Böylelikle hastalık, doğru teşhis edilir ve tedavi sürecine başlanır. 

Madde kullanımına bağlı bellek kayıpları

Madde kullanımı, kişilerde hafıza problemlerine neden olabilir. Uyuşturucu maddelerin yanı sıra alkol bağımlılığı da bu duruma sebep olabilir. Bu nedenle kişilerde dissosiyatif amnezi belirtilerinin ortaya çıktığı düşünülebilir. Fakat bağımlılıkta yaşanan hafıza kaybı, travmatik olaylara bağlı olarak ortaya çıkmaz. Vücuda giren zararlı maddeler, kişinin hafızasının olumsuz yönde etkilenmesine neden olur.

Depresyon, anksiyete ve psikotik bozukluklar

Depresyon ve anksiyete gibi psikolojik problemlere bağlı olarak kişide hafıza sorunları oluşabilir. Aynı zamanda psikotik bozukluklar nedeni ile de kişilerin hafızasında kopukluk görülebilir. Özellikle atipik psikoz problemi olan kişilerde ortaya çıkan belirtiler, dissosiyatif amnezi ile karıştırılabilir. Fakat bu hastalıklarda ortaya çıkan hafıza sorununun temel nedeni dikkat eksikliği ve odaklanma problemidir.

Dissosiyatif Amnezi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Dissosiyatif amnezi tedavisi, psikoterapi süreci ile gerçekleştirilir. Hastalığın oluşumunu tetikleyen ve durumu şiddetlendiren farklı psikolojik tedaviler değerlendirilir. Değerlendirmeler sonucunda gerekli ise ilaç tedavisine başvurulur. Bu süreçte psikologlar ve psikiyatristler, hastaya en uygun tedavi planlamasını kararlaştırır. Multidisipliner yaklaşım ile sürece başlanır.

Dissosiyatif Amnezide İlaç Tedavisinin Yeri Var mıdır?

Dissosiyatif amnezide ilaç tedavisi gerekli olabilir. Fakat öncelik psikoterapi yöntemlerine başvurularak kişinin tedavisini gerçekleştirmektir. Direkt olarak bu durumun tedavi edilmesine yardımcı olacak ilaçlar yoktur. Bazı durumlarda anksiyete, kaygı bozukluğu ve depresyon nedeniyle amnezinin şiddetlenme ihtimali vardır. Hastalarda bu tür psikolojik ya da ruhsal problemler söz konusu ise ilaç tedavisine de başvurulur.

Dissosiyatif Amnezide İyileşme Süreci

Dissosiyatif nedeni ile ortaya çıkan hafıza kaybının iyileşmesi bazı hastalarda birkaç haftayı bulabilir. Bu durum, yaşanan olayın şiddetine bağlı olarak değişkenlik gösterir. Aynı zamanda kişilere uygulanan tedavi yöntemleri ve hastanın tedaviye nasıl yanıt verdiği de iyileşme sürecinin etkilenmesine neden olur. Şiddetli seyreden problemlerde iyileşme süreci birkaç ay olarak bilinir. Nadiren de olsa iyileşme sürecinin bir seneyi bulması mümkündür.

Dissosiyatif Amneziden Korunmak Mümkün müdür?

Bu durumdan tamamen korunmak pek mümkün olmayabilir. Kişiler stres ile başa etme yöntemlerine başvurarak bu durumdan korunabilir. Kaygı bozukluğu ve anksiyete tedavisi ile de bu durumun ortaya çıkma riskinin azaltılması mümkündür. Fakat travmatik olayların yaşanmasının önüne geçilmesi her zaman mümkün olmayabilir.

Dissosiyatif Amnezi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Dissosiyatif amnezi ne demektir?

