Safra Yolu Kanseri Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Kolanjiyokarsinom olarak da bilinen safra yolu kanseri, safra kanallarında kötü huylu (kanser) hücrelerin oluştuğu nadir görülen agresif bir kanser türüdür. Sindirim sisteminde gelişebilen kanserler arasında 5’inci sıklıkta görülmektedir. Vücut safra kesesi işlevini yerine getirmediğinde de yaşamını sürdürebildiği için, genellikle safra kesesi kanseri çok ilerlediğinde belirtileri fark edilebilir. Daha çok 60 yaş ve üzeri kişilerde rastlanan safra kesesi kanseri, önlem alınmazsa çok hızlı ilerleyebilir. Bu nedenle safra kesesinde erken teşhis tüm diğer kanserlerde olduğu gibi çok önemlidir.

Safra Yolu Kanseri Nedir?

Safra yolları kanseri (Kolanjiyokarsinom), safra yolu duvar hücrelerinden oluşan sıklığı az olan bir tümördür. Safra yollarının her yerinden gelişmekle beraber %60 sağ ve sol ana safra yollarının birleşme noktası olan bifurkasyondan kaynaklanır. Safra kanalı sisteminin herhangi bir yerinde başlayabilir.

Safra Yolu Kanseri Çeşitleri Nelerdir?

Safra yolu kanserleri bulundukları yerlere göre çeşitlendirilir. İntrahepatik, Hiler ve distal olarak çeşitleri vardır. En sık %60 hiler görülür. Hiler bölge safra yolu kanserleri özel olarak Bizmuth sınıflaması yapılır.

Tip I: Kanser ortak hepatik kanalda ve bifurkasyona uzak.

Tip II: Kanser ortak hepatik kanalda ve bifurkasyonu invaze etmiş.

Tip III: Kanser ortak hepatik kanalda ve bifurkasyonla birlikte sağ veya sol hepatik kanalı da tutmuş.

Tip IV: Bifurkasyonuda içine alan kanser hem sağ hem de sol kanalla beraber bu kanallara açılan segmentleri de tutmuş.

Safra Yolu Kanseri Neden Olur?

Safra yolu kanserinin nedenleri, primer sklerozan kolanjit (safra yollarında oluşan daralmalar), koledok (ortak kanal) kisti, Hepatit B-C, ülseratif kolit, hepatolityazis (karaciğer taşı), ileri yaş, obezite, bilienterik anastomozlar ve eski kaynaklarda kronik tifo taşıyıcılığı nedenler arasında sayılmaktadır.

Safra Yolu Kanseri Belirtileri Nelerdir?

Safra yolu kanserinde görülen yaygın belirtiler, ağrısız sarılık ilk tespit edilen belirtilerdendir. Bunu deri altında bilirubin birikmesine bağlı olarak kaşıntı ve sarılık takip eder. Geç dönem hastalarda kaşeksiye kadar giden kilo kaybı olur. Belirtilere ateş eşlik edebilir.

Safra yolu kanserinde görülen belirtiler şunlardır:

• Sarılık
• Kaşıntı
• Yağlı ve açık renkli dışkılama
• Koyu renkli idrar
• İştahsızlık
• Kilo kaybı
• Ateş

Safra Yolu Kanseri Kimlerde Daha Sık Görülür?

Safra yolu kanseri, çoğunlukla 65 yaş ve üzerindeki bireylerde, kronik safra kanalı iltihabı yaşayanlarda ve altta yatan karaciğer-safra yolu hastalığı bulunanlarda daha sık görülür. Tıbbi adıyla kolanjiyokarsinom, safra kanallarındaki hücrelerin uzun süreli irritasyona ve hücresel hasara maruz kalması sonucunda ortaya çıkma eğilimindedir.

Bu sağlık sorununa yakalanma ihtimalini artıran başlıca risk grupları şunlardır;

• İleri yaştaki bireyler: Vakaların büyük bir kısmı 60-70 yaş aralığında teşhis edilir.
   
• Kronik safra kanalı ve karaciğer hastaları: Primer sklerozan kolanjit, karaciğer içi taşları, siroz ve koledok kanalı kistleri gibi yapısal anomalileri olanlar yüksek risk altındadır.
   
