Paratiroid Adenom Nedir? Neden Olur?

Paratiroid adenom, paratiroid bezlerinden bazılarında iyi huylu büyümenin meydana gelmesidir. Bu durum, hormonların artış göstermesine yol açar. Hormonların artışı ile vücuttaki kalsiyum değerlerinde de dalgalanmalar görülür. Kalsiyumun normalden daha yüksek seviyelere ulaşmasına neden olan paratiroid adenom, kemiklerde bazı problemlere de neden olur. Genellikle ağır bir şekilde ilerlediği için belirtiler hemen ortaya çıkmayabilir.

Paratiroid Adenom Nedir?

Paratiroid adenom, boyunda tiroid bezinin hemen arkasında yer alan paratiroid bezlerinden birinin üzerinde gelişen, genellikle iyi huylu (benign) ve kanserli olmayan bir tümördür. Bu kitle, vücudun kalsiyum ve fosfor dengesini düzenleyen paratiroid hormonunun (PTH) kontrolsüz ve aşırı miktarda salgılanmasına neden olur. Tıbbi literatürde primer hiperparatiroidizmin en yaygın (%80-85 oranında) sebebi olarak kabul edilen bu durum; kanda kalsiyum seviyelerinin yükselmesine (hiperkalsemi) yol açarak kemik erimesi, böbrek taşları, sindirim sorunları ve kronik yorgunluk gibi ciddi sistemik belirtilerle kendini gösterir.

Paratiroid bezlerinin vücuttaki görevi nedir? 

Paratiroid bezleri, paratiroid hormonunun salgılanmasını sağlayarak vücuttaki kalsiyum değerlerini dengeler. Kalsiyum üretim sürecinde etkin rol oynaması, dolaylı olarak fosforun kandan atılmasını da sağlar. Paratiroid bezleri, kanda kalsiyum seviyesinin düşmesi halinde devreye girer. Hormon salgılanmasını tetikler ve kalsiyum değerlerini artırır. Böylelikle kalsiyum değerleri bu bez yardımı ile kontrol altına alınmış olur.

Paratiroid bezi ile tiroid bezi arasındaki farklar

Paratiroid bezleri ile tiroid bezleri aynı bölgede yer alırlar ama görevleri farklıdır. Paratiroid bezleri, vücuttaki kalsiyumun dengelenmesinden ve kontrol altında tutulmasından görevlidir. Tiroid bezleri ise metabolizmanın düzenlenmesine yardımcı olur. Paratiroid, PTH hormonu salgılarken tiroid ise T3 ve T4 hormonunu salgılar. İki bezin arasındaki diğer bir fark ise konumudur. Tiroid bezleri boynun ön kısmında, paratiroid bezleri ise boynun arka kısmında bulunur. 

Paratiroid adenom ile paratiroid hiperplazisi arasındaki fark

Paratiroid adenomda tek bir paratiroid bezi etkilenir. Bölgede iyi huylu tümör oluşumu gözlemlenir. Paratiroid hiperplazisi oluşumunda ise tüm bezler etkilenir. Kötü huylu tümör oluşumunun görülme ihtimali bu süreçte daha yüksek olarak bilinir. Adenomda genellikle tek bir bezin bölgeden çıkarılması ile kişinin tedavisi mümkün hale gelir. Hiperplazi oluşumunda ise birkaç bezin çıkarılması gerekebilir. 

Paratiroid adenom ile paratiroid kanseri arasındaki fark

Paratiroid adenomda oluşan tümörler iyi huyludur. Öte yandan paratiroid kanserinde, tümörler kötü huylu olarak ortaya çıkar. Adenom oluşumu daha yaygınken kanser oluşumu ise daha nadirdir. Adenomda sağlık problemi ağır bir şekilde ilerlerken kanserde ise ilerleyiş daha hızlı ve agresiftir. İki sağlık probleminde klinik belirtiler daha farklı şekilde görülür. Kansere bağlı olarak metastaz yaşanma ihtimali vardır. Adenomda ise tek bir bez etkilenir ve yayılım meydana gelmez.

Paratiroid Adenom Neden Olur?

