Salmonella Nedir? Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Salmonella veya salmonellozis, ishal, ateş ve mide ağrılarına neden olan, salmonella bakterilerinin neden olduğu bakteriyel bir enfeksiyondur. Hayvan ve insan bağırsaklarında yaşayan salmonella bakterisi, dışkı yoluyla dışarı atılarak yiyecek ve içeceklere bulaşır. Özellikle yaz aylarında daha çok görülen salmonella enfeksiyonunun en yaygın görülen belirtileri ishal, ateş ve mide kramplarıdır. Genellikle 7 gün içinde kendiliğinden geçen bu belirtiler, bazı kişilerde daha ciddi seyir göstererek hayati tehlike yaratabilir. Salmonella enfeksiyonu en çok et, sebze ve meyvelerin çiğ yenmesi, çiğ süt içilmesi, kontamine olmuş suyun tüketilmesi gibi yollarla bulaşıyor. Bebekler, 65 yaş üstü kişiler, bağışıklık sorunu yaşayan kişiler salmonella enfeksiyonu için risk grubunu oluştururken, bu bakteriden korunmanın en önemli yolu temizliğe dikkat etmek ve bulaş yaratabilecek durumlardan kaçınmaktan geçiyor. 

Salmonella Nedir?

Salmonella (salmonelloz), bağırsak yolunu etkileyen yaygın bir bakteriyel hastalıktır. Bakterilerin neden olduğu en yaygın gıda zehirlenmesi türlerinden biri olan salmonella, hayvan ve insan bağırsaklarında yaşar ve dışkı (dışkı) yoluyla dışarı atılır. İnsanlara en sık kontamine su veya yiyecekler yoluyla bulaşır. Salmonella enfeksiyonu yaz aylarında daha sık izlenirken genel olarak, çocukların salmonella kapma ihtimali diğer yaş gruplarından daha yüksek olmaktadır.

Bu bakteriyel enfeksiyon, Salmonella adı verilen bir bakteri türünden kaynaklanır. Bu mikroorganizmalar, mikroskop altında dahi görülemeyecek kadar küçük, çubuk şeklinde bakterilerdir. Genellikle hayvanların bağırsaklarında doğal olarak bulunurlar ve hayvan dışkısı yoluyla çevreye yayılırlar. Özellikle kümes hayvanları, sığırlar ve sürüngenler gibi hayvanlar, Salmonella'nın başlıca taşıyıcılarıdır. İnsanlara bulaşması genellikle bu bakterilerle kirlenmiş gıdaların veya suların tüketilmesiyle gerçekleşir. Salmonella, özellikle yetersiz pişirilmiş veya çiğ gıdalar (yumurta, tavuk, et gibi) aracılığıyla kolayca yayılabilir. Kontamine olmuş mutfak yüzeyleri veya eller yoluyla çapraz bulaşma da enfeksiyonun yayılmasında önemli bir rol oynar. Bu durum, Salmonella'yı dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunu haline getirmektedir.

Salmonella Türleri Nelerdir?

Salmonella bakterileri, oldukça geniş bir genetik çeşitliliğe sahiptir ve insan sağlığı üzerindeki etkileriyle bilinen tüm suşları Salmonella enterica adı altında toplanmıştır. Bu kapsamlı tür, 2600'den fazla farklı alt tipi, yani serotipi içermektedir. Serotiplerin her biri, insan vücudunda farklı klinik tabloların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir.

Salmonella enfeksiyonlarının en sık görülen formu, genellikle kendiliğinden düzelen ve ciddi komplikasyonlara yol açmayan gastroenterittir. Bu durum, belirgin ishal, karın bölgesinde ağrı ve ateş gibi belirtilerle kendini gösterir. Ancak bazı Salmonella serotipleri, özellikle Salmonella Typhi, çok daha ağır seyreden hastalıklara neden olabilir. Tifo ateşi, bu bakterinin sistemik olarak yayılması ve hayati organları etkilemesiyle ortaya çıkan, tedavi edilmediğinde yaşamı tehdit edebilen ciddi bir enfeksiyondur. Bu durum, Salmonella enfeksiyonlarının yalnızca basit bir bağırsak rahatsızlığı olmaktan öte, potansiyel olarak tehlikeli sistemik hastalıklara da yol açabileceğini göstermektedir.

Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Bazı kişilerde hiçbir semptom göstermeyen salmonella enfeksiyonu, genellikle bulaştan 12 ila 72 saat sonra ortaya çıkan ishal, ateş ve mide krampları ile belirti verir. Bununla birlikte salmonellanın belirtileri arasında baş ağrısı, mide bulantısı, kusma ve iştahsızlık da görülür. Bu belirtiler genellikle 4 ila 7 gün devam ederken, bazı kişilerde belirtiler daha ciddi şekilde seyredebilir.

Salmonella belirtileri şöyledir:

• İshal
• Ateş
• Mide krampları
• Mide bulantısı ve kusma
• Baş ağrısı
• İştahsızlık

İshal

Salmonella bakterisinin en sık görülen belirtilerinin başında ishal gelir. Bozulmuş besinleri tüketmek, çiğ veya az pişmiş et-tavuk yedikten sonra yaygın olarak görülen salmonella ile birlikte ishalin görülme riski çok fazladır. 

Ateş

Salmonella bakterisinde vücut bir nevi zehirlenme geçirir. Bunun etkisiyle de yüksek ateş semptomu görülebilir. Ateşin çok yüksek seyrettiği ve düşmediği durumlarda doktora başvurmak önemlidir.

Mide krampları 

Salmonella bakterisinin bağırsakları olumsuz etkilemesiyle kişi mide krampları da yaşayabilir. Krampların çok şiddetli seyrettiği vakalar olabilir. 

Mide bulantısı ve kusma

Mide bulantısı ve kusma da salmonella bakterisinin bulaşması sonucunda yaşanabilecek yaygın belirtiler arasındadır. 

Baş ağrısı 

Salmonellanın etkilerinden bir diğeri de baş ağrısıdır. Baş ağrısı ilk etapta ortaya çıkmasa da hastalığın şiddetli seyrettiği vakalarda yoğun bağ ağrısı da yaşanabilir.

İştahsızlık 

Salmonella bakterisinin belirtilerinden biri de iştahsızlıktır. 

Salmonella Neden Olur?

Salmonella bakterileri insanların, hayvanların ve kuşların bağırsaklarında yaşar. Çoğu insan, dışkı ile kontamine olmuş yiyecek veya su tüketerek salmonella ile enfekte olur. Yani enfeksiyonun başlıca sebebi bakteri ile temas etmiş yiyecek ve içeceklerin tüketilmesidir.

Kontamine gıdalar: Salmonella bakterisi genellikle çiğ veya az pişmiş et, kümes hayvanları, yumurta ve pastörize edilmemiş süt ürünlerinde bulunur. Ayrıca, yeterince düzgün yıkanmamış meyve ve sebzeler de salmonellanın bulaşma kaynağı olabilir. Bu nedenle, gıdaların uygun şekilde pişirilmesi ve hazırlanması enfeksiyon riskini azaltmada kritik öneme sahiptir.

Hayvanlarla fiziksel temas: Özellikle sürüngenler, amfibiler ve kuşlar, salmonella taşıyıcısı ve dolayısıyla bulaştırıcısı olabilir. Bu hayvanlarla temas edilmesi sonrası ellerin yıkanmaması, bakterinin ağız yoluyla vücuda girmesine yol açabilir. Bu nedenle, hayvanlarla temas sonrası ellerin sabun ve suyla özenle yıkanması önemlidir.

Hijyen eksikliği: Tuvalet kullanımı sonrası ellerin yıkanmaması veya enfekte bireylerin temas ettiği yüzeylerin yeterince temizlenmemesi, sadece salmonella değil birçok bakterinin yayılmasına katkıda bulunabilir. El hijyenine dikkat etmek ve ortak kullanılan alanları düzenli olarak temizlemek, enfeksiyon riskini azaltmak için başlıca yöntemlerden biridir. 

Salmonella Bakterisi Nasıl Bulaşır?