• Kronik viral hepatit taşıyıcıları: Özellikle Hepatit B ve Hepatit C enfeksiyonu bulunan kişilerde safra kanalı kanseri gelişme olasılığı artar.
   
• İnflamatuar bağırsak hastaları: Ülseratif kolit gibi kronik bağırsak iltihabı yaşayanlarda safra yolları kanseri sıklığı topluma oranla daha yüksektir.
   
• Paraziter enfeksiyon geçirenler: Karaciğer kelebeği parazitine maruz kalanlarda safra yolu tümörü gelişimi tetiklenebilir.
   
• Metabolik rahatsızlığı ve toksin maruziyeti olanlar: Diyabet, ileri derece obezite, tütün kullanımı ve kimyasal toksinlere kronik maruziyet riski yükseltir.

Safra Yolu Kanseri Vücudu Nasıl Etkiler?

Safra yolu kanseri, karaciğerde üretilen safranın sindirim sistemine akışını mekanik olarak engelleyerek karaciğer fonksiyonlarını bozar ve tüm metabolik dengeyi sekteye uğratır. Gelişen bir safra yolu tümörü, lümeni daralttığında safranın ana bileşeni olan bilirubin bağırsağa akamaz ve doğrudan kana karışır. Bu durum ciltte ve gözlerde şiddetli sarılığa, atılamayan safra tuzlarının deri altında birikmesiyle inatçı kaşıntılara yol açar.

Yağların ve yağda eriyen vitaminlerin (A, D, E, K) sindirilememesi sebebiyle besin emilimi bozulur; kilo kaybı, halsizlik, yağlı ve açık renkli dışkı ile çay rengi idrar tablosu gelişir. İlerleyen evrelerde safra kanalı kanseri, safranın göllenmesi sonucu bakteriyel enfeksiyonlara ve karaciğer yetmezliğine zemin hazırlayabilir.

Safra Yolu Kanseri Evreleri Nelerdir?

Safra yolu kanseri, tümörün kanal duvarındaki derinliğine, lenf bezlerine yayılımına ve uzak organ metastazına göre belirlenen dört ana evrede (Evre 1 - Evre 4) sınıflandırılır. Kanserin yerleşim yerine göre ayrıntılar değişmekle birlikte genel evreleme şu şekildedir;

• Evre 1: Safra yolları kanseri yalnızca safra kanalının iç tabakasıyla sınırlıdır; kanal duvarını tamamen aşmamış, çevre dokulara, lenf nodlarına veya damarlara sıçramamıştır. Cerrahi rezeksiyona en elverişli evredir.
   
• Evre 2: Kanser hücresi safra kanalının dış kas ve bağ dokusu katmanlarını aşmış; koledok kanalı çevresindeki yağ dokusuna, karaciğer dokusuna veya safra kesesine doğru ilerlemiştir ancak lenf bezlerine henüz yayılmamıştır.
   
• Evre 3: Tümör ana damarsal yapılara uzanmış ve/veya bölgesel lenf nodlarına yayılım göstermiştir.
   
• Evre 4: Kanser hücreleri karın zarı, akciğer, kemik veya safra kanalına uzak lenf bezleri gibi vücudun diğer bölgelerine metastaz yapmıştır.

Safra Yolu Kanseri Nasıl Teşhis Edilir?

Safra kesesi kanserini erken evrede teşhis etmek çok önemlidir. Safra yolu kanseri incelemesinde ilk olarak karaciğer safra yolu ultrasonu yaptırılır. Safra yolarında genişleme gözlenirse, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans ile kesitsel görüntülemeler tanıda yardımcı olur. Safra yollarında kitle gözlenmeden safra yollarının ani sonlandığı saptanabilir. ERCP (endoskopik retrogrand kolonjio pankreatografi ) ile biyopsi veya sürüntü alınabilir. Özellikle distal yerleşimli kanserlerde EUS ile değerlendime de faydalıdır. Klinik olarak sarılık, kaşıntı ve kilo kaybı olan hastanın tümör markerlarından CA19-9 un 100 U/ml olması da tanıyı destekler. Tanı yöntemleri; hastanın sağlık durumu, yaşı, hastalık belirtileri ve önceki test sonuçlarına göre belirlenir.