Paratiroid adenomu, paratiroid bezlerindeki anormal büyüme nedeniyle ortaya çıkar. Nadiren de olsa bu problem kalıtsal aktarım ile ortaya çıkabilir. Adenom problemi olan kişilerin yaklaşık olarak %10'unda, hastalığın oluşum nedeni kalıtsal olarak belirlenmiştir. Kişilerin uzun süreli radyasyona maruz kalması halinde de bu sağlık probleminin görülme ihtimali bulunur. Öte yandan hipertiroidi oluşumuna bağlı olarak da paratiroid bezleri etkilenebilir ve adenom oluşur.

Paratiroid Adenom ile Primer Hiperparatiroidi İlişkisi

Paratiroid adenom, primer hiperparatiroidi oluşumuna neden olabilecek bir durum olarak değerlendirilir. Paratiroid bezlerinin aşırı miktarda hormon üretmesi, bu durumun temel nedenlerinden birisidir. Tek bezde ortaya çıkan anormal büyüme, paratiroid hormon üretimini ve salımını artırır. Hormonun normalden daha yüksek seviyelerde olması, primer hiperparatiroidizme yol açar. Öte yandan primer hiperparatiroidi, hiperplazi ve tiroid kanseri nedeni ile de oluşum gösterebilir.

Primer hiperparatiroidi nedir?

Primer hiperparatiroidi, kandaki kalsiyum seviyesinin yükselmesine bağlı olarak ortaya çıkan bir sağlık problemidir. Hastalığın belirtileri hafif şekilde seyredebilir. Bu durumda kişilere tanı konulma süreci zorlaşır. Hastalık, ağır bir şekilde ilerlemeye başlar. Tedavi edilmediği takdirde ise hastanın sağlık durumu kötüleşebilir. Özellikle eklem ağrısı, sık idrara çıkma ve depresyon belirtileri görülebilir. Belirtiler fiziksel ve ruhsal açıdan değerlendirilmelidir.

Paratiroid Adenom Belirtileri Nelerdir?

Paratiroid adenom belirtileri, kan sonuçlarında kalsiyum değerlerinin normalden yüksek olmasıyla ortaya çıkar. Belirtiler özellikle ilk dönemlerde fark edilmeyebilir. Fakat hastalık nedeni ile vücuttaki birçok farklı bölge etkilenmeye başlar. Erken dönemde kan testleri sayesinde durumun fark edilmesi, tedavi sürecinin daha kolay bir şekilde ilerlemesine yardımcı olur. Bazı hastalık türleri belirti göstermediği için kişilerin düzenli olarak tam kan sayımı yaptırması, birçok hastalığın teşhis edilmesini sağlar. Paratiroid adenom belirtileri şunlardır;

• Halsizlik
• Yorgunluk
• Kas güçsüzlüğü
• Kemik ve eklem ağrıları
• Böbrek taşı
• Sık idrara çıkma
• Karın ağrısı
• Kabızlık
• Mide bulantısı
• Unutkanlık
• Ruh hali değişiklikleri

Halsizlik, yorgunluk ve kas güçsüzlüğü

Adenom oluşumu, kişilerin gün içerisinde kendisini halsiz ve yorgun hissetmesine neden olur. Kalsiyumun normalden daha yüksek seviyelerde seyretmesi ise kasların yorulmasına yol açar. Yorulan kaslar zamanla güç kaybeder ve kişilerde kas ağrısı problemi ortaya çıkar. Gün içerisinde hafif aktiviteler yapmak dahi kişinin ve kasların çok fazla yorulmasına sebep olabilir. Ortaya çıkan bu durum, adenom belirtileri olarak değerlendirilir.

Kemik ve eklem ağrıları

Yüksek kalsiyum seviyesi kemiklere ve eklemlere zarar verebilir. Paratiroid hormonu, kalsiyum değerlerini artırır. Fakat kalsiyum artış gösterdiğinde, kemiklerdeki kalsiyum da çekilmeye başlar. Böylelikle kemik yapısı zayıflar ve eklem ağrıları meydana gelir. Ortaya çıkan bu tablo, osteoporoz riskinin de artış göstermesine neden olur. Kemik yapısı zayıf olduğu için düşmeye ya da darbeye bağlı kırılmalar daha sık görülür.