Salmonella enfeksiyonu, salmonella bakterisinin insan vücuduna girmesi sonucunda meydana gelir. Hasta olan hayvan ve insan dışkısı ile temas etmek başta olmak üzere hayvan ve insan dışkısına bulaşmış az pişmiş yiyecekleri yemek, süt ve yıkanmamış çiğ sebze ve meyveleri tüketmek, çiğ etle temas eden yüzeylerde hazırlanan yiyecekleri yemek, yemek hazırlamadan önce ellerin yıkanmaması ile kuş ve civciv gibi salmonella bakterisi taşıma riski yüksek olan hayvanları tutmak ve öpmek salmonella bulaşma yolları arasında yer almaktadır.

Salmonellagenellikle dışkı-oral yolla gerçekleşir. Bu, bakterinin hasta bir insan veya hayvanın dışkısından gıdalara, suya veya yüzeylere bulaşması ve ardından bu kontamine maddelerin ağız yoluyla vücuda alınması anlamına gelir.

Enfekte gıdaların tüketimi

Salmonella bulaşmasının başlıca yolu, bakteriyi barındıran gıdaların yeterince pişirilmeden veya hijyenik olmayan koşullarda tüketilmesiyle olur. Özellikle çiğ veya az pişmiş kırmızı et, kümes hayvanları (tavuk, hindi vb.) ve yumurta ürünleri yüksek risk taşır. Örneğin, çiğ yumurta içeren mayonez veya yeterince pişmemiş köfteler risk faktörüdür. Pastörize edilmemiş süt ve süt ürünleri de Salmonella barındırabilir. Tarladan sofraya ulaşan çiğ sebze ve meyveler de, kontamine suyla sulanmış veya işlem sırasında dışkıyla temas etmişse bulaşma kaynağı olabilir. Bu tür ürünlerin iyi yıkanmaması enfeksiyon riskini artırır.

Çapraz bulaşma

Mutfaklarda hijyen kurallarına uyulmaması, çapraz bulaşmaya yol açarak bakterilerin yayılmasına neden olabilir. Çiğ etlerin kesildiği doğrama tahtaları, bıçaklar veya tezgahlar gibi yüzeyler, yeterince temizlenmeden pişirilmeye hazır diğer gıdalarla temas ettiğinde Salmonella bakterilerini aktarabilir. Ellerini yıkamadan yemek hazırlayan kişiler de, bakterileri bir gıdadan diğerine veya doğrudan yemek yiyen kişiye bulaştırabilir. Bu nedenle gıda hazırlığı sırasında ve sonrasında ellerin sabun ve suyla iyice yıkanması hayati önem taşır.

Hayvan teması

Bazı hayvanlar, kendileri hasta olmasalar bile bağırsaklarında Salmonella bakterilerini taşıyabilirler. Özellikle kaplumbağa, kertenkele gibi sürüngenler, kümes hayvanları (civciv, ördek yavruları) ve bazı kuşlar yüksek risk grubundadır. Bu hayvanlarla doğrudan temas etmek, onları tutmak veya öpmek, bakterilerin ellere bulaşmasına ve oradan da ağız yoluyla vücuda girmesine neden olabilir. Hayvanlarla temastan sonra ellerin mutlaka yıkanması gerekliliği bu sebeple vurgulanır.

Kontamine su

Bakterinin bulaştığı içme suları veya rekreasyonel sular (yüzme havuzları, göller vb.) da enfeksiyon kaynağı olabilir. Özellikle altyapısı yetersiz bölgelerde veya sel gibi doğal afetler sonrası su kaynaklarının kontamine olması riski artırır.

Salmonella Nasıl Teşhis Edilir?

Salmonella enfeksiyonunun semptomları başka hastalıklarla benzerlik gösterir. Özellikle ishal, kusma, ateş ve mideye giren krampların salmonella sebepli olduğunu belirleyebilmek için hastaya gaita (dışkı) testi yapılması gerekmektedir. İnsanlarda bu semptomların ortaya çıkmasına sebep olan 2 binden fazla farklı tipte salmonella bakterisi bulunmaktadır. Yapılacak olan dışkı testi, hastanın hangi antibiyotiği kullanması gerektiğini belirleme açısından önem taşımaktadır.

