Mantar Hastalığı Nedir? Vücutta Mantara Ne İyi Gelir?

Mantar hastalığı, cilt başta olmak üzere saç, tırnaklar ve mukozalar, akciğerler ve gastrointestinal sistemi etkileyen tek hücreli mantarların neden olduğu enfeksiyondur. Kaşıntılı kızarıklık ve pullanma halinde döküntülerle karakterizedir. Bağışıklık sisteminin zayıf olduğu durumlarda mantar enfeksiyonuna yakalanma riski de artar. Bulaşıcı olarak tanımlanan mantar hastalığının yayılmaması için genel hijyen kurallarına dikkat etmek gerekir. Mantar hastalığını tedavi etmek için genellikle antifungal ilaçlardan yararlanılır.

Mantar Hastalığı Nedir?

Mantar hastalığı, mikoz olarak da adlandırılan mantar enfeksiyonunun neden olduğu, ciltte keratin hücrelerinin enfekte olmasıyla görülen bulaşıcı bir cilt hastalığıdır. Kızarıklık şeklinde kaşıntılı pullanma gibi belirtilerle ortaya çıkan mantar enfeksiyonu, cilt, eller, ayaklar, saç, tırnak, genital bölge yanı sıra erkeklerde sakallarda görülür.

Vücutta deri yüzeyinde meydana gelen mantar hastalığının en yaygın olanı dermatofit enfeksiyonudur. Dermatofitler, keratin dokulara yerleşerek istila ederler. Bu sebeple deri, kıl ve tırnak gibi keratin dokularda hastalık yaparlar. Mantar hastalıkları insanlardan, hayvanlardan ve topraktan bulaşabilir. Mantar, kişinin yaşam konforunu düşürdüğü gibi estetik açıdan kişinin hayatını olumsuz etkileyebilir.

Mantar Türleri Nelerdir?

Saç mantarı

Saçlı derisinde oluşan mantar enfeksiyonuna verilen isimdir. Saç derisinde soluk kırmızı zemin üzerinde ince kepeklenmelere neden olmaktadır. Yuvarlak veya oval yamalar oluşturur, hastalıklı bölge üzerinde gri, mat renkli, kırık saçlar gözlenir.

Sakal ve bıyık mantarı 

Erkeklerde sakal ve bıyık bölgesinde gözlenen mantar hastalığıdır. En önemli bulaşma sebebi ortak kullanılan traş malzemeleridir. Hastalıklı bölge ile temas etmemek ya da hastalıklı bölgede kullanılmış materyalleri kullanmamak gerekmektedir.

Genital mantar

Kasık bölgesinde meydana gelen mantar enfeksiyonudur. Daha sık erkeklerde gözlenmektedir. Lezyonlar, yarım ay şeklinde kenarı deriden kabarık, kızarık görünümlüdür. Kaşıntı en sık gözlenen bulgudur.

Ayak mantarı 

Ayak mantarı en sık gözlenen mantar enfeksiyonudur. Nemli ortamlar hastalığın oluşumundaki faktörlerin en başında yer almaktadır. Bu nedenle yaz aylarında ve tropikal iklimlerde yaygındır. Uzun süre kapalı ayakkabı giyenler, ayakları aşırı terleyenler, ıslak ortamlarda çalışanlarda hastalık daha fazla görülmektedir. Ortak terlik veya ayakkabı kullanımı ayak mantarının bulaşmasına sebep olmaktadır. Ayak mantarlarının 4 farklı tipi bulunmaktadır. Hastalarda bu tiplerden bir veya birkaçı birlikte bulunur. Aynı anda birkaç tip mantar bir arada görülebilmektedir.

Vücut mantarı

Saçlı deri, sakal, el, ayak ve genital bölgeler hariç diğer vücut bölgelerinde gözlenen mantar enfeksiyonuna vücut mantarı denmektedir. Hastalıklı bölgeye temasla ya da hastalıklı bölge ile temas etmiş giysilerle bulaşabilmektedir. Ortaya çıkan lezyonlar, görünüm olarak iç içe girmiş halkalar şeklindedir.

Tırnak mantarı

Tırnakta görülen mantar hastalıkları ‘onikomikoz’ olarak adlandırılmaktadır. El ve ayak tırnaklarında görülebilmektedir. Tırnak mantarlarının 4 tipi bulunmaktadır.

1.Tırnak mantarları içinde en sık görülenidir. Enfeksiyon tırnağın serbet ucu ya da tırnağın yanlarından beyazımsı veya kahverengi sarımsı renkte bir renk değişikliği olarak başlar. Enfeksiyon ilerledikçe kalınlaşma ve tırnak bozukluğu gelişir. Tedavi edilmezse zamanla tüm tırnak etkilenir.