Safra Yolu Kanseri Nasıl Tedavi Edilir?

Safra yolları kanseri tanısı konulduğunda hastaların yarısından fazlasının ameliyat şansı kalmamış olmaktadır. Sinsi hastalık olduğu için geç belirti verir. Ameliyat olabilecek olan hastaların kanserlerinin bulunduğu seviye ameliyat tipini belirlemektedir. Proksimaldekiler için hepatektomi yapmak gerekirken distal kanserler için genellikle whipple ameliyatı yapılır.

Safra yolu kanseri tedavisi, tümörün cerrahi yöntemlerle çıkartılmasına dayanmaktadır. Büyük çaplı bir ameliyattan oluşan tedavi esnasında karaciğerin bir kısmını almak da gerekebilir. Safra kesesi kanserlerinin tanısı genellikle ileri evrede konulduğu için çoğunlukla hastaların ameliyat şansı bulunmamaktadır. Ancak erken teşhis edilen kanser, safra kesesi kanseri tedavisinin başarıyla gerçekleşmesini sağlar. Ameliyat edilemeyecek derecede ileri evre hastalığı olanlarda sarılık ve ağrıyı dindirecek bazı endoskopik işlemler, ağrı tedavisi, perkütan drenaj (radyolojik girişim) yapılabilir.

Safra Yolu Kanseri Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Safra yolu kanseri ameliyatı, tümörün safra kanalındaki anatomik yerleşimine göre planlanan ve hastalıklı kanal segmenti ile birlikte çevre lenf bezlerinin, gerektiğinde karaciğer dokusunun veya pankreas başının çıkarılmasını içeren kapsamlı bir cerrahi operasyondur.

Cerrahi yaklaşım tümörün konumuna göre üç farklı şekilde uygulanır;

• Karaciğer içi tümörlerde: Tümörlü safra kanalının bulunduğu karaciğer lobunun bir kısmının veya tamamının cerrahi sınır negatif olacak şekilde çıkarıldığı parsiyel hepatektomi uygulanır.
   
• Hiler tümörlerde: Sağ ve sol ana safra kanallarının birleşim noktasındaki kitle, safra yolları, safra kesesi, bölgesel lenf bezleri ve sıklıkla karaciğerin bir bölümü ile birlikte çıkarılır. Ardından kalan safra yolları ince bağırsağa dikilerek safra akışı yeniden sağlanır.
   
• Distal yerleşimli tümörlerde: Kitle onikiparmak bağırsağına yakın olduğundan Whipple ameliyatı tercih edilir. Bu operasyonda koledok kanalı, safra kesesi, pankreas başı ve onikiparmak bağırsağı birlikte çıkartılır.

Safra Yolu Kanserinde Kemoterapi ve Radyoterapi Ne Zaman Uygulanır?

Safra yolu kanserinde kemoterapi ve radyoterapi; cerrahi sonrasında nüks riskini azaltmak, ameliyat öncesi kitleyi küçültmek veya cerrahiye uygun olmayan ileri evre hastalarda tümör gelişimini kontrol altına almak amacıyla uygulanır.

• Ameliyat sonrası: Cerrahi olarak tamamen çıkarılan safra yolu tümörü sonrasında mikroskobik düzeyde kalabilecek kanser hücrelerini yok etmek ve hastalığın tekrarlamasını engellemek için sistemik kemoterapi verilir.
   
• Lokal ileri ve inoperabl evrede: Cerrahi sınırların temiz çıkarılamayacağı boyuttaki kitlelerde veya damar tutulumu olan safra yolları kanseri vakalarında tümörü küçültüp ameliyat edilebilir hale getirmek için kemoradyoterapi tercih edilebilir.
   
• Metastatik evrede: Uzak organlara sıçramış safra kanalı kanseri varlığında yaşam süresini uzatmak, tümör yükünü baskılamak ve ağrı ile sarılık gibi belirtileri hafifletmek için sistemik kemoterapiye başvurulur.

Safra Yolu Kanseri ile Safra Kesesi Kanseri Arasındaki Fark Nedir?

