Hipertiroidi (Zehirli Guatr) Nedir? Zehirli Guatr Belirtileri Nelerdir?

Hipertiroidi, tiroid bezinin fazla çalışmasıdır. Metabolizma hızının yükselmesine, zihinsel ve fiziksel değişikliklere, guatrın şişmesine, ısı intoleransı, terleme, kilo kaybı, çarpıntı, titreme, sinirli olma gibi duygusal dengesizliklere neden olan bir hastalıktır. İlaç tedavisi, atom tedavisi ve cerrahi olmak üzere üç farklı tedavi yöntemi bulunan hipertiroidizmin kontrol altına alınmaması kalpte ritim bozukluğu, inme ve kemik erimesi gibi hastalıklara sebep olabilmektedir.

Hipertiroidi (Zehirli Guatr) Nedir?

Hipertiroidi ya da zehirli guatr, tiroid bezinin fazla çalışarak tiroid hormonlarını fazla üretmesidir. Bunun sonucunda kanda tiroksin (T4) ve triiyodotironin (T3) adı verilen hormonların düzeyi yükselir ve buna bağlı olarak da TSH (tiroid uyarıcı hormon) seviyesi normalin altına iner.

Kanda tiroid hormonlarının artması için her zaman tiroid bezinin fazla çalışması gerekmemektedir. Tiroid bezinde oluşan akut ya da subakut tiroidit olarak ifade edilen bazı iltihaplanma durumlarında da kanda tiroid hormonları artış gösterir. Bu gibi durumlarda tiroid bezinde aşırı hormon üretiminin aksine bir hasarlanma sonucu daha önceden üretilmiş olan hormonların kan dolaşımına salıverilmesi söz konusudur. Bu durum tirotoksikoz olarak adlandırılır. Her tirotoksikozda, hipertiroidinin söz konusu olmayabileceği bilinmeli ve bunun ayrımı iyi bir şekilde yapılmalıdır. Çünkü bu durumların tedavileri birbirinden farklı olmaktadır.

Hipertiroidi, esasen tiroid bezinin kontrolsüz ve aşırı bir şekilde faaliyete geçmesi sonucu ortaya çıkan bir endokrin bozukluğudur. Bu aşırı aktivite, vücudun metabolik hızını tehlikeli bir şekilde artırarak geniş bir yelpazede sistemik belirtilere yol açar. Gerçek hipertiroidi tablosunda, tiroid bezinin kendisi T4 ve T3 hormonlarını normalden çok daha yüksek miktarlarda sentezleyip kana salar. Bu durum genellikle Graves hastalığı gibi otoimmün bir süreçten veya tiroid nodüllerinden kaynaklanan toksik nodüler guatr gibi yapısal bozukluklardan ileri gelir.

Yani hipertiroidinin temel mekanizması, tiroid bezinin hormon üretim kapasitesindeki patolojik bir artıştır. Bu klinik tabloyu kesinleştirmek için tiroid bezinin iyot tutulum oranının değerlendirilmesi ve tiroid hormonlarının yanı sıra TSH seviyesinin baskılanma düzeyinin incelenmesi büyük önem taşır. Bu ayrım, altta yatan nedeni doğru tespit ederek uygun hipertiroidi tedavi stratejisinin belirlenmesinde kritik bir rol oynar.

Hipertiroidizm Neden Olur?

Hipertiroidi tablosunda, tiroid bezinin aşırı hormon üretimine yol açan patolojik aktivite genellikle iki temel mekanizma üzerinden gelişir: Birincisi, tüm bezin kontrolsüz bir şekilde uyarılmasıyla yaygın (diffüz) aşırı aktivite görülmesidir. İkincisi ise, bez içerisinde yer alan bir ya da daha fazla nodülün otonom hale gelerek bağımsızca hormon salgılamasıdır. Bu mekanizmalar, tiroid bezinin normal fonksiyon döngüsünü bozan ve artan T4/T3 seviyeleriyle sonuçlanan süreci başlatır. Etiyolojik açıdan bakıldığında, hipertiroidiye yol açan ve klinik olarak birbirinden ayrılması gereken üç ana neden bulunmaktadır.