2. Tırnak yüzeyinde yer yer gri lekelenmelerin olduğu beyaz renk ile kaba ve yumuşak görünümle ortaya çıkar.

3. Tırnak tabakasının dip kısmında beyazımsı veya beyaz - kahverengi alanlar şeklinde gözlenir. Bağışıklık yetmezliğinin görüldüğü durumlarda daha sıklıkla ortaya çıkmaktadır. Az sıklıkta gözlenir.  

4. Bütün tırnak mantarı türlerinin son evresini tanımlayan bir isimdir. Tırnak artık kalın ve bozuk görünümdedir.

El mantarı (Tinea manuum)

El mantarı (tinea manuum), dermatofit adı verilen mikroskobik mantarların ellerin deri yüzeyinde oluşturduğu enfeksiyon hastalığıdır. Çoğunlukla ayak veya tırnak mantarı olan bir kişiden doğrudan temas yoluyla bulaşır.

El mantarı, kaşıntı, kızarıklık, pullanma ve deride kalınlaşma gibi belirtilerle kendini gösterir. Bazen, enfekte alanda içi sıvı dolu küçük kabarcıklar (veziküller) veya ağrılı çatlaklar da oluşabilir. Enfeksiyon tek bir elde başlayıp hızla diğer ele veya vücudun farklı bölgelerine yayılma eğilimindedir.

Tedavisi, genellikle enfeksiyonun şiddetine ve yaygınlığına göre bir dermatolog tarafından belirlenir. Topikal (cilde sürülen) kremler ve losyonlar ilk tedavi seçeneğidir. Daha inatçı ve yaygın vakalarda ise ağız yoluyla alınan sistemik antifungal ilaçlar gerekebilir. Tedavi sürecinde, ellerin temiz ve kuru tutulması, hijyen kurallarına dikkat edilmesi ve kişisel eşyaların paylaşılmaması önemlidir. Erken teşhis ve doğru tedavi ile el mantarı başarılı bir şekilde kontrol altına alınabilmektedir.

El mantarı belirtileri, başlangıçta fark edilmesi zor olabilen ancak ilerledikçe daha belirgin hale gelen çeşitli semptomlarla kendini gösterir.

• Deride pullanma ve kuruluk: Ellerin avuç içi veya parmak aralarında aşırı kuruluk, pul pul dökülme ve soyulma en sık görülen belirtilerdendir.
   
• Yoğun kaşıntı ve kızarıklık: Enfekte bölgede sürekli kaşıntı hissi ve deride kızarıklık oluşabilir. Bu durum, özellikle sıcak ve nemli ortamlarda artabilir.
   
• Kabarcıklar ve çatlaklar: Bazı türlerde, deride küçük, içi su dolu kabarcıklar ortaya çıkabilir. Bu kabarcıklar patladığında deride ağrılı ve açık çatlaklara yol açabilir.
   
• Derinin kalınlaşması: Kronikleşen vakalarda, elin derisi kalınlaşır, sertleşir ve normal elastikiyetini kaybedebilir.
   
• Halka şeklinde lezyonlar: Özellikle dermatofit mantarlarının neden olduğu enfeksiyonlarda, kenarları belirgin ve kabarık, ortası ise daha soluk olan halka benzeri lezyonlar (halka kurdu) görülebilir.
   
• Tek bir elde başlangıç: El mantarı genellikle tek bir elde başlar ve tedavi edilmezse diğer ele veya vücudun farklı bölgelerine yayılabilir. Bu da, hastalığın karakteristik özelliklerinden biridir.

Mantar Hastalığı Neden Olur?

Mantarın hastalık oluşturabilmesi için nem önemli bir faktördür. Çok sıcak ve nemli hava, vücut temizliğine dikkate etmemek, aşırı terlemek ve kurulanmamak, dar ve sentetik kıyafetler tercih etmek mantar için uygun zemin hazırlamaktadır.   Bağışıklık sisteminin zayıf olması da yine mantar hastalıklarına yakalanma riskini artırır. Kemoterapi, kortizon tedavileri gibi bağışıklığı baskılayan ilaçlar da mantarın nedenleri arasındadır.