Safra yolu kanseri ile safra kesesi kanseri arasındaki temel fark, tümörün başladığı anatomik yapı, yayılım şekli ve klinik bulguların ortaya çıkış hızıdır. Safra kanalı kanseri (kolanjiyokarsinom), karaciğer içi veya karaciğer dışı safra kanallarının iç yüzeyini döşeyen hücrelerden kaynaklanır ve kanalı mekanik olarak tıkadığı için erken dönemde sarılık belirtisi verir. Safra kesesi kanseri ise doğrudan safrayı depolayan kese duvarından başlar; anatomik lümen geniş olduğu için tıkanıklık yapmadan uzun süre sessizce büyüyebilir ve genellikle ileri evreye ulaşana veya safra kesesi taşları için yapılan ameliyatlarda tesadüfen saptanana kadar belirgin sarılık oluşturmaz.

Safra Yolu Kanseri için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

Safra yolu kanseri şüphesi veya tanısı için Gastroenteroloji, Genel Cerrahi ve Tıbbi Onkoloji bölümlerine başvurulmalıdır. Hastalığın teşhis ve evreleme sürecini gastroenteroloji ve girişimsel radyoloji uzmanları yönetirken; kitlenin cerrahiye uygunluğunu karaciğer ve safra yolları cerrahisinde uzmanlaşmış HPB cerrahları değerlendirir. İleri evre veya ameliyat sonrası süreçte ise medikal onkoloji ile radyasyon onkolojisi uzmanları devreye girer. Kolanjiyokarsinom multidisipliner bir yaklaşım gerektirdiğinden, tedavi planı bu uzmanların yer aldığı tümör konseylerinde ortaklaşa belirlenir.

Safra Yolu Kanseri ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Safra yolu tıkanırsa ne olur?

Safra yolu tıkanmasına bağlı olarak öncelikle sarılık gelişir. Karaciğer içindeki safra yollarında genişleme olur. Safra yollarındaki basınç ve bakteri yoğunluğunun artması ile safra yolu iltihabı (kolanjit) gelişir. Billier sepsis olarak değerlendirilen bu durum ölümcül olabilir.

Safra yoluna stent takılır mı?

Sarılık değerlerini düşürmek için safra yoluna stent takılır. Stentleme sebebi benign bir darlık veya kanser olabilir. Safra yolu kanseri nedeniyle ameliyat edilecek olan hastalarda, hastada kalacak karaciğer segmentinin olduğu tarafa stent takılır.

Safra yolu kanseri ameliyatından sonra hasta nelere dikkat etmelidir?

Ameliyat sonrasındaki kemoterapilerini (kimyasal tedavi) düzenli almalı ve doktorları ile yakın takipte olmalıdırlar. Kontrol görüntüleme ve tetkiklerini aksatmamalıdırlar.

Safra kesesi taşı kanser yapar mı?

Safra kesesi kanseri olan hastaların %90’ın üzerindeki oranda safra kesesi taşı varlığı, yapılan çalışmalarla ispatlanmıştır. Ancak bu durum, kanserin safra kesesi taşından etkilenerek ortaya çıkabileceği görüşünü ortaya çıkarmış olsa da “Safra kesesi taşı kanser yapar” gibi bir görüş kesinlik kazanmış değildir. Sadece safra kesesi taşı ile kanserin sıkı birlikteliği, yıllardır kuşku yaratmaktadır. Safra kesesi taşının neden olduğu hastalıklar arasında kanser en son sırada gelmektedir. Safra kesesi taşı kanserden önce enfeksiyon, safra yollarında tıkanma, sarılık ve pankreas iltihabına yol açar.

Safra yollarında daralma neden olur?

Safra yollarındaki daralma genellikle safra yollarında taş olmasından kaynaklanır. Bunun yanında geçirilmiş işlemlerden de ( ameliyatlar – stentleme) kaynaklanabilir.

Safra kesesinde polip tehlikeli midir?

Safra kesesinde boyutu 10 mm’den büyük ve sayısı birden fazla olan poliplerden kanser gelişme riski vardır. Kolesistektomi (Laparoskopik veya açık) yöntemi ile safra kesesinin alınması uygundur. Boyutu 10 mm’den küçük tek polipler 6 aylık ultrason kontrolü ile takip edilir.