Böbrek taşı ve sık idrara çıkma

Kalsiyum seviyesi yükseldiğinde, böbrek fazla kalsiyumu vücuttan atmaya çalışır. Kalsiyum atımının sağlanması, idrar yolu ile gerçekleştirilir. Bu durum, kişinin sık idrara çıkmasına neden olur. Vücuttan atılamayan kalsiyum ise zamanla böbreklerde birikmeye başlar. Kalsiyumun böbrekte sertleşmeye başlaması ile böbrek taşı oluşur. 

Kabızlık, mide bulantısı ve karın şikayetleri

Yüksek kalsiyum nedeni ile hastaların sindirim sisteminde problemler görülür. Bu süreçte özellikle mide bulantısı ve kusma gibi bazı belirtiler ortaya çıkar. Şiddetli karın ağrıları bu sürece eşlik eder ve öte yandan kabızlık problemi de sıklıkla görülen belirtiler arasında değerlendirilir.

Unutkanlık, dikkat dağınıklığı ve ruh hali değişiklikleri

Paratiroid adenom, ruh halinde bazı değişimlere yol açabilir. Gün içerisinde kişinin ruh hali sürekli olarak değişkenlik gösterir. Ortaya çıkan bu tablo, bazı psikolojik ve ruhsal hastalık türleri ile karıştırılabilir. Aynı zamanda dikkat dağınıklığı da bir süre sonra artış göstermeye başlar.

Paratiroid Adenomun Yol Açabileceği Komplikasyonlar Nelerdir?

Paratiroid adenomu, kalsiyum seviyesinin yükselmesine yol açar. Bu durum ise hastaların böbreklerinde kalsiyum birikimine yol açarak böbrek taşı oluşumunu tetikler. Aynı zamanda kemiklerdeki kalsiyum da çekilmeye başlar. Kemikler, bu nedenle zayıflar ve bazı durumlarda kemik erimesi meydana gelebilir. Kemikler ve eklemler hassaslaşarak sürekli ağrı hissi oluşumuna neden olur. 

Paratiroid Adenom Nasıl Teşhis Edilir?

Hastalık, kan tahlili sayesinde teşhis edilebilir. Öncelikle hastada belirti varsa fiziki muayene gerçekleştirilir. Kişide ortaya çıkan klinik belirtiler değerlendirilir ve aile öyküsü hakkında bilgi alınır. Daha sonrasında ise kan sonuçları incelenir ve özellikle kalsiyum değerine bakılır. PTH değerinin ve kalsiyum seviyesinin yüksek olması, hastalara teşhis konulmasını sağlar.

Görüntüleme Yöntemleri ile Paratiroid Adenom Tanısı

Hastalara tanı konulabilmesi için bazı görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir. Genellikle kan değerlerinin incelenmesi yeterli olsa da kesin tanı için bölgenin incelenmesi gerekir. Paratiroid bezinin sadece bir tanesinin mi yoksa birkaç tanesinin mi etkilendiği, bu yöntemler ile daha kolay bir şekilde anlaşılır. Kan sonuçlarına ve görüntüleme yöntemlerinin raporlarına bağlı olarak hastaların tedavi planlaması gerçekleştirilir. Bu süreçte şu görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir;

Boyun ultrasonografisi

Adenom oluşumunun teşhis edilebilmesi için sıklıkla boyun ultrasonografisi yöntemine başvurulur. Böylelikle tiroid bezinin mi yoksa paratiroid bezinin mi etki aldığı değerlendirilir. Adenom oluşumunun yeri de boyun ultrasonografisi ile belirlenir. Kaç tane bezin süreçten etkilendiği gözlemlenir. Ağrısız ve acısız bir işlem olduğu için rahatsızlık hissine neden olmaz.

Sintigrafi (sestamibi tarama)

Sestamibi tarama, paratiroid bezlerinin fonksiyonlarının değerlendirilmesine yardımcı olur. Radyoaktif maddeler kullanılarak bölge görüntülenir. Sintigrafi işleminde radyoaktif maddeler kullanılması, paratiroid bezinin daha net bir şekilde incelenmesini sağlar. Ultrason çekimi ve sintigrafi işlemi genellikle bir arada uygulanır. Böylelikle hastalara kesin tanı konulabilir.