Mantar hastalığının nedenleri şöyle sıralanabilir:

• Nemli ve sıcak ortamlar
• Zayıf bağışıklık sistemi
• Hijyen eksikliği
• Dar ve hava almayan kıyafetler
• Stres
• Yüzme ya da spor sonrası ıslak kalmak

Mantar hastalıklarının yayılımını önlemede genel ve kişisel hijyen kurallarına uymak önem taşımaktadır. Ortak kullanım alanlarının ve burada bulunan malzemelerin gerekli hijyenin sağlanması için sürekli dezenfekte edilmesi gerekmektedir. Kuaför ve güzellik salonları, yaz mevsiminde ise havuzların düzenli şekilde dezenfekte edilmemesi mantar enfeksiyonun kolayca yayılmasına neden olmaktadır.

Mantar Enfeksiyonu Belirtileri Nelerdir?

Mantar enfeksiyonu vücudun hemen her bölgesine yerleşebilir. En sık rastlanan belirtisi kaşıntıdır. Mantar nerede yerleşmişse o bölge kaşınır. Cilt yüzeyini etkilediği durumlarda ciltte; pullanma, kırmızı döküntüler ve yumrular, saç mantarında; saç dökülmesi ve etkilenen bölgede kellik meydana getirebilmektedir. Tırnak mantarında; tırnak altında beyaz ve sarı renk değişikliği, tırnağın kalınlaşması, genital bölge mantarlarında; idrarda yanma ve cinsel ilişki sırasında ağrı, ayak mantarında ise parmak aralarında kızarıklık ve kötü koku belirtiler arasındadır.

Deri altı enfeksiyonundan kaynaklı olarak görülen mantar hastalığı belirtileri:

• Deri yüzeyinde kaşıntı ve ağrı
• Tat kaybı, boğazda meydana gelen beyaz lekeler
• Çatlamış tırnaklar
• Cildin altında görülen yumru
• Deride döküntü
• Tahriş

Akciğerlerinizdeki mantar enfeksiyonlarının belirtileri:

• Halsizlik ve yorgunluk
• Öksürük
• Ateş
• Nefes darlığı
• Kas ve eklem ağrıları
• Baş ağrısı
• Gece terlemeleri

Bunların yanında ışığa duyarlılık, bulanık görme, karın ağrısı, yüzde ağrı gibi semptomlar da mantar hastalığının diğer belirtileri olarak sıralanabilir.

Mantar Hastalıkları Nasıl Teşhis Edilir?

Mantarlar farklı görünümlerle ortaya çıkarak diğer cilt hastalıkları ile karışabilirler. Bu sebeple mantar hastalıklarının teşhisi, bir dermatoloji uzmanı tarafından kişideki bulgular ve hasta hikayesi doğrultusunda yapılmalıdır. Teşhis edilirken mikroskobik bir inceleme yapılmasında yarar vardır.

Mantar Hastalığı Tedavisi Nasıldır?

Mantar hastalığının tedavisi antifungel etkili ilaçlar ve mantar kremleri ile tedavi edilir. Çoğu mantar türü için cilde doğrudan uygulanan antifungal ilaçlar, vücuttaki mantarların büyümesini durdurarak ya da onları mantarı geçirmede yeterli olabilmektedir. Mantar, nemli ortamlarda rahatça çoğalabildiği için bölgeyi kuru ve temiz tutmak gerekir.

Mantar hastalığını geçirmek için şu yöntemler uygulanabilir:

• Reçetesiz satılan mantar önleyici kremler
• Uzman doktorun önerdiği ve yazdığı güçlü reçeteli ilaçlar
• Mantar enfeksiyonu şiddetli ise ağızdan alınan ilaçlar

Mantar Hastalığına Ne İyi Gelir?

Mantar hastalıklarına karşı mantar oluşan bölgeyi her gün düzenli yıkamak, antifungal ilaç veya kremler kullanmak, mantar oluşan bölgeyi kaşımamak, dar giysiler giymekten kaçınmak iyi gelir.

Mantar hastalığına karşı iyi gelebilecek yöntemler şöyle sıralanır:

• Antifungal etkisi bulunan hindistancevizi yağı, aloe vera, çay ağacı ve kekik yağı
• Mantar enfeksiyonunun daha da çoğalmasını önlemek için temiz giysiler tercih etmek
• Etkilenen bölgeyi günde en az 2 ila 3 kez yıkamak ve iyice kurulamak

Mantar Hastalığı ile İlgili  Sıkça Sorulan Sorular

Vücutta mantar hastalığı nedir?

Mantar enfeksiyonları özellikle sıcak ve nemli ortamlarda yaşayan çeşitli mantarların neden olduğu cilt enfeksiyonlarıdır. Mantar hastalıklarının en yaygın olanları saçkıran, tırnak enfeksiyonları, kasık ve vajinal mantar enfeksiyonlarıdır. Genel olarak maya, dermatofit, derin mantar ve diğer mantar enfeksiyonları şeklinde sınıflanırlar. Kaşıntı, kızarıklık ve döküntü gibi belirli semptomlara neden olurlar.