Bu nedenler aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

• Graves Hastalığı: Tiroid bezinin yaygın olarak (diffüz) fazla hormon üretmesi söz konusudur. Graves hastalığı kronik otoimmün bir tiroid hastalığıdır. Bu durumda tiroid bezinin kanlanması ciddi düzeyde artmıştır ve hastalarda hipertiroidi belirtileri çok belirgin şekilde ortaya çıkar. Sıklıkla genç- orta yaşlarda görülen bu durum kadınlarda daha sık izlenir. Ayrıca genetik yatkınlık söz konusudur. Graves hastalığı, otoantikorların (özellikle TSH reseptör antikorlarının – TRAb) tiroid hücrelerini TSH’tan bağımsız olarak sürekli uyarması sonucu ortaya çıkar. Bu sürekli uyarılma, tiroid bezinin diffüz büyümesine (guatr) ve kontrolsüz hipertiroidiye yol açar. Bu hastalarda, göz bulguları (oftalmopati) hipertiroidiye eşlik eden önemli bir klinik özelliktir. Bu tip hipertiroidi, doğru teşhis ve tedavi edilmediği takdirde tiroid fırtınası gibi hayatı tehdit eden durumlara ilerleyebilen, dinamik ve yakın takip gerektiren bir tablodur.
   
• Toksik Nodüler Guatr: Tiroid bezinde fazla hormon üreten tek bir nodül vardır. Bu nodül dışında kalan kısımlarında aşırı hormon üretimi olmamaktadır. Sıklıkla ileri yaş grubunda görülür ve kalp ritm bozuklukları ile karşımıza çıkabilir. Bu durumun altında yatan temel mekanizma, nodülün otonom (bağımsız) bir şekilde çalışmasıdır. Yani TSH sinyalini beklemeden aşırı hormon üretmesidir. Bu otonomi, genellikle nodül içerisindeki genetik mutasyonlarla ilişkilidir. Tek bir nodülden kaynaklanan bu hipertiroidi formu, uzun süre belirti vermeyebilir. Ancak özellikle yaşlı hastalarda atriyal fibrilasyon (AF) gibi ciddi kardiyak komplikasyonlara yol açarak, altta yatan hipertiroidinin acil tedavi gerektirdiğini gösterir. Bu nedenle, yaşlı hastalarda hipertiroidi taraması yapılırken otonom çalışan nodül varlığı mutlaka değerlendirilmelidir.
   
• Toksik Multinodüler Guatr: Tiroid bezinde birden fazla nodülün fazla hormon üretmesi ile seyreden bir durumdur. Nodül dışı alanlarda aşırı hormon üretimi olmaz. Sıklıkla bu da ileri yaşlarda görülür ve kalp ritm bozuklukları ile karşımıza çıkabilir. Bu durum, birden fazla otonom çalışan nodülün zamanla birikimli olarak aşırı tiroid hormonu salgılaması sonucu gelişen kronik bir hipertiroidi türüdür. Birden fazla otonom alanın bulunması, bezin genel yapısının bozulmasına ve semptomların daha yavaş ilerlemesine neden olabilir, bu da tanının gecikmesine yol açabilir. Multinodüler yapı, radyoaktif iyot tedavisinin planlanmasında ve cerrahi yaklaşımın belirlenmesinde önemli farklılıklar yaratır. Bu tür hipertiroidide görülen kardiyak etkiler, genellikle altta yatan kalp rahatsızlıkları ile birleştiğinde daha yıkıcı olabilir ve bu nedenle tanı konulur konulmaz kapsamlı bir tedavi süreci başlatılmalıdır.

Hipertiroidi (Zehirli Guatr) Belirtileri Nelerdir?

Zehirli guatr hastalığında bağırsak hareketlerinde artış, yorgunluk, huzursuzluk, iştah artmasına rağmen kilo kaybı, sıcağa karşı hassasiyetin artması, terleme, regl dönemlerinde düzensizlik, sinir hali, kas ağrıları ve çarpıntısı gibi belirtiler görülür.