Bilgisayarlı tomografi ve 4 boyutlu BT

Bilgisayarlı tomografi ve 4 boyutlu BT ile iyi huylu tümör oluşumunun yeri tespit edilir. Diğer görüntüleme yöntemlerinde hastalığın teşhis edilememesi halinde 4 boyutlu BT çekimi talep edilir. Bu görüntüleme yöntemi ile daha net bir sonuç elde edilmesi mümkündür. Bezde kanlanma varsa bu kanlanmanın şiddetinin değerlendirilmesini de sağlar. Hastanın tedavisi için ameliyatın gerekli olup olmadığı da bu yöntemler ile ortaya çıkar.

Manyetik rezonans görüntüleme

Manyetik rezonans görüntüleme yöntemi, paratiroid bezlerinin detaylı bir şekilde incelenmesini sağlar. Bölgedeki yumuşak dokularda herhangi bir hasar olup olmadığı böylelikle gözlemlenebilir. Tanı sürecinin desteklenebilmesi için bu yönteme başvurulur. Farklı görüntüleme yöntemleri ile birlikte uygulanması mümkündür. Görüntüleme sonuçları, kişinin tedavi planlaması açısından önemlidir.

Paratiroid Adenom ile Karışabilen Durumlar Nelerdir?

Bazı hastalık türleri, paratiroid adenom ile karıştırılabilir. Özellikle aynı bölgede meydana gelen farklı hastalık türleri olabilir. Kalsiyum seviyesinin artmasına yol açan başka hastalık türlerinin de adenom ile karıştırılma ihtimali vardır. Özellikle paratiroid karsinomu, bu süreçte en sık karıştırılan hastalık türlerinden birisi olarak bilinir. Adenom ile karıştırılan farklı problemler aşağıdaki gibidir;

Paratiroid hiperplazisi

Paratiroid hiperplazisi oluşumunda, paratiroid bezlerinin çoğu etkilenir. Bazı hastalarda bezlerin tamamında büyüme meydana gelir. Hiperplazisi ile adenom farkı, görüntüleme yöntemleri sayesinde ortaya çıkar. Bu süreçte farklı tanı yöntemlerine başvurulması da mümkündür. Hastalara yanlış tanı konulması, tedavi sürecinin olumsuz yönde etkilenmesine neden olur. 

Paratiroid karsinomu

Paratiroid karsinomu, kötü huylu tümör oluşumuna bağlı olarak paratiroid bezinin büyümesidir. Bu duruma oldukça nadir rastlandığı için oluşan büyüme, adenom ile karıştırılabilir. Bu hastalıkta kalsiyum seviyesinin çok daha yüksek olduğu bilinir. Hastalığın tedavi yöntemleri bu nedenle farklılık gösterebilir. İki hastalığın birbirinden ayrıştırılabilmesi için biyopsi gerekebilir.

D vitamini eksikliği ile ilişkili sekonder hiperparatiroidi

D vitamini eksik olduğunda, sekonder hiperparatiroidi oluşum riski de artış gösterir. Bu durum, kişinin kalsiyum dengesinin bozulmasına neden olur. Paratiroid bezi ise kalsiyumun dengelenmesini sağlamak için aşırı çalışmaya başlar. Sekonder hiperparatiroidi dolaylı olarak paratiroid adenom oluşumuna yol açabilir. İki hastalığın değerlendirilebilmesi için ayrıştırıcı tanı yöntemlerine başvurulmalıdır.

Kronik böbrek hastalığına bağlı parathormon yüksekliği

Kronik böbrek hastalarında paratiroid hormonu yüksek seyredebilir. Böbrek işlevini tam olarak yerine getiremez ve bu duruma bağlı olarak vücuttaki kalsiyum dengesi sağlanamaz. Bu duruma bağlı olarak ise paratiroid bezleri uyarılmaya başlar. Uyarım nedeni ile vücuttaki PTH değerleri ve kalsiyum değerleri yükselir. Kronik böbrek hastalığı bu nedenle paratiroid adenom ile karıştırılır.

