OHSS (Overyan Hiperstimülasyon Sendromu) Nedir? Neden Olur?

OHSS (ovaryan hiperstimülasyon sendromu); tüp bebek tedavisinde yumurtalıkların aşırı uyarılmasıyla büyümesi ve damar geçirgenliğinin artması sonucu gelişen bir komplikasyondur. Yumurtalıkların aşırı büyümesine bağlı olarak kişilerde; karında şişkinlik, ağrı, bulantı ve sıvı birikimi gibi belirtiler görülebilir. OHSS özellikle polikistik over sendromu olan kişilerde daha sık rastlanan bir durumdur.

OHSS Nedir?

OHSS hastalığı, genellikle tüp bebek için tedavi gören kadınlarda yumurtalıkların hormon ilaçlarına aşırı yanıt vermesi nedeniyle yumurtalıkların fazla büyümesidir. Aşırı uyarılan yumurtalıklar büyür ve damar dışına sıvı sızmasına neden olur. Bu durum ise genellikle karın bölgesinde sıvı birikimine neden olur.  

OHSS ne demek?

OHSS; ovaryan hiperstimülasyon sendromu olarak adlandırılır ve bu sendromun Türkçe karşılığı  yumurtalıkların aşırı uyarılmasıdır. Bu sendrom, kullanılan hormon iğnelerinin yumurtalık dokusunda yarattığı tepkimeyi ifade eder.

OHSS sendromu neden olur?

OHSS sendromu, yumurtalıkları büyütmek için verilen hormon ilaçlarına karşı vücudun tepki göstererek damar duvarlarını genişletmesi nedeniyle oluşur. Bu süreçte vücut sıvı sızıntısına neden olacak kimyasallar üretmeye başlar ve bu kimyasallar OHSS'nin temel oluşum nedenleri arasında değerlendirilir. 

OHSS hangi durumlarda görülür?

OHSS, genellikle hCG enjeksiyonu sonrasında görülür. OHSS risk faktorü taşıyan kişiler arasında; polikistik over sendromu olanlar, genç yaşta gebelik tedavisi görenler ve vücut kitle indeksi düşük olan bireyler yer alır. Ayrıca kanındaki AMH seviyesi yüksek olan ve tedavi sırasında çok sayıda yumurta gelişen kişilerde de ohss riski yüksektir.

OHSS Belirtileri Nelerdir?

OHSS belirtileri; karın bölgesinde şişkinlik, gerginlik hissi, mide bulantısı, kilo artışı ve idrar miktarında azalma olarak görülür. Yumurtalıkların büyümesi ve karın içinde sıvı birikmesi, hastalığın ilk ve en temel belirtileri arasında yer alır. OHSS sendromu belirtileri şunlardır;

• Karın şişkinliği ve ağrısı: Damarlardan karın boşluğuna sıvı sızması ve yumurtalıkların büyümesi nedeniyle alt karın bölgesinde şişkinlik ve ağrı hissi meydana gelir.
   
• Bulantı ve kusma: Büyüyen yumurtalıkların ve karın içinde biriken sıvının sindirim organlarına baskı yapması sonucu mide bulantısı ve kusma görülebilir.
   
• Hızlı kilo artışı: Vücut dokularında ve karın boşluğunda kısa sürede fazla miktarda sıvı birikmesine bağlı olarak birkaç gün içinde 2-3 kilodan fazla artış gözlemlenebilir.
   
• İdrar miktarında azalma: Damar içindeki sıvı hacminin azalması ve böbreklere yeterince kan gitmemesi sebebiyle idrar çıkışında belirgin bir azalma yaşanır.
   
• Nefes darlığı: Karın içindeki sıvının diyaframa baskı yapması veya akciğer zarları arasında sıvı birikmesi sonucu nefes darlığı yaşanabilir.
   
