Mezenterik İskemi

Mezenterik iskemi, sindirim sistemindeki bazı bölümlere yeterli kan akışı ve oksijenin gitmemesi ile ortaya çıkan nadir ancak ciddi bir tıbbi durumdur. Bu bir tıkanıklığa ya da dolaşım sorunlarına bağlı ortaya çıkabilir. Aniden ortaya çıkabilir, teşhisi zor ve tehlikeli olabilir.

Mezenterik İskemi Nedir ?

Mezenterik iskemi; sindirim sisteminin bazı bölgelerine yeterli kan akışı sağlanmadığında ortaya çıkan nadir ve tehlikeli durumdur. Bu durum genel olarak bu bölgelere kan akışı sağlayan kan damarlarındaki tıkanıklıktan kaynaklanmaktadır. Bu durumda özellikle kardiyovasküler hastalıklar veya kan pıhtılaşma gibi bozuklukları olan kişilerde daha yaygın görülür.

 Yeterli olarak kan akışının olmaması, organların ve dokuların olumsuz etkilenmesine neden olur. Bu durumda; yeterli oksijen alamaz ve düzgün çalışamaz hale gelir. tıkanıklık yeterince şiddetli ise etkilenen organ ve doku, ölmeye başlar. Genel olarak ölümcül bir durum olduğundan, hızlı teşhis ve tedavi çok önemlidir.

Mezenterik İskemi Risk Faktörleri

Mezenterik iskemi, yaşın ilerlemesi ile daha yaygın hale gelmekte ve genel olarak kalp ve dolaşım rahatsızlıkları ile ortaya çıkmaktadır. Kan pıhtılarına da neden olan rahatsızlıklarla birlikte görülmektedir. Mezenterik iskemi için risk durumları şöyledir:

• Atriyal fibrilasyon
• Koroner arter hastalığı
• Diyabet
• Kalp yetmezliği
• Hipertansiyon (yüksek tansiyon )
• Hiperlipidemi (yüksek kolestrol )
• Koagülasyon bozuklukları (kanınızın çok kolay pıhtılaşmasına neden olan durumlar).
• Yakın zamanda geçirilmiş bir ameliyat.
• Periferik vasküler hastalıklar (periferik arter hastalığı gibi ).
• Tütün ürünleri kullanımı

Mezenterik İskemi Türleri

Mezenterik iskemi türleri ikiye ayrılır. Bunlar;

Akut Mezenterik İskemi

Kalp krizleri, felç gibi genel olarak kritik atardamarlardaki tıkanıklar nedeniyle meydana gelir. Akut mezenterik iskemi de benzer şekilde ortaya çıkar. Bu durumlar genel olarak ani ve çok şiddetli semptomlara neden olan kan pıhtıları nedeniyle oluşur. Bu durumlar acil müdahale gerektiren tıbbi bir acil durum olarak tanımlanabilir.

Kronik Mezenterik İskemi

Kronik mezenterik iskemi ise genel olarak mezenterik arterlerin daralmasının başlamasıyla yavaşça gelişir. Bu durum daha uzun sürebilir ve semptomlar zamanla kötüleşebilir.

Mezenterik İskemi Neden Olan Durumlar Nelerdir?

Mezenterik iskemi nedenleri türlerine göre farklılıklar gösterebilir.

Akut mezenterik iskemiye neden olan durumlar

Plak adı verilen mumsu bir madde atardamarların içinde birikerek sertleşmelerine neden olabilir. Ateroskleroz olarak bilinen bu durum, genellikle kardiyovasküler hastalıklarla birlikte görülür. Plak bir bölgede yırtılırsa, orada kan pıhtıları oluşabilmektedir.

Pıhtılar aşağıdaki şekillerde tıkanıklıklara neden olabilir:

Mezenterik arterde pıhtı oluşumu:  Bazı durumlar, kan damarlarda pıhtı oluşumunu kolaylaştırır. Mezenterik arterlerde pıhtı oluşma durumunda akut mezenterik iskemiye neden olabilir.