Zehirli guatr belirtileri şunlardır:

• İştah artışına rağmen kilo kaybı
• Bağırsak hareketlerinde artış
• Sinirlilik ve huzursuzluk hali
• Sıcağa karşı tahammülsüzlük ve hassasiyet artışı
• Guatr olarak bilinen tiroid bezi büyümesi
• Yorgunluk
• Kas ağrısı
• Adet düzensizliği
• Libido kaybı
• Terleme
• Saçlarda incelme, kırılma ve dökülme
• Çarpıntı
• Ellerde ince titreme
• Kısırlık
• Uyuma güçlüğü

Hipertiroidizm (Zehirli Guatr) Nasıl Teşhis Edilir?

Kanda tiroid hormonları ve TSH düzeyine bakılarak tirotoksikoz tanısı konulur. Tirotoksikozda TSH düşük, serbest T4 ve serbest T3 düzeyleri ise yüksek veya normalin üst sınırında olur. Tirotoksikozun bir grup nedeni akut ve subakut tiroiditlerdir. Bu durumda tiroid bezinde aşırı hormon üretimi yoktur, önceden sentezlenip depo edilmiş T4 ve T3 hormonları kana salıverilir. Tirotoksikozun diğer bir grup nedeni ise hipertiroidilerdir.

Hipertiroidi ve tirotoksikoz ayrımı için iyi bir fizik muayene ve ek testlere gerek duyulur.

Bu ek testler şu şekilde sıralanabilir:

• Tiroid otoantikorları: Kanda anti Tg (tiroglobulin) , Anti TPO (tiroid peroksidaz antikoru), TSH reseptör antikoru (Trab) şeklinde 3 farklı tiroid otoantikoru bakılmaktadır. Anti Tg ve Anti TPO haşimoto ve haşitoksikoz durumlarında artabilirken, Trab sadece Graves hastalığında artmaktadır. Bazı subakut tiroidit durumlarında da bu antikorlar geçici olarak yükselip, takipte normale dönebilirler.
   
• Tiroid bezi ultrasonografisi: Ultrasonografi ile tiroid bezinin yapısı, kanlanma artışı olup olmadığı ve nodül içerip içermediği görülerek tirotoksikoz ayırıcı tanısında çok faydalı bilgiler elde edilmektedir.
   
• Tiroid bezi sintigrafisi: Bazı durumlarda çok düşük doz radyoaktif maddeler kullanılarak tirotoksikoz ayırıcı tanısı için tiroid bezinin nükleer tıp görüntülemesine (sintigrafi) ihtiyaç duyulabilmektedir. Bazen de bezin iyot tutulum kapasitesini ölçmek için yine nükleer tıp bölümünde iyot “Uptake” testleri yapılabilmektedir.

Hipertiroidizm (Zehirli Guatr) Nasıl Tedavi Edilir?

Hipertiroidizm yani zehirli guatr tedavisinde altta yatan nedene ve hastanın durumuna göre 3 farklı tedavi seçeneği uygulanabilir. Bunlar anti tiroid ilaç tedavisi, radyoaktif iyot tedavisi (atom tedavisi) ve cerrahi tedavidir. Bu seçeneklerden hangisinin seçileceğine hasta ve hekimi birlikte karar vermelidir.

Antitiroid ilaç tedavisi

Tiroid bezinin hormon üretimini engelleyen bazı ilaçlar kullanılarak hipertiroidi tedavisi mümkündür. Bu seçenek son yıllarda tüm dünyada sıklıkla Graves hastalığına bağlı hipertiroidilerde ilk seçenek olarak kabul edilmektedir. Graves hastalığına bağlı hipertiroidinin ilaçla tedavisi bir endokrinoloğun gözetiminde ve yakın kontrolü altında düzenlenmelidir. İlaç dozlarının ve kullanım süresinin çok iyi ayarlanması gerekmektedir.

Uygun dozda veya uygun sürede uygulanmayan tedaviler başarısızlıkla sonuçlanabilir. İlaç tedavisinin avantajı, kolay ulaşılabilir ve pratik bir tedavi olmasıdır. Ayrıca ilaç tedavisi başarı ile sonuçlandığında hastanın ömür boyu hormon ilacı kullanma zorunluluğu ortadan kalkmaktadır. İlaç tedavisinde ayrıca dikkatli olunması gereken bazı yan etkiler de olabilir. Bunların da hasta ve hekimi tarafından dikkatli bir şekilde takip edilmesi gerekir.

