Endometriozis Merkezi

Kadınlarda yaygın olarak görülen ve gebe kalmanın önündeki engellerden biri olan Endometriozis, rahim içindeki endometrium denilen dokunun, batın içinde başka dokulara yerleşmesi olarak tanımlanıyor. Bilinenin aksine sadece kadın hastalıkları uzmanının ilgi alanına girmeyen endometriosiz hastalığı için multidisipliner bir tedavi yaklaşımı gerekiyor.

Endometriozis Nedir?

Endometriozis, rahim içini kaplayan endometrium adı verilen dokunun rahim dışında büyümesiyle ortaya çıkan kronik ve ağrılı bir hastalıktır.Normalde adet döngüsü sırasında rahim iç tabakası her ay kalınlaşır, dökülür ve vücut dışına atılır. Bu iç tabaka adet gördüğünde rahim içini döşeyen “endometrium” tabakasıdır. . Ancak endometrioziste bu doku, rahim dışında genellikle yumurtalıklarda, fallop tüplerinde, karın zarında veya pelvik organların yüzeyinde gelişir. Yani aynı tabaka, tüplerden karın boşluğuna geri dökülebilmektedir. Karın boşluğunda da yumurtalıklara, tüplere, bağırsağa ve idrar torbasına yapışıp, yerleşerek o bölgede iltihabi sürece yol açabilmektedir. Devamında da kanamalar, doku iyileşmeleri ve “fibrozis” olarak adlandırılan yapışıklıklar meydana gelebilmektedir.

Doğal süreçte, sağlıklı kadınların bağışıklık sistemi geri akan bu kanı temizlerken, bağışıklık sisteminde problem olanlarda endometriozis ortaya çıkabilmektedir. Bu durumda, zamanla şiddetli ağrılar, adet düzensizlikleri ve doğurganlık problemleri ile sonuçlanabilir.

Endometriozis Neden Olur?

• Retrograd (ters) menstrüasyon: Adet kanamasının bir kısmının fallop tüplerinden karın boşluğuna geri akması sonucu, endometrium hücrelerinin bu bölgelerde tutunarak büyümesi.
• Genetik yatkınlık: Ailesinde endometriozis öyküsü bulunan kadınlarda hastalığın görülme olasılığı artar.
• Bağışıklık sistemi bozuklukları: Vücudun rahim dışındaki endometrial dokuları tanıyamaması ve yok edememesi.
• Hormon dengesizlikleri: Özellikle östrojen hormonunun yüksek seviyeleri endometriozis gelişiminde etkili olabilir.
• Cerrahi geçmiş: Sezaryen, myomektomi veya başka pelvik operasyonlar sonrasında endometrial hücrelerin cerrahi kesi bölgelerine yerleşmesi.

Endometriozis Merkezinin İlgilendiği Türler Nelerdir?

Endometriozis, yerleşim yerine ve derinliğine göre farklı tiplerde görülebilir:

• Yüzeyel peritoneal endometriozis: En sık rastlanan formdur; karın zarının yüzeyinde küçük odaklar halinde bulunur.
• Over (yumurtalık) endometriozisi: Yumurtalıkların içinde endometrial doku birikerek “çikolata kisti” olarak bilinen endometrioma kistlerini oluşturur.
• Derin infiltratif endometriozis: Endometrial dokular, mesane, rektum veya vajina gibi organlara derinlemesine ilerleyebilir ve ciddi ağrılara neden olabilir.

Bu türlerin bir arada bulunması da mümkündür. Hastalığın yaygınlığı, ağrı şiddeti ve tedavi planı buna göre belirlenir.

Endometriozis Belirtileri Nelerdir?

Bu hastalık; bazı kadınlarda hiçbir belirti vermeden, ağrıya yol açmadan ortaya çıkabilmektedir. Ağrı duymayan kadınlar, genellikle gebe kalamama şikayetiyle doktora başvurduğunda ise hastalık ortaya çıkmaktadır. Rutin jinekolojik muayenelerde tespit edilebilen endometriozis;

• Cinsel ilişki ya da adet döneminde şiddetli ağrı
• Karında şişkinlik
• Büyük tuvalete çıkarken zorlanma ile ağrı
• Karnın alt bölgesinde devamlılık arz eden ağrılar en sık hastalığa işaret edebilmektedir.