Salmonella enfeksiyonunun tanısı, hastalığın klinik belirtilerinin diğer gastrointestinal rahatsızlıklarla benzerliği nedeniyle özel laboratuvar testleriyle doğrulanır. Hastanın şikayetleri (şiddetli ishal, yüksek ateş, karın ağrısı ve kusma gibi) Salmonella şüphesi uyandırsa da, kesin tanı için gaita (dışkı) kültürü esastır. Bu testte, hastadan alınan dışkı örneği laboratuvarda özel besi yerlerine ekilir ve Salmonella bakterisinin varlığı araştırılır. Bakterinin üremesi durumunda, enfeksiyon doğrulanmış olur.

Gaita kültürü, sadece Salmonella bakterisinin varlığını belirlemekle kalmaz, aynı zamanda enfeksiyona neden olan spesifik Salmonella serotipini de tanımlamaya yardımcı olabilir. Bu bilgi, özellikle salgınların izlenmesi ve kaynağının belirlenmesi açısından önemlidir. Ayrıca, laboratuvar testleri sırasında izole edilen bakterinin çeşitli antibiyotiklere karşı duyarlılığı (antibiyogram) da belirlenir. Bu, doktorların hastaya en uygun ve etkili antibiyotik tedavisini seçebilmesi için kritik bir bilgidir, çünkü her Salmonella suşu tüm antibiyotiklere aynı şekilde yanıt vermeyebilir.

Bazı durumlarda, özellikle enfeksiyonun kan dolaşımına yayıldığı (bakteriyemi veya septisemi) düşünüldüğünde, kan kültürü de yapılabilir. Bu yol, bakterinin bağırsaklardan çıkarak vücudun diğer bölgelerine yayıldığını gösteren ciddi durumların teşhisinde kullanılır. Nadiren, idrar veya diğer vücut sıvılarından da kültür örnekleri alınması gerekebilir. Doğru ve hızlı teşhis, özellikle risk altındaki gruplar için uygun tedavinin başlatılması ve komplikasyonların önlenmesi açısından hayati önem taşır.

Salmonella Tedavisi

Salmonellaya maruz kalan çoğu insan ortalama 4-7 gün içinde iyileşir ve genellikle tedaviye ihtiyaç duymaz. Bu süreçte kişinin ishal nedeniyle kaybettiği sıvıyı yerine koymak için bol sıvı tüketmesi gerekmektedir. Ancak ishal, kusma gibi semptomları şiddetli şekilde yaşayan ve hastalığı bir haftadan uzun süren kişiler tedavilerini hastaneye yatarak gerçekleştirebilir. Bu hastalara hastanede intravenöz sıvılarla tedavi uygulanır. Bununla birlikte risk grubunda olan bebekler, 65 yas üstü kişiler, kanser hastaları gibi bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler ile kan dolaşımında bakteri bulunan kişileri tedavi etmek amacyıla antibiyotik uygulanır.

Salmonella'dan Korunma Yolları Nelerdir?

Salmonella bakterisinden korunmak için öncelikle hijyene dikkat etmek gerekir. Eller sık sık yıkanmalı, yiyecekler güvenli bir şekilde hazırlanmalı ve iyice yıkanmalı, çiğ et, süt veya yumurta tüketilmemelidir. Bunlara dikkat ederek salmonella riski azaltılabilir.

Salmonella bakterisinden korunma yolları şöyle sıralanabilir:

• Eller yıkanmalıdır
• Yiyecekler güvenli bir şekilde hazırlanmalıdır
• Bulaştan kaçınılmalıdır
• Çiğ et, süt veya yumurta ürünleri yenilmemelidir
• Çapraz bulaşmayı önlemek için çiğ et, kümes hayvanları ve deniz ürünleri buzdolabında diğer yiyeceklerden uzakta saklanmalıdır.
• Mutfakta çiğ et ve meyve ile sebzeler için ayrı kesme tahtası kullanılmalıdır
• Pişmiş yiyecekler asla önceden çiğ et içeren yıkanmamış kaplara konulmamalıdır
• Yiyecek hazırlama yüzeyleri sabun ve suyla iyice yıkanmalıdır
• Çiğ yumurta yemekten kaçınılmalıdır. Ev yapımı kurabiye hamuru, dondurma, mayonez gibi ürünler çiğ yumurta içerir. Çiğ yumurta tüketmeniz gerekiyorsa, pastörize edildiğinden emin olun.
• Yiyecekler uygun şekilde pişirilmeli ve saklanmalıdır
• Kuş, kaplumbağa, kertenkele gibi hayvanlarla temasta dikkatli olunmalı, hayvanlar öpülmemedir. 
• Kümes hayvanlarının etleri iyi pişirildikten sonra yenmelidir.

Salmonella Hakkında Sık Sorulan Sorular

Salmonella hangi yiyeceklerde bulunur?

Salmonella bakterisi geniş bir yelpazedeki gıdalarda bulunabilir. En yaygın olarak çiğ veya az pişmiş hayvansal ürünlerde (tavuk, hindi, sığır eti, domuz eti gibi etler ve yumurta) görülür. Ayrıca pastörize edilmemiş süt ve süt ürünlerinde de bulunabilir. Sebze ve meyveler de, kontamine suyla sulandığında veya hayvan dışkısıyla temas ettiğinde risk taşıyabilir. Kuruyemişler, baharatlar ve hatta bazı işlenmiş gıdalar bile üretim aşamasında kontamine olursa Salmonella içerebilir.

Salmonella virüsü nasıl temizlenir?

Salmonella bir virüs değil, bakteridir. Salmonella bakterisinden korunmak ve onu temizlemek için temel hijyen kurallarına uymak esastır. Gıda hazırlığı sırasında ve sonrasında ellerinizi sabun ve ılık suyla en az 20 saniye boyunca iyice yıkayın. Çiğ et, kümes hayvanları ve yumurtalarla temas eden tüm yüzeyleri, mutfak eşyalarını ve doğrama tahtalarını sıcak sabunlu suyla yıkayın veya dezenfektan kullanın. Gıdaları güvenli sıcaklıklarda pişirerek bakterileri öldürün. Çiğ gıdalarla pişmiş gıdaları ve yemeye hazır ürünleri ayrı tutarak çapraz bulaşmayı önleyin.

Haşlanmış yumurtada Salmonella var mı?

Doğru şekilde tamamen haşlanmış yumurtalarda Salmonella bakterisi bulunmaz. Salmonella, yumurtanın içindeki sıvı kısımda, yani sarısında ve akında yaşayabilir. Yumurta, yüksek sıcaklıkta ve yeterince uzun süre haşlandığında, bu bakteriler ısıya dayanamayarak ölürler. Bu nedenle, yumurta sarısı ve beyazı tamamen katılaşana kadar pişirilmiş haşlanmış yumurtalar güvenle tüketilebilir. Ancak, az haşlanmış veya rafadan yumurtalarda Salmonella riski devam edebilir.

Çiğ yumurtadan Salmonella bulaşır mı?

Evet, çiğ yumurtadan Salmonella bulaşma riski vardır. Salmonella bakterisi, enfekte olmuş tavukların yumurtalıklarında bulunabilir ve yumurta oluşurken kabuğun içine veya dışına bulaşabilir. Bu nedenle, çiğ yumurta içeren ev yapımı mayonez, soslar, tiramisu gibi ürünlerin tüketimi veya çiğ yumurtanın doğrudan yenilmesi Salmonella enfeksiyonu riskini taşır. Bu riski azaltmak için pastörize yumurta kullanmak veya yumurtaları iyi pişirmek önemlidir.

Salmonella nasıl bir hastalıktır?

Salmonella hastalığı, hayvanların bağırsaklarında yaşayan salmonella bakterisinin insanlara bulaşması sonucunda kişide ishal, ateş, mide bulantısı, kusma ve mide kramplarına yol açabilen bakteriyel bir enfeksiyondur.

Salmonella enfeksiyonu için kimler risk altındadır?

