Endometriozis nedir?

Ülkemizdeki tüm üreme çağındaki kadınların yüzde 5-10’unda, hamile kalamayan kadınların ise yüzde 25-30 düzeyinde görülen endometriozis, tedavi edilmemesi durumunda olumsuz tablolara neden olabiliyor. Şiddetli adet ağrılarıyla kendisini belli eden endometriozis, kısırlığın da en önemli sebepleri arasında yer alıyor. Memorial Sağlık Grubu Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü Uzmanları, endometriozis ve tedavi yöntemleri hakkında bilgi verdi.

İçindekiler

Endometriozis nedir? Endometriozis ne demek?

Endometriozis, normalde rahmin en iç kısmını oluşturan endometrium tabakasının rahim dışında bulunmasıdır. Bu hastalık genellikle karnın alt bölgelerinde görülmektedir. Ancak vücudun her yerinde de görülme olasılığı bulunmaktadır. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 5-10’unda görüldüğü tahmin edilen endometriozis, kısırlığın en önemli sebepleri arasında yer almaktadır. Her yıl ülkemizde yaklaşık 2 milyon kadını etkileyen endometriozis hastalığının belirlenebilmesi için düzenli jinekolojik muayene olunması çok önemlidir. Endometriozis, üreme organlarında oluşturduğu yapışıklıklar nedeniyle yumurtanın tüplerin içine ulaşmasını engelleyebilmektedir. Bazen de tüplerin ucunu tıkayarak yani “tübal tıkanıklığa” yol açarak gebeliğin önüne geçebilir.

Endometriozis belirtileri nelerdir?

Endometriozis belirtisi olan sorunlar şu şekilde sıralanabilir:

  • Karnın alt bölgesinde sürekli şiddetli ağrı
  • Cinsel ilişki ya da adet süresince şiddetli ağrı
  • Karında şişkinlik
  • Büyük tuvalete çıkarken zorlanma ve ağrı, bazen ishal
  • Sık idrara çıkma ve idrarda kan görülmesi
  • Adet öncesi lekelenme tarzı kanama
  • Adet döneminde ağrı
  • Yan ağrısı, sırt ağrısı

Endometriozis neden olur?

Endometriozisin oluşmasına neden olan risk faktörlerinin yanı sıra bu hastalıktan korunmayı sağlayan faktörler de bulunmaktadır. Gebelik, birden fazla doğum yapmak ve emzirmek başlıca koruyucu etkenler arasında yer alırken; yüksek vücut kitle indeksi ve özellikle bel-kalça oranı yüksek olan obezite hastası kadınlarda endometriozis hastalığı daha az görülmektedir. Kadınlardaki adet süreci başladığında rahim içindeki ‘endometrium’ tabakası dışarı atılırken aynı tabaka tüplerden karın boşluğuna da geri dökülebilmektedir. Bağışıklık sistemi sağlıklı olan kadınlarda geri akan bu kan temizlerken, bağışıklık sisteminde problem olanlarda ise çikolata kistleri oluşmaktadır. Karın boşluğundaki endometrium tabakası tüplere, yumurtalıklara hatta bağırsağa ya da idrar torbasına yapışarak yerleşir ve iltihaba neden olur. Hastalığın ilerleyen döneminde kanamalar, doku iyileşmeleri ve karın içinde yapışıklıklar ortaya çıkmaktadır. Hastalık, karın boşluğunda inflamasyon oluşturması, tüp ve yumurtalıklarda yapışıklıklara yol açması nedeniyle rahim iç duvarının gebeliğe uygunluğunu bozmakta ve yumurtalık rezervinin azalmasına, dolayısıyla da kısırlığa yol açmaktadır.

Endometriozis teşhisi nasıl konulur?

Öncelikle hastanın detaylı anamnezi, şikayetleri kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından alınır. Hastalığın tanısı, endometrial dokunun; bez ve fonksiyon gören kısmının cerrahi olarak çıkarıldıktan sonra mikroskobik olarak görülmesi ile konulmaktadır. Hasta öyküsünden elde edilen adet ağrısı, karın alt bölge ağrısı, cinsel ilişki sırasında ağrı, kısırlık, adet kanamasının çok olması, büyük tuvaletin yapılması sırasında ağrı gibi bulgular hastalığın belirlenebilmesi için önem taşımaktadır. Ayrıca bu hastalığın tanısında ultrasonografi ve MRI değerli tanı yöntemleri olmaktadır. Ancak Laparoskopi ile çıkarılan lezyonların mikroskobik incelemesi ise en değerli tanı yöntemidir. Ayrıca tanıda jinekolojik muayene çok önem taşımaktadır. Jinekolojik muayene ile şiddetli endometriozis vakalarının yüzde 70’ine tanı konulabilmektedir.