Mantar hastalığı bulaşıcı mıdır?

Mantar oldukça bulaşıcı bir enfeksiyondur. İnsandan, hayvandan ve topraktan direkt temas ile yada bu enfeksiyonun bulunduğu maddelere temas ile bulaşabilmektedir. Ortak alanlarda yeteri kadar hijyenin olmadığı her koşulda kolaylıkla çoğalabilmektedir.

Tırnak mantarı tekrar eder mi?

Tedavi başarılı olsa bile mantar hastalıkları tekrar edebilmektedir. Tırnak mantarının tekrarlamasının nedenleri arasında ileri yaş, tırnakta tekrarlayan travma, ailede tırnak mantarı geçmişi, diyabet hastalığı ayrıca sigara ve damar hastalıkları bulunmaktadır.

El ve ayak tırnakları ne zaman yenilenir?

Ayak tırnaklarının mantardan kurtulup yenilenmesi 16-18 ay el tırnaklarının ise 4-6 ay arasında sürmektedir.

El mantarı nasıl geçer ve nasıl tedavi edilir?

El mantarının tedavisi, enfeksiyonun türüne, yaygınlığına ve şiddetine göre değişiklik gösterir. Bir dermatolog tarafından teşhis konulduktan sonra tedaviye başlanır. En sık kullanılan yöntemler topikal yani cilt üzerine uygulanan kremler, losyonlar veya spreylerdir. Bunlar, mantarı doğrudan hedef alarak yok etmeyi amaçlar. Daha yaygın veya dirençli enfeksiyonlarda ise ağız yoluyla alınan sistemik antifungal ilaçlar reçete edilebilir. Tedavinin başarısı için doktorun önerdiği sürece ilaçları düzenli kullanmak ve elleri temiz ve kuru tutmak büyük önem taşır.

El mantarı bulaşıcı mı?

Evet, el mantarı oldukça bulaşıcı bir enfeksiyondur. Mantarın bulaşması en sık olarak doğrudan temas yoluyla gerçekleşir. Özellikle ayak mantarı veya tırnak mantarı olan bir kişi, elleriyle mantarlı bölgeye dokunduğunda enfeksiyonu ellerine taşıyabilir. Ayrıca, enfekte bir kişiyle havlu, sabun veya diğer kişisel eşyaları paylaşmak da bulaşma riskini artırır.

El mantarı başlangıcı nasıl olur?

El mantarı genellikle tek bir elde, avuç içinde veya parmak aralarında küçük, kaşıntılı ve pul pul dökülen bir alanla başlar. Başlangıçta bu belirtiler egzama veya basit kuruluk ile karıştırılabilir. Zamanla, kaşıntı ve kızarıklık artar, deride soyulma ve çatlaklar meydana gelebilir. Bazı durumlarda, içi su dolu küçük kabarcıklar da oluşabilir.

Mantarla egzama nasıl ayırt edilir?

Mantar ve egzama belirtileri birbirine benzese de, aralarında bazı önemli farklar vardır. Mantar enfeksiyonları genellikle tek taraflı başlama eğilimindedir ve halka şeklinde, kenarları kabarık lezyonlar oluşturabilir. Kaşıntı ve pullanma, özellikle sıcak ve nemli ortamlarda artar. Egzama ise genellikle her iki elde birden görülür, simetrik bir yayılım gösterir ve daha çok alerjik reaksiyonlar veya tahriş sonucu ortaya çıkar. Kesin tanı için bir dermatologa başvurmak ve mikroskobik inceleme ile mantar sporlarının varlığını doğrulamak en doğru yöntemdir.

Parmak arası mantar için ne iyi gelir?

Parmak arası mantarı, el mantarının özel bir formudur ve genellikle nemli ortamlar nedeniyle gelişir. Tedavisi için öncelikle ellerin ve parmak aralarının sürekli kuru tutulması gerekir. Pamuklu eldiven kullanmak veya el kurutucuları kullanmak faydalı olabilir. Tedaviye genellikle bir dermatolog tarafından önerilen antifungal krem veya pudralarla başlanır. Eğer durum devam ederse, daha güçlü topikal ilaçlar veya ağız yoluyla alınan ilaçlar gerekebilir. Kesinlikle bir uzmana danışmadan herhangi bir ilacı kullanmamak önemlidir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."