• Halsizlik: Tansiyon düşmesi, sıvı kaybı ve elektrolit dengesizliği nedeniyle kişiler, kendilerini halsiz ve yorgun hissedebilir.

OHSS Şiddet Dereceleri Nelerdir?

OHSS şiddet dereceleri; hafif, orta, şiddetli ve kritik olmak üzere dört farklı şekilde değerlendirilir. Kişide ortaya çıkan belirtiler ve yapılan testler sonucunda sendromun derecesi belirlenir.

• Hafif OHSS: Sadece hafif karın şişkinliği, alt karında rahatsızlık hissi ve yumurtalıklarda hafif büyüme ile seyreder. Genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşme gösterir. 
   
• Orta şiddette OHSS: Karın şişkinliği artar ve ultrason muayenesinde karın içinde sıvı varlığı tespit edilir. Bu süreçte mide bulantısı şiddetli hale gelebilir.
   
• Şiddetli OHSS: Karın içinde belirgin sıvı birikimi, şiddetli mide bulantısı ve kusma, hızlı kilo alımı gibi belirtiler ortaya çıkar. Bu süreçte kişilerin hastanede müşahede altında olması gereklidir. 
   
• Kritik OHSS: Böbrek yetmezliği, akciğerlerde sıvı birikmesi, idrarın tamamen kesilmesi ve kan pıhtılaşması gibi hayati risk oluşturan belirtilere neden olabilir. Acil tedavi gerektiren bir süreçtir.

OHSS şiddeti nasıl belirlenir?

OHSS şiddeti; fiziksel muayene, ultrasonografi ile karın içi sıvı miktarının ölçümü, kan testleri ve karın çevresi ölçümü ile belirlenir. Kan sayımında hematokrit değerinin yükselmesi, böbrek fonksiyon testleri ve vücuttaki albümin seviyeleri sendromun hangi evrede olduğunun belirlenmesine yardımcıdır.

OHSS Tanısı Nasıl Konulur?

OHSS tanısı; kişide ortaya çıkan belirtiler, jinekolojik ultrason muayenesi ve kan tahlillerinin bir arada değerlendirilmesi ile konulur.

OHSS tanısında hangi testler yapılır?

OHSS tanısında; tam kan sayımı, böbrek fonksiyon testi, karaciğer fonksiyon testi, serum elektrolit düzeylerinin ölçümü ve ultrasonografik görüntülemeler yapılır. Hematokrit seviyesi ile vücuttaki elektrolit dengesizliği incelenerek tedavi planlaması gerçekleştirilir. 

OHSS E2 değeri neden önemlidir?

OHSS E2 değeri, yumurtalıkların verilen hormon ilaçlarına ne kadar yüksek yanıt verdiğini ve ne kadar yumurta oluştuğunu gösteren bir değer olduğu için önemlidir. Kanda ölçülen estradiol yani E2 hormonunun aşırı yüksek olması, çatlatma iğnesi sonrasında sendromun görülme riskinin yüksek olduğunu ifade eder.

OHSS Tedavisi Nasıl Yapılır?

OHSS tedavisi; hastalığın şiddetine göre vücuttaki sıvı ve elektrolit dengesini korumak ve belirtileri hafifletmek için planlanır. Hafif seyreden vakalarda kişiler, evde istirahat ederek süreci atlatabilir. Fakat ileri seviye vakalarda farklı tedavi yöntemlerine başvurulması gerekebilir. 

• Sıvı ve elektrolit takibi: Vücuttaki damar içi sıvı hacmini korumak adına günlük sıvı tüketimine dikkat edilmelidir. Elektrolit dengesinin sağlanması için gün içinde tüketilen sıvıların takibi yapılmalıdır.
   
• Belirti kontrolüne yönelik tedavi: Ağrı ve mide bulantısı gibi belirtiler söz konusu ise ilaç tedavisine başlanabilir. Bu süreçte yumurtalıkların zarar görmemesi adına ağır egzersizlerden ve hareketlerden kaçınılmalıdır.
   