65 yaş ve üstü kişiler, bebekler, Kanser, HIV veya AIDS hastaları gibi zayıf bağışıklık sistemi olan kişiler, Crohn Hastalığı ve inflamatuar bağırsak hastalığı olanlar salmonella enfeksiyonu için risk altındadır.

Salmonella tehlikeli midir? 

Salmonella enfeksiyonu geçiren çoğu kişi yaklaşık 7 gün içerisinde hastalığın belirtilerini atlatıp tamamen iyileşir. Ancak bağırsakların normal çalışmaya başlaması biraz zaman alabilir. Bazı kişilerde salmonella enfeksiyonu şiddetli bir şekilde seyredebilir. Bakteriler kan dolaşımına girerek karaciğere, böbreklere veya diğer organlara sirayet edebilmektedir. Bu gibi durumlarda hastalara antibiyotik tedavi uygulanması gerekir. Tedavinin zamanında uygulanmaması ölümlere neden olabilmektedir. 

Bununla birlikte Reiter Sendromu denilen salmonellanın az görülen komplikasyonu da ortaya çıkabilir. Reiter sendromunda kişi eklem ağrısı, gözlerde tahriş ve idrar yaparken ağrı oluşur. Uzun süre devam edebilen bu rahatsızlık tedavisi zor olan artritlere sebep olabilir. 

Salmonella enfeksiyonu için ne zaman doktora başvurulmalıdır?

Özellikle risk grubunda yer alan kişilerde uzun süreli yüksek ateş, kanlı dışkı, normalden az idrara çıkma, ağız ve dil kuruluğu, koyu renkli idrar görülmesi gibi durumlarda uzman doktora başvurulması gerekmektedir.

Salmonella enfeksiyonu maruziyetini artıran etkenler nelerdir?

Uluslararası yolculuklar: Tifo ateşine neden olan çeşitler de dahil olmak üzere salmonella enfeksiyonu, sanitasyonun yetersiz olduğu gelişmekte olan ülkelerde daha yaygındır görülmektedir.

Vücudun salmonella enfeksiyonu ile savaşmasını engelleyen durumlar nelerdir?

Bağışıklık ile ilgili problemler:  Bazı hastalıklar veya kullanılan ilaçlar, bağışıklık sisteminin zayıflamasına neden olabilmektedir. Bu durum vücudun enfeksiyon ve hastalıklarla savaşma kabiliyetini sekteye uğratır.  Bu durumda olan kişilerin salmonella bakterisi kapma riski daha yüksek olmaktadır. HIV/AIDS, orak hücre hastalığı, sıtma, organ nakli sonrası kullanılan ilaçlar, kortikosteroidler bu etkenler arasında yer almaktadır.

Mide ve bağırsak sorunları:  Mide ve bağırsakta görülen hastalıklar ile kullanılan bazı ilaçlar salmonella enfeksiyonu ile mücadeleyi zorlaştırabilir. Güçlü mide asidi salmonella bakterisini öldürebilir ancak hastalıklar ve kullanılan ilaçlar bu doğal savunmayı engelleyebilir. Antasitler, enflamatuar barsak hastalığı ve antibiyotik kullanımı vücudun salmonella bakterisi ile savaşma gücünü olumsuz yönde etkileyebilir.

Salmonellanın vücutta su kaybına neden olduğu nasıl anlaşılır?

Salmonella enfeksiyonu sebebiyle hastalarda ishal ve kusma görülür. ishal sebebiyle vücudun kaybettiği sıvı mutlaka yerine konulmalıdır. Vücudun su kaybettiği ise normalden daha az idrar yapma, idrar renginin daha koyu renkil olması, ağız ve dil kuruluğu, gözlerde çukurlaşma, gözyaşı yokluğu, yorgunluk ve sinirlilik gibi bulgularla anlaşılabilir.

Salmonella kaç günde geçer?

Salmonella bakterisi genellikle antibiyotiğe bile gerek kalmadan 1 hafta içinde kendiliğinden geçer. Eğer ishal devam ederse ve sıvı kaybı yaşanıyorsa sıvı takviyesi alınması gerekir. Çok ciddi belirtilerin yaşandığı ve geçmediği vakalar için doktor kontrolü önemlidir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."