Paratiroid Adenom Tedavisi Nasıl Yapılır?

Paratiroid adenom tedavisi, düzenli takip ile gerçekleştirilebilir. Bazı hastalarda durum ilerlemez ve bu nedenle ekstra bir tedavi yöntemine başvurulmasına gerek kalmaz. Fakat kalsiyum seviyesi çok yüksek hastaların tedavi sürecine başlanması gereklidir. Tedavi ile kalsiyum değerlerinin normal seviyeye inmesi hedeflenir.

Paratiroid Adenom Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Paratiroid adenom ameliyatı, hastalara genel anestezi uygulanarak gerçekleştirilir. Boyun bölgesinden küçük bir kesi açılarak paratiroid bezi çıkarılır. Bu aşamada hangi bezin fazla hormon ürettiğine dikkat edilmelidir. Sağlıklı bezler çıkarılmadan sadece fazla hormon üreten bezin çıkarılması gerekir. Bez çıkarıldıktan sonra bölgeye dikiş atılarak işlem tamamlanır.

Paratiroid Adenom Ameliyatı Sonrası Süreç Nasıldır?

Paratiroid adenom ameliyatı sonrasında kişilerin bir süre istirahat etmesi önerilir. Düzenli aralıklarla doktor kontrolüne gidilmesi gereklidir. Böylelikle kan değerleri takip edilerek hasta takibi gerçekleştirilir. Tedavi sonrasında kişilerin ameliyatlı bölgenin hijyenine dikkat etmesi, enfeksiyon ve iltihaplanma riskinin azaltılması açısından önemlidir. Geçici kalsiyum düşüklüğü bu süreçte görülebilir. D vitamini açısından zengin besinlerin tüketimi, ameliyat sonrası iyileşme sürecinde destekleyicidir. Paratiroid adenom oluşumunda D vitamini önemi göz ardı edilmemelidir. D vitamini, paratiroid bezlerinin fonksiyonunu düzenlenmesine katkı sağlar.

Paratiroid Adenom Kimlerde Daha Sık Görülür?

Paratiroid adenom, orta yaş ve üzeri kişilerde daha sık görülür. Öte yandan erkeklere kıyasla bu durumun kadınlarda daha yaygın görüldüğü de bilinir. İleri yaş, hastalığın görülme riskini artıran en önemli etken olarak bilinir. Aynı zamanda genetik yatkınlığı olan kişilerde de bu durum daha sık ortaya çıkar. Aşırı radyasyona maruz kalan kişilerde de bu durumun görülme ihtimali daha yüksek olarak değerlendirilir.

Paratiroid Adenom için Hangi Bölüme Başvurmak Gerekir?

Paratiroid adenom oluşumunda hastaların endokrinoloji alanına başvurması gereklidir. Kişinin sağlık durumunun değerlendirilmesi ile genel cerrahiye yönlendirme gerçekleşebilir. Hastalığın tanısı ve tedavisi için birkaç farklı alandaki uzman doktorların hastanın durumunu değerlendirmesi gerekebilir. Bu nedenle farklı bölümlere de hastanın sevk edilmesi mümkündür. Bu süreçte multidisipliner yaklaşım ile süreç ilerlemelidir.

Paratiroid Adenom ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Paratiroid adenom nedir?

Paratiroid adenom, paratiroid bezinin büyümesidir. Bezin büyümesi, iyi huylu tümörlere bağlı olarak gerçekleşir. Bu durumda ise vücuttaki kalsiyum seviyesi artış göstermeye başlar. Vücudun birçok farklı sistemi bu problemden etkilenir. Hastalık ilk süreçlerde belirti göstermeyebilir. Kan testleri sayesinde durumun fark edilmesi mümkündür.

Paratiroid adenom neden olur?

Adenom, iyi huylu tümörler nedeniyle meydana gelir. Bu oluşum, genetik olarak meydana gelebileceği gibi öte yandan radyasyona maruz kalınması ile de görülebilir. Fakat paratiroid adenomun en temel nedeni paratoid bezindeki hücrelerin kontrolsüz bir şekilde büyümeye başlamasıdır.