Radyoaktif iyot tedavisi (Atom tedavisi)

Bu tedavide radyoaktif madde ile işaretlenmiş iyot verilerek tiroid bezinin içten içe hasara uğratılması ve bezin fazla çalışmasının engellenmesi sağlanır. Özellikle Graves hastalığına bağlı hipertiroidilerde kullanıldığında bezin tamamında kalıcı bir etki bıraktığı için bu tedavi sonrasında hastanın ömür boyu hormon takviyesi alması gerekebilir. Toksik nodüler veya toksik multinodüler guatrların tedavisinde kullanıldığında ise bezin tamamı değil de sadece aktif nodül veya nodüller etkileneceğinden ötürü, hastanın ömür boyu hormon takviyesi alması gerekmeyebilir.

Cerrahi tedavi (Total tiroidektomi veya hemitiroidektomi)

Graves hastalığında ilaçla tedavi sonuç vermediğinde, hastalık ilaç kesildikten sonra nüks ettiğinde veya ilaca bağlı majör bir yan etki geliştiğinde seçilebilecek kalıcı tedavi yöntemidir. Yine burada da organ kaybı olacağı için hastanın ömür boyu hormon takviyesi alması gerekecektir. Nodül cerrahisinde sadece nodül değil, nodülün olduğu tiroid lobunun tamamı çıkarılmaktadır. Eğer nodül iki taraflı ise bezin tamamı çıkarılır. Toksik nodüler guatrda eğer diğer tarafta hiç nodül yoksa hemitiroidektomi yani tiroid bezinin yarısının çıkarılması söz konusu olabilir. 

Hipertiroidizm (Zehirli Guatr) ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Zehirli guatr nasıl anlaşılır?

Bitkinlik, normalden daha fazla tuvalete çıkma, ısıya karşı tahammülsüzlük, iştah artışı, sık terleme, kadınlarda adet dönemlerinde düzensizlik, sinirli ve huzursuz olma, kilo kaybı ve kas krampları zehirli guatrın belirtileridir. Bu belirtiler, vücudun metabolik hızının aşırı yükselmesine bağlı olarak ortaya çıkan klasik hipertiroidi semptomlarıdır. Hastaların çoğu, kalp çarpıntısı ve ellerde titreme (tremor) gibi kardiyovasküler ve nörolojik bulguları da deneyimler. Bu semptomların şiddeti, kandaki tiroid hormonu seviyesinin ne kadar yüksek olduğuyla doğrudan ilişkilidir ve tanı için mutlaka kapsamlı bir fiziksel muayene ile birlikte TSH, serbest T4 ve T3 düzeylerinin incelendiği kan testleri yapılmalıdır.

Zehirli guatr tehlikeli midir?

Hipertiroidi özellikle kalp ritim bozuklukları, inme ve kemik erimesi riskinde artışa yol açan ciddi bir sağlık problemidir. Hipertiroidinin yarattığı en büyük risk, kalp üzerindeki yükü artırmasıdır. Kronik hipertiroidi durumunda kalp sürekli hızlanmaya zorlanır, bu da zamanla kalbin kasılma gücünü azaltabilir ve kalıcı kalp yetmezliğine zemin hazırlayabilir. Ayrıca, metabolizma hızının artışı kemik yıkımını hızlandırdığı için, tedavi edilmeyen hipertiroidi özellikle menopoz sonrası kadınlarda kemik mineral yoğunluğunu ciddi oranda azaltarak kırık riskini yükseltir.

Zehirli guatr tedavi edilmezse ne olur?

Hipertiroidi tedavisiz kalırsa istemsiz kilo kaybı, atrial fibrilasyon ve bunun sonucu olarak inme ve felç riskinde artışa, bununla birlikte osteoporoza ve buna bağlı kemik kırıklarına yol açabilir. Tedavi edilmeyen hipertiroidi, uzun vadede sistemik hasara yol açmanın yanı sıra, akut bir durum olan Tiroid Fırtınası'na (Thyroid Storm) ilerleyebilir. Tiroid Fırtınası, yüksek ateş, şiddetli taşikardi, bilinç değişiklikleri ve dehidratasyon ile seyreden, hayatı tehdit eden ve acil yoğun bakım gerektiren bir tablodur. Bu nedenle, semptomları ne kadar hafif olursa olsun, teşhis edilen her hipertiroidi vakası uygun bir medikal veya cerrahi tedavi protokolüne alınmalıdır.