• Kan pıhtılaşmasını önlemeye yönelik tedavi: Sendromun damar tıkanıklığına yol açmaması için kan sulandırıcı ilaç kullanımı önerilebilir. Özellikle riskli OHSS yaşayanlar için kan sulandırıcı ilaç kullanımı daha sık tercih edilir.
   
• Hastanede takip ve destek tedavisi: Sıvı kaybı şiddetli olan ve ağız yolu ile besin tüketimini gerçekleştiremeyen kişilere damar yolu ile takviye verilir.

OHSS Ne Kadar Sürer?

OHSS genellikle belirtilerin başlamasından itibaren 7 ile 14 gün arasında kendiliğinden gerileyerek iyileşme gösterir. Fakat bu sürecin ne kadar devam edeceği gebelik oluşup oluşmadığına ve hormonal dalgalanmalara bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Aynı zamanda sendromun şiddetli olması halinde bu süre uzar ve belirtiler şiddetlenir. Bu gibi durumlarda kişinin tedaviye başlaması önerilir.

OHSS belirtileri ne zaman geçer?

OHSS belirtileri, gebelik gerçekleşmediği durumlarda adet kanamasıyla birlikte geçmeye başlar. Bu süreçte hormon seviyeleri düşeceği için adet kanamasından sonraki 2 haftalık süreçte belirtilerin ortadan kalkması beklenir. Kanama ile yumurtalıklar küçülmeye başlar ve biriken sıvı vücuttan atılır.

OHSS sonrası iyileşme süreci nasıldır?

OHSS sonrası iyileşme süreci; vücuttaki fazla sıvının idrar yoluyla atılması, büyümüş yumurtalıkların zamanla normal boyutlarına dönmesi ve kan değerlerinin düzelmesi ile gerçekleşir. Bu dönemde ağır fiziksel aktivitelerden kaçınılması ve doktor kontrollerinin aksatılmaması önerilir.

OHSS ve Gebelik

OHSS ve gebelik süreçleri birbiri ile direkt olarak bağlantılıdır. Gebeliğin oluşması ile vücutta B-hCG hormonu salgılanır ve bu hormonun salımı, sendromun şiddetinin artmasına neden olabilir. OHSS olup hamile olanlar, bu süreçte belirtileri daha şiddetli hissedebilir ve iyileşme süresinde uzama görülebilir. 

OHSS olup hamile kalanlar nelere dikkat etmelidir?

OHSS olup hamile kalanlar günlük kilo ve sıvı alım takibini düzenli olarak yapmalıdır. Bu süreçte istirahat edilmeli ve ağır aktivitelerden kaçınılmalıdır. Ani gelişen nefes darlığı veya şiddetli karın ağrısı gibi belirtilerde kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarının kişiyi muayene etmesi gereklidir.

OHSS olup hamile olanlarda belirtiler artar mı?

OHSS olup hamile olanlar için iyileşme süreci normalden daha uzun sürebilir. Embriyonun ürettiği hormonların yumurtalıkları uyarmaya devam etmesi, belirtilerin şiddetlenmesine neden olabilir ve bu süreçte doktor takibi oldukça önemlidir. 

OHSS gebeliği etkiler mi?

OHSS sürecinde kişinin doktor kontrollerini aksatmaması ve tedavi sürecine başlanması halinde gebeliği etkileyen bir durum söz konusu değildir. Fakat anne adayında metabolik dengesizliklerin ortaya çıkma riski vardır. Bu dengesizliklerin kontrol altına alınması gerekir. 

OHSS'den Korunma Yolları Nelerdir?

OHSS'den korunmak, tüp bebek tedavisi öncesinde risklerin değerlendirilmesi ile mümkün hale gelebilir. Kişiye verilecek olan hormon takviyeleri, risk düzeyine bağlı olarak belirli dozlarda verilmelidir. Bunun için ise tüp bebek merkezi seçiminde dikkatli olunmalıdır. İşlemler, alanında uzman hekimler tarafından yürütülmelidir.