Paratiroid adenom kansere dönüşür mü?

Paratroid adenom kansere dönüşme riski düşük olan bir hastalıktır. Hastalıkta ortaya çıkan tümörler iyi huyludur ve yayılım göstermez. Yayılım göstermediği için tek bir bölge etkilenir ve kansere dönüşme riski oldukça azdır.

Paratiroid adenom her zaman ameliyat gerektirir mi?

Hayır, paratiroid adenom için her zaman ameliyata başvurulmasına gerek yoktur. Düzenli doktor kontrolleri ile hastalığın nasıl seyrettiği takip edilmelidir. İlaç tedavisi gibi yöntemler ile adenom kontrol altına alınabilir. Fakat kalsiyum seviyesinin bu süreçte değerlendirilmesi gereklidir. Kalsiyumun aşırı yükselmesi, hastaların sağlık probleminin şiddetlenmesine neden olur. Bu durumda paratiroid adenomu tedavisi için cerrahi müdahale gerekli olabilir.

Paratiroid adenom belirtileri her hastada görülür mü?

Adenoma bağlı olarak ortaya çıkan belirtiler her hastada görülmeyebilir. Hastalık bazen hiçbir belirti göstermeden ilerleyebilir. Genel olarak incelendiğinde hastalığın bir belirtisi yoktur. Hastalarda ortaya çıktığı bilinen belirtiler, kalsiyumun yükselmesi nedeniyle oluşum gösterir.

Paratiroid adenom böbrek taşına neden olur mu?

Evet, paratiroid adenoma bağlı olarak böbreklerde kum ya da taş oluşumu meydana gelir. Fazla kalsiyum idrar yolu ile vücuttan atılır. Bu süreçte böbreklerde biriken kalsiyum, zamanla sert bir yapıya dönüşür. Bu sertleşme ise böbrek taşı olarak adlandırılır.

Paratiroid adenom ameliyatı riskli midir?

Paratiroid adenomu ameliyatı riskleri, diğer ameliyat türleri ile aynı şekildedir. Ameliyatın uzman hekimler tarafından steril bir ortamda yapılması halinde herhangi bir sorun yaşanmaz. Hastaların ameliyat sonrasında ise dikkatli olması gereklidir. Ameliyatlı bölgenin her zaman temiz ve kuru olması, enfeksiyon riskinin azalmasını sağlar.

Paratiroid adenom ameliyatından sonra kalsiyum düşer mi?

Ameliyat sonrasında kalsiyum seviyesi düşer. Fazla kalsiyum üretimine neden olan bezin vücuttan atılması, kalsiyumun normal seviyesinin de altına düşmesine neden olabilir. Bir süre sonra değerler normal seviyeye ulaşır.

Paratiroid adenom tekrarlar mı?

Paratiroid adenom genellikle tekrarlamaz. Özellikle ameliyattan sonra bu hastalığın tekrarlama riski çok düşük olarak bilinir. Fakat nadiren de olsa bu durumun görülme ihtimali vardır. Genetik yatkınlığa bağlı olarak bazı kişilerde, farklı paratiroid bezinde büyüme görülebilir.

Paratiroid adenom için hangi doktora gitmeliyim?

Adenom belirtileri söz konusu ise endokrinoloji alanından randevu alınabilir. Belirti görülmediğinde ise kişilerin düzenli kan tahlili yaptırması halinde doktorlar, kalsiyum yükselmesini fark eder. Kalsiyum seviyesinin yükselmesi ile hastalar, ilgili alanlara yönlendirilir.

Paratiroid adenom tedavi edilmezse ne olur?

Hastalığın tedavi edilmemesi, kalsiyum seviyesinin sürekli olarak yükselmesine neden olur. Bu durumda böbrek taşı oluşumu ortaya çıkar ve tekrarlama ihtimali vardır. Öte yandan hastanın kas, eklem ve sinir sistemi direkt olarak süreçten etkilenir. Farklı sağlık problemleri ortaya çıkar. Aynı zamanda hastalığın vücuttaki farklı bölgeleri etkilemesi halinde hastaların yaşam kalitesinde de düşüş görülür.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."