Hipertiroidi geçer mi?

İstisnai durumlar dışında hipertiroidinin tedavisiz geçmeyeceği hatta ilerleyebileceği söylenebilir. Hipertiroidinin kendiliğinden iyileşme olasılığı düşüktür ve bu durum genellikle sadece tiroid bezindeki geçici iltihaplanma kaynaklı tirotoksikoz durumlarında gözlemlenebilir. Ancak Graves hastalığı veya toksik nodüllere bağlı gelişen gerçek hipertiroidi için etkin bir tedavi şarttır. Doğru tedavi yönteminin seçilmesiyle hipertiroidi büyük oranda kontrol altına alınabilir ve kalıcı bir çözüm sağlanabilir. Tedavi süreci boyunca düzenli takip, hastalığın nüks etmesini önlemek ve tiroid hormon seviyelerinin stabil kalmasını sağlamak açısından kritik öneme sahiptir.

Hipertiroidi krizi nedir?

Uzun süre tedavisiz kalmış hipertiroidilerde nadir olarak görülen, hipertiroidi belirti ve bulgularının hayatı tehdit edecek düzeyde ağırlaşmış şekilde karşımıza çıkmasıyla seyreden bir klinik tablodur. Bu tabloda 40 C‘yi geçebilen ateş, aritmiler, kalp yetmezliği, deliryum ve hatta koma durumu görülebilir. 

Zehirli guatr tedavisi kilo aldırır mı?

Hipertiroidide klinik olarak metabolizma çok hızlanmıştır. İştah artışına rağmen kilo alımı olmaz ve hatta kilo kaybı olur. Ancak hipertiroidi sebebi bulunup tedavi edildiğinde bu hızlanmış metabolizma normale döndürüldüğü içisn aynı iştah ile yemeye devam eden bireylerde kilo alımı olabilir.

Hipertiroidi hastaları ne yememeli? Zehirli guatr yasak yiyecekler nelerdir?

Hipertiroidinin aktif olduğu dönemde gebeler dışındaki kişilerde iyot kısıtlaması yapılmaktadır. İyottan zengin gıdaların (iyotlu tuz, deniz ürünleri vs) tercih edilmemesi gerekir.

Zehirli guatr kimlerde görülür?

Graves hastalığı daha çok genç - orta yaş kadınlarda görülmekle birlikte erkeklerde de izlenebilmektedir. Toksik nodüler guatr ve toksik multinodüler guatr ise daha çok ileri yaşlarda hipertiroidi nedenidir.

Hipertiroidi (zehirli guatr) ameliyat gerektirir mi?

Hipertiroidi tedavi seçeneklerinden bir tanesi ameliyattır ancak her hipertiroidinin ameliyat olması gerekmez. İlaçla veya radyoaktif iyotla da başarılı şekilde tedavi edilen hipertiroidiler vardır.

Graves oftalmopatisi nedir?

Graves hastalığında yaklaşık yüzde 10 oranında göz küresi arkasındaki dokulara karşı da otoimmünite gelişir ve bu durum göz arkasındaki dokularda inflamasyon ve ödeme yol açarak göz kürelerinin dışa doğru çıkmasına yol açar. Bu tablo hafif, orta ve ciddi olmak üzere üç şekilde gelişebilir. Ciddi oftalmopati görmede kalıcı kayıplarla sonuçlanabilir.

Graves oftalmopatisi ile sigara ilişkili midir?

Graves oftalmopatisi için en önemli değiştirilebilir risk faktörü sigaradır. Her türlü tütün dumanına maruziyet graves oftalmopatisi riskinde ve şiddetinde artışa neden olabilir.

Graves hastalığında cilt tutulumu olur mu?

Çok nadiren graves dermopatisi gelişebilir. Bu tablo bacaklarda ve diz altında portakal kabuğu görünümünde bir ödem tablosu şeklinde seyredebilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."