Mezenterik arterde pıhtı sıkışması: Bu, vücudun başka bir yerinde oluşan pıhtının kopması ve mezenterik arterde sıkışmasıyla meydana gelir. Kan, pıhtıdan geçemez ve akut mezenterik iskemiye neden olur.

Mezenterin yakınındaki damarlarda pıhtı oluşumu: Bu durum genellikle kanın çok kolay pıhtılaşmasına neden olan rahatsızlıklarda birlikte görülür. Buna genetik rahatsızlıklar da dahildir.  Mezenterik damarlardaki pıhtılar genel kan akışını yavaşlatır ve kanın pıhtının arkasında birikmesine neden olur. Bu durum daha çok gençlerde görülür.

Tıkanıklık olmaksızın oluşan tıkayıcı olmayan mezenterik iskemi (NOMİ): Akut mezenterik iskemi vakalarının yaklaşık %20 kadarını oluşturur. kan damarlarının daralması veya bu damarları kaplayan kaslarda spazmlar oluşması durumunda ortaya çıkar.

Bu durumun birkaç nedeni olabilir. Bunlar;

İlaçlar: Bazı reçeteli kalp ilaçları kan damarlarının daralmasına neden olabilir.

Tıbbi işlemler: Diyaliz veya ameliyat gibi bazı tıbbi işlemler mezenterik kan damarlarında daralmaya neden olabilir.

Sağlık sorunları:  Sepsis, kalp krizi, dehidratasyon ve alerjik reaksiyonlar gibi sorunlar akut mezenterik iskemiye neden olabilir. Düşük tansiyon, tek başına veya diğer sağlık sorunlarıyla birlikte, durumu daha da kötüleştirebilir.

Kronik mezenterik iskemiye neden olan durumlar

Kronik mezenterik iskemi genellikle kan damarlarının daralmasına neden olan dolaşım sistemi hastalıklarından kaynaklanır. Stenoz olarak bilinen bu daralma, mezenteriye giden kan akışının zamanla azalması gerçekleşir.

Bu durum, mezenterik bir kan damarında kan pıhtısı oluşması nedeniyle de ortaya çıkabilir. Bu durumda, pıhtı birkaç gün hatta hafta içinde büyüyebilir ve büyüdükçe semptomlar kötüleşebilir. Genellikle hayatı tehdit edici olmasa da, akut mezenterik iskemi vakalarında yaklaşık yarısı kadarında kronik semptomlar ortaya çıktıktan sonra ortaya çıkar. Bunun nedeni, dar kan damarlarının erken belirtilerinin, yeni bir pıhtı daralmış kan damarlarını tıkadığında aniden şiddetlenmesi durumudur.

Mezenterik İskemi Belirtileri Nelerdir?

Mezenterik iskeminin belirtileri türüne göre değişiklik gösterir.

Akut mezenterik iskemi belirtileri

Bu rahatsızlığın belirtileri genellikle aniden ortaya çıkar ve şunları içerir:

Karın Ağrısı: En sık görülen semptomdur ve vakaların tamamına yakınında görülür. Genellikle yemek yedikten sonra ortaya çıkmaktadır. Karnın belirli bir yerinde değildir ve çok şiddetli olabilir. Çoğu durumda karın ağrısı doktor muayenesinde beklenenden çok daha şiddetli şekilde görülebilir. Akut vakalarında bu tek semptom olabilir.

Şişkinlik, Mide Bulantısı Ve Kusma:  Bu semptomlar genellikle karın ağrısıyla birlikte görülür. Kusma ise en yaygın görülen belirtidir. Vakaların yaklaşık %70'inde görülmektedir.

Kabızlık: Akut mezenterik iskemi durumları, bağırsak hareketlerini ve tuvalet sıklığınızı etkiler. Daha yavaş çalışmasına neden olabilir. Beraberinde bağırsak ve karın ağrısı ve kabızlığa bağlı diğer yan etkiler görülebilir.

İshal: Bu durum vakaların yaklaşık %40'ında görülmektedir, ancak sürekli olarak değil, ara sıra da ortaya çıkabilir. İshal çok şiddetli olabilir ve şiddetli ağrıya neden olabilir. Bu rahatsızlığın ileri evrelerinde kanlı ishal daha yaygındır.