Endometriozis Merkezinde Teşhis Nasıl Yapılır?

Endometriozis hastalığının teşhisinde hasta öyküsü önemli bir yer tutmaktadır. Bununla birlikte tanı da ultrasonografi ve pelvik MR gibi görüntüleme yöntemlerinden faydalanılmaktadır.

• Endometriozis Merkezi’nde Kişiye Özel Tedavi

Endometriozis tedavisi, her hastanın durumuna göre değişiklik göstermektedir. Şiddetli ağrı çeken hastalarda, yumurtlamayı baskılamak için ilaç tedavisi ya da cerrahiden faydalanılabilmektedir. Eğer kişi gebe kalamama şikayeti yaşıyorsa ilk aşamada aşılama ve tüp bebek gibi yardımcı üreme tekniklerinden yararlanılmaktadır. Tüp bebek tedavisi uygulanan hastalar, endometriozisi yenerek gebe kalabilmektedir. Gebelik öncesinde hastalığı tedavi edip, ardından tüp bebek yöntemi uygulamaya gerek görülmemektedir.  Yardımcı üreme yöntemlerinden yanıt alınmaması halinde ise cerrahi olarak hastalığın temizlenmesi yoluna gidilmektedir.

Cerrahi yöntemde; laparoskopik cerrahiyle çikolata kistlerinin çıkartılması, yapışıklıkların açılması ve tüplerin normal anatomisine ulaştırılması gündeme gelmektedir. Tedavi sonrası, iki yıllık beklemenin ardından gebelik yüzde 40 oranında artmaktadır. Ancak kişi yine normal yollarla gebe kalamazsa, tüp bebek denenebilmektedir. Endometriozis tanısı, semptomların dikkatli değerlendirilmesi ve çeşitli görüntüleme yöntemleriyle konulur.

• Teşhis sürecinde uygulanan yöntemler:

Pelvik muayene: Doktor, pelvik bölgede kitle, hassasiyet veya yapışıklık olup olmadığını değerlendirir.

Ultrasonografi (USG): Özellikle yumurtalıklardaki endometrioma (çikolata kisti) varlığını gösterebilir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR): Derin dokularda yer alan odakların tespitinde kullanılır.

Laparoskopi: Endometriozisin kesin tanısı genellikle laparoskopi ile konur. Bu yöntemle karın içi doğrudan gözlemlenir, gerekirse örnek alınır.

Erken tanı, hem ağrı kontrolü hem de doğurganlığın korunması açısından oldukça önemlidir.

Endometriozis Merkezinde Tedavi Nasıl Yapılır?

Endometriozis tedavisi, hastalığın yaygınlığına, şikâyetlerin şiddetine ve hastanın çocuk sahibi olma isteğine göre planlanır. Tedavi; ilaç, cerrahi ve yaşam tarzı düzenlemeleri olmak üzere üç ana başlıkta değerlendirilir.

İlaç Tedavisi

• Ağrı kesiciler: Adet sancılarını ve pelvik ağrıyı hafifletmek için non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar kullanılabilir.
• Hormon tedavileri: Endometrial dokuların büyümesini baskılayan doğum kontrol hapları, GnRH agonistleri, progesteron türevleri veya aromataz inhibitörleri uygulanabilir.

Bu ilaçlar hastalığı tamamen ortadan kaldırmasa da ilerlemesini yavaşlatabilir ve semptomları kontrol altına alabilir.

Cerrahi Tedavi

• Laparoskopik cerrahi: Endometriozis odakları, yapışıklıklar ve çikolata kistleri laparoskopik yöntemle çıkarılabilir.
• Doğurganlık planı olan kadınlarda cerrahi, üreme organlarını koruyacak şekilde dikkatli yapılır.
• Ağrı kontrolü sağlanamayan ve çocuk isteği bulunmayan ileri vakalarda rahim veya yumurtalıkların alınması (histerektomi, ooferektomi) gerekebilir.

Yaşam Tarzı ve Destekleyici Yaklaşımlar

• Düzenli egzersiz, stresi azaltma, sağlıklı beslenme ve ideal kilonun korunması tedaviye destek sağlar.
• Diyette özellikle omega-3 yağ asitlerinden zengin, işlenmiş gıdalardan fakir bir beslenme düzeni önerilir.
• Psikolojik destek, uzun süreli ağrıyla yaşayan hastalarda yaşam kalitesini artırır.