Endometriozis tedavisi nasıl olur? Endometriozis tedavisi nasıldır?

Endometriozis tedavi edilebilir bir sorundur. Tedavi kadındaki hastalık etkilerine göre bireysel olarak planlanmaktadır. Endometriozis ve kısırlık problemi olan bir kadında hastalığı baskılamak için ilaç tedavisinin yeri bulunmazken, bu kadınlarda tedavi bireyselleştirilmektedir. Bekleme-gözlem tedavisinden, yardımcı üreme teknikleri ve cerrahiye kadar geniş bir yelpazede tedavi uygulanabilmektedir. Ağrısı ön planda olan endometriozisli kadınlar medikal tedaviden fayda görebilirken, ilerlemiş vakalarda cerrahi tedavi gündeme gelmektedir.

Eğer kişi gebe kalamama şikayeti yaşıyorsa ilk aşamada aşılama ve tüp bebek gibi yardımcı üreme tekniklerinden yararlanılmaktadır. Tüp bebek tedavisi uygulanan hastalar, endometriozisi yenerek gebe kalabilmektedir. Gebelik öncesinde hastalığı tedavi edip, ardından tüp bebek yöntemi uygulamaya gerek görülmemektedir.  Yardımcı üreme yöntemlerinden yanıt alınmaması halinde ise cerrahi olarak hastalığın temizlenmesi yoluna gidilmektedir. Cerrahi yöntemde; laparoskopik cerrahiyle çikolata kistlerinin çıkartılması, yapışıklıkların açılması ve tüplerin normal anatomisine ulaştırılması gündeme gelmektedir.

Endometriozis ile ilgili sık sorulan sorular 

Endometrioziste risk faktörleri nelerdir?

Erken yaşta adet başlaması, 21 günden sık adet olmak, hiç doğum yapmamış olmak, adet kanama miktarının çok olması, uzun boy- kızıl saç- mavi-yeşil göz rengi- çilli olmak gibi olguların yanı sıra net olmamakla birlikte endometriozis hastalığı için belirlenen risk faktörlerinden bazıları şunlardır:

  • Kısırlık
  • Doğumsal olarak kadın üreme organlarının yapısal bozukluğu
  • Alkol, kafein
  • Yağ ve kırmızı etten zengin diyet
  • Dioskin veya DES maruziyeti
  • Düşük vücut kitle indeksi
  • Birinci derece akrabada endometriozis olması

Herhangi bir şikayete neden olmayan endometriozis beyaz ırka göre siyahilerde daha az ama Asyalılarda daha fazla görülmektedir.

Endometriozis gebe kalmayı engelliyor mu?
Ülkemizdeki tüm üreme çağındaki kadınların yüzde 5-10’unda endometriozis görülmektedir. Ancak gebe kalma problemi yaşayan kadınlarda bu oran yüzde 25-30’lara kadar çıkabilmektedir. Endometriozis farklı nedenlerle gebe kalmayı engelleyebilmektedir. Endometriozis; üreme organlarında yapışıklıklar oluşturarak, yumurtanın tüplerin içine ulaşmasını engelleyebilmektedir. Bazen de tüplerin ucunu tıkayarak yani ‘tübal tıkanıklığa’ yol açarak gebeliğin önüne geçebilmektedir. Endometriozisin, endometrioma,  denilen çikolata kisti oluşturma ihtimali de bulunmaktadır. Bu kistler yumurtalıklara yerleşerek, sağlıklı bir yumurtlama olmasını engelleyebildiği gibi rezervini azaltarak, gebelik şansını da düşürebilmektedir. Endometriozis odaklarından salgılanan sitokinler ile humoral faktörler ise embriyo gelişimini ve tutunmasını olumsuz etkileyebilmektedir. Tedavi sonrası, iki yıllık beklemenin ardından gebelik yüzde 40 oranında artmaktadır. Ancak kişi yine normal yollarla gebe kalamazsa, tüp bebek denenebilmektedir.

Derin endometriozis nedir?