Kilo Kaybı: Akut vakalarda bile sıklıkla görülebilir. Kilo kaybı durumu şiddetli bir seviyeye ulaşmadan önce ortaya çıkan ağrı veya diğer belirtiler nedeniyle yemekten kaçınmayı gösterebilir.

Ateş: Tehlikeli bir enfeksiyonun belirtisi olabilir.

Kronik mezenterik iskemi belirtileri

Bu rahatsızlığın belirtileri yavaş yavaş ortaya çıkabilir ve genellikle zamanla kötüleşebilir. Bu belirtiler şöyledir:

Karın Ağrısı: Karın ağrısı, yemekten yaklaşık bir veya iki saat sonra en belirgin hale gelir. Ağrı genellikle kramplara benzer ve genellikle üst karın bölgesinde veya göbek deliğinin çevresinde görülür.

Yemek Korkusu Ve Kilo Kaybı: Bu durum kötüleştikçe ağrı daha da şiddetlenir. Bu durum, yemek yedikten sonra acı hissedilir için yemekten kaçınmak istemenize neden olan yemek yemekten korkmak gibi durumlara yol açabilir. Bu da genellikle istemsiz kilo kaybına yol açar.

Kabızlık: Kronik mezenterik iskemi ile daha önce olduğundan daha az tuvalete gitme ihtiyacı olur. Yavaşlayan metabolizma ve bağırsak hareketleri zor ve sık tuvalet yapmaya neden olur.

İshal: Bu rahatsızlığa sahip kişilerin yaklaşık üçte birinde görülür ve genellikle kroniktir (yani uzun bir süre boyunca meydana gelir). İshal ve ishale bağlı halsizlik, su kaybı gibi etkilerde görülür.

Mezenterik İskemi Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorlar; fiziki muayene, laboratuvar testleri ve görüntüleme yöntemlerinin birleşimine dayanarak mezenterik iskemiyi teşhis eder. Mezenterik iskemi rahatsızlığı, kişideki erken evrelerinde teşhis edilmesi genellikle zordur. Ek bir zorluk da, bu rahatsızlığa sahip birçok kişinin, özellikle de çok ağrı çekiyorlarsa, kolayca konuşamaması veya sorulara cevap verememesidir.

Teşhis için yapılan işlemler şöyledir:

Fiziksel muayene

Fizik muayene, doktorun tıbbi bir sorunun olabileceğine işaret eden belirtileri aradığı, hissettiği ve dinlediği bir süreçtir. Fiziksel muayeneler, bu durum çok ileri aşamaya gelene kadar önemli belirtiler ortaya koymayabilir. Bu, hastalığın teşhisinin daha uzun sürebileceği anlamına gelir ve bu da hastalığın bu kadar tehlikeli olmasının nedenlerinden biridir.

 Mezenterik iskemide doktorlar aşağıdaki yollarla belirti bulabilir:

Görebilecekleri belirtiler: En belirgin belirtilerden biri göbek bölgesinde şişkinliktir. Bazı kişilerde gözle görülür kilo kaybı belirtileri görülebilir. Birçok kişi ayrıca o kadar şiddetli ağrı hisseder ki, dizleri çenelerine doğru çekilmiş bir şekilde cenin pozisyonuna geçerler.

Hissedebilecekleri belirtiler: Doktorlar, karnı elle muayene etmek (hissetmek) için ellerini kullanırlar. Bazı kişilerin karınlarında hassasiyet olabilir ve bu, sağlık hizmeti sağlayıcılarının hangi bölgelerin daha fazla ağrıdığını bulmalarına yardımcı olur. Birçok kişi, sağlık hizmeti sağlayıcıları karınlarını hissetmeye çalıştığında içgüdüsel olarak tepki verir veya "korunur". Çoğu durumda, kişiler karınlarının elle muayene edilmesinden kaynaklanan ağrının olması gerekenden çok daha kötü olduğunu söylerler.