Tüp bebek tedavisi sırasında OHSS nasıl önlenir?

Tüp bebek tedavisi sırasında OHSS'yi önlemenin en etkili yolu, çok sayıda yumurtası gelişen ve riskli hastalarda embriyo transferini ertelemektir. Elde edilen kaliteli embriyolar dondurulur ve yumurtalıklar tamamen iyileştikten sonraki adet döngüsünde transfer gerçekleştirilebilir. 

OHSS için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

OHSS şüphesi söz konusu ise hastanelerin kadın hastalıkları ve doğum bölümünden randevu alınabilir. Bu süreçte tüp bebek uzmanlarına başvurulması da mümkündür. Öncelikli olarak kadın hastalıkları uzmanlarının kişiyi muayene etmesi önerilir. Muayene sonrasında gerekli olması halinde hastanın başka bölüme sevki gerçekleştirilir.

OHSS (Overyan Hiperstimülasyon Sendromu) ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

OHSS tehlikeli bir durum mudur?

Hafif seyreden OHSS, tehlikeli bir durum olarak değerlendirilmez. Fakat şiddetli vakalarda böbrek yetmezliği ve pıhtılaşma riski söz konusudur. Bu nedenle tedaviye başlanması gerekli olabilir.

OHSS kendiliğinden geçer mi?

Genellikle hafif şiddette seyreden sendromun belirtileri bir süre sonra kendiliğinden geçer. Hastalığın şiddetlenmesi halinde ise belirtilerin kendiliğinden geçmesi normalden uzun sürebilir ve farklı komplikasyonlara neden olabilir.

OHSS yaşayanlar nelere dikkat etmelidir?

OHSS yaşayanlar gün içerisinde sıvı tüketimine dikkat etmelidir. Aynı zamanda ağır aktivitelerden kaçınılmalı ve kilo takibi yapılmalıdır. Doktorlar tarafından reçete edilen ilaçlar varsa düzenli olarak kullanılmalıdır.

OHSS tekrarlar mı?

OHSS, tekrar tüp bebek tedavisine başlanması halinde ve aynı dozlarda hormon kullanıldığında tekrarlar. Fakat kişilerin bu durumu uzman hekimlere bildirmesi gereklidir. Böylelikle doz ayarlamalarında değişiklikler yapılarak OHSS riski azaltılabilir. 

OHSS evde tedavi edilebilir mi?

Hafif şiddetli OHSS evde tedavi edilebilir. Bu süreçte kişiler bir süre istirahat etmelidir ve elektrolit dengesizliklerin önüne geçilebilmesi için günlük sıvı tüketimine dikkat etmelidir. 

OHSS gebelik testini etkiler mi?

OHSS gebelik testini etkileyen bir problem değildir. Fakat tüp bebek tedavisinde kullanılan hCG iğneleri, kan testinde yalancı gebelik görülmesine yol açabilir. Bu nedenle gebelik testi, doktorun önerdiği zaman diliminde yapılmalıdır.

OHSS sendromu belirtileri ne zaman başlar?

OHSS belirtileri genellikle yumurta toplama işleminden veya çatlatma iğnesinin yapılmasından sonraki 3 ile 7 gün içerisinde ortaya çıkar. Bazı hastalarda bu süre uzayabilir ya da kısalabilir.

OHSS nedeniyle hastaneye ne zaman başvurulmalıdır?

Hızlı kilo artışı, dinlenmekle geçmeyen şiddetli karın ağrısı, kusma, idrar miktarında azalma veya nefes alma güçlüğü yaşanması halinde hastaneye başvurulmalıdır. Kişinin idrarının tamamen kesilmesi ve bayılma gibi belirtilerin ortaya çıkması halinde acil servislere başvurulabilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."