Üreme çağındaki kadınlarda sık görülen endometriozis hastalığının özel bir tipi olan “derin infiltratif endometriozis”, bazen şiddetli ağrıyla kendini gösteriyor bazense hiç belirti vermeden sessizce ilerleyebiliyor. Geç kalındığında iş ve sosyal yaşamda kadını oldukça zorlayan bu hastalık, beslenme tarzına dahi etki ederek kişiyi katı gıda tüketemeyecek duruma da getirebiliyor. Hiç belirti yaşamayan hastalar ise genellikle gebe kalamama şikayetiyle doktora başvuruyor. Endometriozisin bağırsak, idrar torbası, idrar kanalı,rahimin bağları ve karın zarının derinlerine yayılması olarak tanımlanan “derin infiltratif endometriozis”, sorunu sadece kadın hastalıkları alanını değil, genel cerrahi, üroloji, gastroenteroloji gibi alanları da ilgilendiren, multidisipliner yaklaşım gerektiren bir hastalıktır

İleri evrelere kadar hiçbir bulgu vermeyebilen bu dokular, çok büyük boyutlara ulaştığında bağırsak bölgesinde kanalları tıkayabilmektedir. “Derin infiltratif endometriozis” adı verilen bu durumda cerrahinin tecrübeli ellerde, deneyim sahibi kişiler tarafından yapılması önem taşımaktadır. Çünkü ameliyat esnasında rahim ve bağırsak arasındaki bölgeyi ve idrar borucukları olan üreterleri çok iyi serbestleştirmek gerekir. Cerrahide çoğu kez tutulmuş olan bağırsak kısmının çıkartılması ve geriye kalan kısımların bir araya getirilmesi oldukça önemlidir. Hastaların sosyal yaşantısını ciddi anlamda etkileyen derin endometriozis tanısının doğru konulabilmesi, endometriozisin dokular arasında ciddi yapışıklıklara yol açmasının önlenebilmesi için tanı ve tedavinin, deneyimli ellerde ve gerekli donanıma sahip merkezlerde yapılması önem taşımaktadır.

Endometriozis bitkisel tedavisi olan bir hastalık mıdır?
Endometriozis bitkisel tedavi ile çözülemez. İnternette yer alan “Endometriozis için şifalı bitkiler” adı altında satılan ürünler yarardan çok zarar getirebilir. Endometriozis için uzman bir kadın hastalıkları ve doğum doktoru ile tedavi planlanmalıdır.

Endometriozis tanısı en çok ne zaman konulur?
 Endometriozis tanısı ortalama 25-35 yaş arasında konulmaktadır. Hastalığın başlangıcı ile tanısı arasında yaklaşık 7 senelik bir gecikme periyodu görülmektedir.

Menopoz sonrasında endometriozis görülür mü?
Menopoz sonrası dönemde endometriozis görülme oranı yüzde 5’in altındadır ve genelde bu kadınların hikayesinde menopoz semptomlarını geriletmek için kullanılan hormon yerine koyma tedavisi yer almaktadır.

Endometriozisin kilolu olmakla ilgisi var mı?
Endometriozisin oluşmasına neden olan risk faktörlerinin yanı sıra bu hastalıktan korunmayı sağlayan faktörler de bulunmaktadır. Gebelik, birden fazla doğum yapmak ve emzirmek başlıca koruyucu etkenler arasında yer alırken; yüksek vücut kitle indeksi ve özellikle bel-kalça oranı yüksek olan obez kadınlarda endometriozis hastalığı daha az görülmektedir.

Adet ağrısı endometriozis belirtisi mi?
Evet şiddetli adet ağrıları endometriozis belirtisi olabilir. Ne yazık ki pek çok kadın regl ağrılarını doğal karşılayıp, bu ağrılarla yaşamak zorunda gibi hissedebilmektedir. Ve çoğu kişi bir doktora gitmek yerine bu ağrıların normal olduğunu düşünebilmektedir. Oysa bu sorun kadınların hayat kalitesini düşürmekte, ilerleyen safhalarda üremeyi de olumsuz etkileyebilmektedir.

Endometriozis türleri nelerdir?

Endometriozisin 3 tipi vardır. Bunlar şöyle sıralanabilir:

1. Yumurtalığa yerleşmiş olan endometriozis (çikolata kisti)

2. Karnı örten zara yerleşen endometriozis. (Yüzeyel endometriozis)

3. Derin endormetriozis. Rahim arka duvarı, kalın bağırsaklar,  idrar torbası ve idrar kanalını kapsar.

Çikolata kisti nedir?
Çikolata kisti kadınların yumurtalıklarında, tüplerinde ve rahiminde yer alan her adet kanamasında kendi içine kanayarak büyüyen bir kist türüdür. Çikolata kistlerinin bu ismi almasının sebebi içinde biriken adet kanı benzeri kan miktarının bir süre sonra gerçekten çikolata gibi, biraz daha akışkan hale gelmesidir. Bu kistlerin gerçek adı endometriomadır. Çikolata kisti olan kadınların en büyük şikayeti ağrılı adet kanamalarıdır. Ağrılı kanamalara cinsel ilişkide ağrı, büyük abdest sırasında ağrı, idrar yaparken ya da idrar sonunda ağrı eşlik edebilir. Kişiler çocuk sahibi olamayabilir. Bazı hastalarda adet düzensizliği olabilir. Bazen de adet öncesinde lekelenmeler olabilir. Ultrasonla teşhis edilebilir. Kistin yer, büyüklüğü ultrasonla tespit edilebilir. Kanda ca125 hormon değerlerine de bakılır. Çikolata kisti görüldükten sonra BT, kolonoskopi de teşhis için kullanılabilir. Çikolata kisti tedavisi kişiye göre değişmektedir. Altın standart tedavi laparoskopik cerrahidir. Kistin mutlaka çıkarılması gerekir. Kist çıkarılmadıktan sonra tedavi edilemez. Ancak genç bayanlarda, çocuk yapmayan genç hanımlarda çikolata kistleri doğum kontrol hapıyla baskılanabilir. Bu sayede zaman kazanılabilir. Eğer büyük kistler varsa yumurtalığın komple çıkarılması gerekebilir. Yaygınlığına paralel tedavi planlanmalıdır. Evre 4 rahatsızlık durumu varsa ve çocuk planlanmıyorsa, ileri yaş durumu mevcutsa bu hastaların rahim ve yumurtalıkları alınarak menopoz süreci başlatılabilir.

Yüzeyel endometriozis nedir?
Endometriozis rahmin iç duvarını döşeyen dokunun rahim dışında yer alması anlamına gelmektedir. Eğer karın zarı üzerinde, yumurtalıkların dış yüzeyinde ve fallop tüplerinde yerleşen bir endometriozis varsa bu durum yüzeysel endometriozis olarak adlandırılmaktadır.

Endometriozis ve kısırlık arasında bağlantı var mı?

Hamile kalamayan kadınlarda nedenlerden biride endometriozis hastalığı olabilir. Bu kadınların bir kısmında endometriozisin neden olduğu yara dokusu kadının tüplerinde tıkanıklığa yol açmaktadır. Ancak, çoğu kadında endometriozisin doğurganlığı etkileme nedenleri henüz net olarak bilinmemektedir.

Endometriozis kısaca şunlara neden olmaktadır:

  • Yumurtalıklar içinde oluşmaktadır ve yumurtlama fonksiyonunu bozmaktadır.
  • Spermleri öldüren doğal toksinler üretmektedir.
  • Embriyonun rahim içerisine tutunmasını engellemektedir.
  • Embriyo gelişimi üzerine zararlı etkisi vardır.

Tüp bebek yöntemiyle endometriozis hastaları hamile kalabilir mi?

Tüp bebek tedavisiyle endometriozis hastalığı olan kadınlarda yaşlarıyla orantılı olarak tek bir denemede % 60’a varan oranlarda gebelik sağlanabilmektedir. İlk denemede gebe kalamayan kadınlarda elbette tüp bebek tedavisini tekrarlamak gerekmektedir. Tekrarlayan denemeler ile sonuçta gebelik şansı büyük oranda yakalanabilmektedir.

Bağışıklık sistemi endometriozis üzerinde etkili mi?
Endometriozisin kesin nedeni halen bilinmemektedir. Bu konuda en yaygın kabul gören teori, adet kanamaları sırasında rahim içindeki dokuların kadının tüplerinden geçerek karın boşluğuna yerleşmesi ve burada gelişimini sürdürmesidir. Bağışıklık sisteminin de buna izin verecek şekilde normalden farklılık gösterdiği düşünülmektedir.

Rektumda endometriozis bulunur mu?
Endometriozis hastalığı oldukça yaygın bir sağlık sorunudur. Bu doku karın içindeki organlarda (yumurtalık, rahim kanalı, karın iç zarı, bağırsaklar, rektum, idrar kesesi) bulunabildiği gibi karın dışında (vajina, göbek) da bulunabilir.

Endometriozis uzmanı doktorlar kimlerdir?

 

Memorial Endometriozis Merkezleri’nde, şiddetli ağrı ve gebe kalamama gibi şikayetlere yol açan endometriozis hastalığının tanı ve tedavisi başarılı bir şekilde gerçekleştirilmektedir

Memorial Şişli, Ataşehir, Bahçelievler ve Ankara Hastaneleri’nde bulunan merkezlerimizde;

  • Kadın hastalıkları ve doğum
  • Gastroenteroloji
  • Üroloji
  • Genel cerrahi
  • Gastrointestinal cerrahi
  • Nöroloji
  • Radyoloji uzmanları multidisipliner yaklaşımlarla hizmet vermektedir.

Memorial Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Güncelleme Tarihi : 4 Eylül 2020

Yayınlanma Tarihi: 16 Haziran 2020

İletişim Formu

Detaylı bilgi için iletişime geçin.

Bu Konuda Uzman Doktorlar

Sosyal Medya Hesaplarımız
Kolay Randevu Al