Duyabilecekleri belirtiler: Doktorlar sindirim sisteminizin seslerini dinlemek için stetoskop kullanabilirler. Mezenterik iskemide sindirim sesleri duymak genellikle daha zordur. Daha şiddetli vakalarda, hiç sindirim sesi olmayabilir. Bazı durumlarda, bazı kan akışı tıkanıklıklarında ortaya çıkan bir ses de duyabilirler.

Laboratuvar testleri

Mezenterik iskemiyi teşhis etmeye yardımcı olabilecek çeşitli laboratuvar testleri mevcuttur. Bu testler, kandaki değişiklikleri, özellikle de kandaki oksijen miktarını ve kanınızın pıhtılaşma yeteneğini inceleyecektir. Ayrıca bağışıklık sisteminin bir enfeksiyona tepki verdiğine dair belirtileri de arayacaktır. Diğer testler ise kanınızda hasarlı veya ölen hücre ve dokular nedeniyle ortaya çıkan kimyasal belirteçler olup olmadığını gösterecektir.

Görüntüleme Yöntemleri

Doktorların mezenterik iskemiyi teşhis etmesinin en iyi yolu, kan akışının az olduğu veya hiç olmadığı noktaları görmektir. Birden fazla görüntüleme testi bunu mümkün kılar:

Ultrason : Bu test, karnınızın derisine tutulan bir cihazdan gelen ultra yüksek frekanslı ses dalgalarını kullanır. Ses dalgaları, yarasaların "görmek" için sonar kullanmasına benzer şekilde çalışır ve sağlık çalışanlarının kan dolaşımının düşük veya hiç olmadığı bölgeleri bulmak için kullanabileceği bir görüntü oluşturur. Farklı ultrason türleri, farklı kan damarlarından ne kadar kan aktığını da ölçebilir.

Anjiyografi: Mezenterik iskemiyi teşhis etmenin en iyi ve en güvenilir yoludur. Anjiyografi, karnınızdaki ana kan damarlarına kontrast adı verilen bir boya enjekte edilerek yapılır. Bu damarlar daha sonra röntgen veya bilgisayarlı tomografi (BT) taramasında belirginleşir. Ayrıca kısmen veya tamamen tıkalı damarları da gösterir. Bazı durumlarda, bu, sağlık çalışanlarının etkilenen kan damarlarının içinden sorunu incelemelerine olanak tanıyan, ana kan damarlarına yerleştirilen uzun, tüp şeklinde bir cihaz olan bir kateteri içerebilir.

Endoskopi: Mezenterik iskemi belirtilerini aramak için doktorların sindirim sistemini endoskop adı verilen bir cihaz ile görüntüleme yapılan bir işlemdir. Sorunun mideye daha yakın olduğundan şüphelenirlerse, boğazdan aşağıya ince bağırsağa bir endoskop ile kontrol edilir. Sorunun kolonda, kalın bağırsakta veya ince bağırsağın alt ucunda olduğundan şüphelenildiğinde, endoskop ile makat bölgesinden giriş yapılarak kontrol edilir. Bu yöntemlerin işlem sırasında anestezi (orta şiddette sedasyon veya genel anestezi) kullanılması doğaldır.

Endoskopi, özellikle alerji veya böbrek problemi olan kişiler olmak üzere, kontrast enjeksiyonu yaptıramayan kişiler için daha uygundur.

Mezenterik İstemi Tedavi Yöntemleri

Mezenterik istemi durumunda öncelik her zaman dolaşımı mümkün olan en kısa sürede yeniden sağlamaktır. Mezenterik iskemi zamanla daha tehlikeli hale geldiğinden, doktorlar duruma göre ameliyatı daha hızlı önerebilir.

Kan akışının yeniden sağlanmasından sonraki öncelik, hasarlı veya ölü doku olup olmadığını kontrol etmektir. Bağırsak veya kolonun bazı bölümleri yeterli kan akışı olmadığı için ölmüşse, bu bölümleri temizlemek, hasarı onarmanın ve yaşamı tehdit eden komplikasyonları önlemenin tek yoludur.

Hangi tedaviler ve ilaçlar kullanılır?

Mezenterik iskeminin türüne ve sebebinin bulunduğu yere göre olası tedaviler ve prosedürler değişiklik gösterir.