Endometriozis ve Gebelik İlişkisi

Ülkemizdeki tüm üreme çağındaki kadınların yüzde 15-20’sinde endometriozis görülmektedir. Ancak gebe kalma problemi yaşayan kadınlarda bu oran yüzde 25-30’lara kadar çıkabilmektedir.

Endometriozis farklı nedenlerle gebe kalmayı engelleyebilmektedir.

• Endometriozis; üreme organlarında yapışıklıklar oluşturarak, yumurtanın tüplerin içine ulaşmasını engelleyebilmektedir. Bazen de tüplerin ucunu tıkayarak yani ‘tübal tıkanıklığa’ yol açarak gebeliğin önüne geçebilmektedir.
• Endometriozisin, endometrioma, denilen çikolata kisti oluşturma ihtimali de bulunmaktadır. Bu kistler yumurtalıklara yerleşerek, sağlıklı bir yumurtlama olmasını engelleyebildiği gibi rezervini azaltarak, gebelik şansını da düşürebilmektedir.
• Endometriozis odaklarından salgılanan sitokinler ile humoral faktörler ise embriyo gelişimini ve tutunmasını olumsuz etkileyebilmektedir.

Ancak bu, her endometriozis hastasının çocuk sahibi olamayacağı anlamına gelmez.

• Uygun tedavi, cerrahi girişim veya yardımcı üreme yöntemleri (örneğin tüp bebek tedavisi) ile birçok kadın sağlıklı şekilde gebe kalabilir.
• Gebelik sırasında hormon düzeylerinin değişmesiyle birlikte endometriozis odakları küçülebilir veya inaktif hale geçebilir. Ancak doğumdan sonra semptomların yeniden ortaya çıkma olasılığı vardır.

Endometriozis Hastalıklar Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen endometriozis zamanla ilerleyerek şu komplikasyonlara yol açabilir:

• Kronik pelvik ağrı
• Yumurtalık kistlerinin büyümesi
• Pelvik organlarda yapışıklıklar
• Bağırsak veya idrar yollarında tıkanıklık
• Kısırlık (infertilite) 
• Bu nedenle, erken tanı ve kişiye özel tedavi planı oldukça önemlidir.

Endometriozis merkezine ne zaman başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına ve endormetriozis merkezine başvurmak gerekir:

• Adet dönemlerinde dayanılmaz ağrı ya da ağrı nedeniyle günlük aktivitelerin aksaması
• Düzenli cinsel ilişkiye rağmen 1 yıl içinde gebelik oluşmaması
• Pelvik bölgede kitle veya sürekli şişkinlik hissi
• İdrar veya dışkılama sırasında ağrı

Erken başvuru, endometriozisin ilerlemesini durdurmada ve yaşam kalitesini artırmada en önemli adımdır.

Endometriozis, her ne kadar kronik bir hastalık olsa da, erken tanı ve uygun tedaviyle kontrol altına alınabilir bir durumdur.Günümüzde hem ilaç tedavileri hem de laparoskopik cerrahi yöntemler sayesinde hastalar ağrısız bir yaşam sürdürebilmekte ve çocuk sahibi olma şansı korunabilmektedir. Pelvik ağrılar veya adet dönemlerinde olağan dışı şikayetler yaşayan kadınların bu durumu normalleştirmeden bir uzmana başvurmaları, hem sağlık hem de doğurganlık açısından büyük önem taşır.

Memorial Endometriozis Merkezi’nde;

• Kadın hastalıkları ve doğum
• Gastroenteroloji
• Üroloji
• Genel cerrahi
• Gastrointestinal cerrahi
• Nöroloji
• Radyoloji

Uzmanları bir arada çalışarak multidisipliner teşhis ve tedavi yolu izleniyor.

Endometriozis Merkezi sayesinde, şiddetli ağrı ve gebe kalamama gibi şikayetlere yol açan over (yumurtalık) endometriozis hastalığının, kolayca tanı alıp, hızlıca tedavi edilebilmesi amaçlanıyor.