Dissosiyatif amnezi, kişinin yaşadığı bazı olayları ya da kendisi ile alakalı bilgileri unutmasıdır. Hastalığın bazı türlerinde ise kişiler, kendi kimliklerini dahi tamamen unutabilir. Bu durum genellikle geçici olarak ortaya çıkar ama bazı hastalarda tedavi gereklidir. Nadiren de olsa durumun kalıcı hale gelme riski vardır.

Dissosiyatif amnezi geçici midir?

Dissosiyatif amnezi genellikle geçici olarak ortaya çıkar. Fakat bazı türlerde durumun kalıcı hale gelme ihtimali söz konusudur. Bazı kişiler, geçmişi hatırlamaz ve hatırlamaya çalışmaz. Bu durumda da kalıcı sonuçlar ortaya çıkabilir. Hastalığın tedavi edilmesi ile birlikte hafıza kendisini yenileyebilir.

Dissosiyatif amnezi ne kadar sürer?

Hastalığın süresi kişinin yaşadığı travmanın şiddetine bağlı olarak değişebilir. Aynı zamanda hastalığın türü de süreci etkileyen en önemli faktörlerden birisidir. Kişilerin tedaviye verdiği yanıt, sürenin uzamasına ya da kısalmasına neden olabilir. Bu sebeple hastalığın süresine dair kesin bir bilgi verilmesi mümkün değildir.

Dissosiyatif amnezi ile alzheimer aynı şey midir?

Hayır, dissosiyatif amnezi ile alzheimer aynı şey değildir. Dissosiyatif amnezi, psikolojik problemlere ve travmalara bağlı olarak ortaya çıkar. Geçici unutkanlığa neden olur. Öte yandan alzheimer, beyin hücrelerinin hasar alması nedeni ile ortaya çıkar. Kalıcı bir sağlık problemi olarak bilinir.

Dissosiyatif amnezi travma olmadan da görülebilir mi?

Dissosiyatif amnezinin travma olmadan ortaya çıkması oldukça nadir görülen bir durumdur. Genellikle travma kaynaklı ortaya çıkar. Kişiler, yaşadığı travmayı zihninden tamamen silebilir. Bu durum ise yaşadığı unutkanlığın travmaya bağlı olmadığının düşünülmesine neden olur.

Dissosiyatif amnezide hafıza tamamen geri gelir mi?

Evet, çoğu vakada kişilerin hafızasının tamamen geri geldiği bilinir. Fakat bu durum her hastada görülmeyebilir. Bazı kişilerin yaşadığı travmalar çok ağır olabilir. Bu durumda ise zihin sadece hafızanın bir kısmının geri gelmesini sağlar. Hafızanın tamamen geri gelip gelmeyeceği; hastanın yaşadığı olaya, tedaviye verilen yanıta ve amnezi türüne bağlıdır.

Dissosiyatif amnezi için hangi bölüme başvurulmalıdır?

Dissosiyatif amnezi belirtileri söz konusu olduğunda, kişilerin psikiyatri alanından randevu alması gerekir. İlk aşamada psikologlara da başvurulabilir. Psikologlar, kişinin yaşadığı problemi dinler ve çözüm arar. Fakat psikolog desteği bu süreçte yeterli olmadığı için psikiyatri alanında kişilerin ilaç tedavisine başlaması gerekebilir.

Dissosiyatif amnezi tedavisinde ilaç kullanılır mı?

İlaç tedavisi her zaman önerilmez. İlk aşamalarda kişilere psikoterapi uygulamaları yapılır. Fakat durum şiddetli ise kişilerde depresyon, kaygı bozukluğu, anksiyete vb. problemler de ortaya çıkar. Bu durumda ise ilaç tedavisine de başlanması gerekli olabilir.

Dissosiyatif amnezi çocuklarda da görülebilir mi?

Evet, bu problemin çocuklarda görülmesi de mümkündür. Çocuk psikolojisi, yaşanan olaylardan daha kolay bir şekilde etkilenmeye müsaittir. Bu nedenle de travmatik olaylara bağlı olarak çocuklarda da dissosiyatif amnezi görülebilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."