Safra kesesinin alınması vücutta ne gibi eksikliklere neden olur?

Safra kesesinin alınmasının vücutta negatif bir etkisi yoktur. Safra, karaciğerden üretilir. Safra kesesi ameliyatı sonrasında hastada safra eksikliği olmaz.

Safra taşları kansere neden olur mu?

Kronik inflamasyon nedeniyle kansere sebep olabilmektedir. Safra kesesi kanseri nedeniyle ameliyat edilen hastaların %90’nında safra kesesinde taşta gözlenmiştir.

Safra yolu kanseri nasıl anlaşılır?

Safra yolu kanseri, ciltte ve gözlerde aniden gelişen ağrısız sarılık, koyu idrar ve açık renkli dışkı gibi semptomları takiben kanda bilirubin/kolestaz enzimlerinin yükselmesi ve MR/ERCP gibi ileri görüntüleme tetkikleriyle anlaşılır.

Safra yolu kanseri en sık hangi belirtiyle ortaya çıkar?

Safra yolu kanseri en sık göz aklarının ve cildin sararması belirtisiyle ortaya çıkar. Kanal içinde büyüyen safra yolu tümörü safra akışını durdurduğu an bilirubin kana karışarak ilk belirtiyi verir.

Safra yolu kanseri sarılık yapar mı?

Evet, safra yolu kanseri doğrudan mekanik sarılık yapar. Gelişen safra kanalı kanseri kitlesi safra drenajını engeller ve kanda aşırı biriken bilirubin dokulara çökerek cildi ve göz aklarını sarıya boyar.

Safra yolu kanseri kaşıntıya neden olur mu?

Evet, safra yolu kanseri safra akışının tıkanması sonucu kanda biriken safra tuzlarının deri altındaki sinir uçlarını uyarması nedeniyle şiddetli ve inatçı kaşıntıya neden olur. Bu kaşıntı klasik alerji ilaçlarına yanıt vermez.

Safra yolu kanseri kan tahlilinde çıkar mı?

Safra yolu kanseri doğrudan kan tahliliyle kesinleşmez; ancak karaciğer enzimlerindeki ciddi yükseliş ve CA 19-9 ile CEA tümör belirteçlerinin artışı safra yolları kanseri varlığına dair güçlü kanıt sunar.

Safra yolu kanseri ultrasonda görülür mü?

Evet, safra yolu kanseri ultrasonda doğrudan kitle olarak veya daha sıklıkla tıkanıklığa bağlı genişlemiş safra kanalları görüntüsüyle tespit edilir. Şüpheli olgularda kesin tanı için ileri kesitsel görüntülemelere geçilir.

Safra yolu kanseri MR ile anlaşılır mı?

Evet, safra yolu kanseri kontrastlı karın MR'ı ve özellikle safra yollarının milimetrik haritasını çıkaran MRCP yöntemi sayesinde yüksek doğrulukla anlaşılır. Bu yöntem, kolanjiyokarsinom lezyonunun sınırlarını ve damar ilişkisini net gösterir.

Safra yolu kanserinde biyopsi gerekir mi?

Evet, cerrahiye uygun olmayan veya ameliyat öncesi sistemik tedavi alacak hastalarda histopatolojik tanı için biyopsi gerekir. Örnek genellikle ERCP fırçalama yöntemiyle veya perkütan iğne biyopsisiyle alınır.

Safra yolu kanseri metastaz yapar mı?

Evet, safra yolu kanseri agresif biyolojik yapısı nedeniyle öncelikle bölgesel lenf bezlerine ve karaciğere, ileri evrelerde ise karın zarına, akciğerlere ve kemiklere metastaz yapabilir.

Safra yolu kanseri tekrarlar mı?

Evet, safra yolu kanseri tümör cerrahiyle tamamen çıkarılsa bile mikroskobik yayılım potansiyeli yüksek olduğu için nüks edebilir. Bu riski düşürmek adına cerrahi sonrasında koruyucu kemoterapi uygulanır ve hasta düzenli onkolojik takibe alınır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."