Akut mezenterik iskemi

Akut mezenterik iskeminin en etkili tedavisi cerrahidir. Çünkü cerrahlar, mevcut pıhtılara doğrudan erişip bunları çıkarabilir ve bazı dar kan damarlarını genişletebilir. Ayrıca, kan damarının bir bölümünü tamamen açık tutan bir destek çerçevesi cihazı olan stent de yerleştirebilir.

Kan akışını doğrudan geri getirmenin mümkün olmadığı durumlarda, cerrahlar, vücudunuzun başka bir yerinden bir kan damarı kesiti alıp bunu kullanarak bir bypass oluşturabilir. Bu bypass, daha önce tıkalı olan bir bölgenin etrafından dolaşarak kan akışını geri kazandırır.

Kan akışını tekrar sağladıktan sonra, cerrahlar yakındaki dokuları hasar belirtileri açısından kontrol edebilir. Ölü veya hasarlı bölgeler bulursa, bu alanları temizleyebilir ve çevredeki bölgeyi onararak gelecekte normal şekilde çalışmasını sağlayabilir. Çoğu durumda, bu ikinci bir ameliyat gerektirir çünkü ölü veya hasarlı dokunun görünür hale gelmesi iki güne kadar sürebilir.

Muhtemel ilaçlar ve diğer destekleyici tedaviler genel olarak şöyledir:

İntravenöz (IV) sıvılar: Bunlar, düşük tansiyon veya dehidratasyonun da olabileceği durumlarda yardımcı olabilir.

Kan transfüzyonları:  Özellikle yeterli kan kaybı olan hastalarda önemli olabilir.

Oksijen: Vücudun kan dolaşımı için harcadığı çabayı azaltır.

Antibiyotikler: Bağırsak veya kolon cerrahisinde, normalde bu organlarda bulunan bakterilerden kaynaklanan enfeksiyon riski nedeniyle antibiyotikler hayati önem taşır.

Kan sulandırıcılar: Bu ilaçlar pıhtı oluşumunu engelleyerek sadece mezenterik iskeminin tekrarlamasını değil, aynı zamanda kalp krizi, felç ve pulmoner emboliyi de önler. Ancak, tehlikeli kanama riski taşıyan kişiler kan sulandırıcı almayabilir.

Oklüzif olmayan mezenterik iskemi

Bu, mezenterik iskeminin bir alt türü olsa da, bu sorunu düzeltmek için her zaman ameliyat gerekli değildir (ve genellikle erken dönemde işe yaramaz). Bunun nedeni, akut mezenterik NOMİ, genellikle gerçek bir tıkanıklık olmaksızın daralan ve büzülen kan damarlarını içermesidir.

NOMI, bu damarların daralmasına neden olan şeyi tedavi etmek ve tekrarlamasını önlemektir. Bu, kan damarlarının daralmasına neden olan reçeteli veya keyif verici ilaçların kesilmesi anlamına gelebilir. NOMI oluşumuna başka bir hastalık neden oluyorsa, bu hastalığın tedavi giden kan akışını da iyileştirecektir.

NOMI aynı zamanda kan damarlarının daralmasını da içeriyorsa, balon anjiyoplasti olarak bilinen kateter bazlı bir işlem yardımcı olabilir. Bu işlem, ana bir kan damarına bir kateter yerleştirilmesini ve cihazın etkilenen bölgeye yönlendirilmesini içerir. Bölgede, doktorlar kateterin ucundaki bir balonu şişirerek etkilenen kan damarını genişletir.

Diğer olası tedaviler şunlardır:

Vazodilatörler: Bu ilaçlar kan damarlarının genişlemesine neden olarak kanın içlerinden daha kolay akmasını sağlar.

Antibiyotikler:  Bağırsaklarda veya kolonda hasar oluşma olasılığı olduğunda enfeksiyon riski nedeniyle ameliyat olmadan bile bunlar önemlidir.

Oksijen: Vücudun kan dolaşımı için harcadığı çabayı azaltır.

Kronik mezenterik iskemi

Kronik mezenterik iskemi, nedenine bağlı olarak farklı tedaviler gerektirebilir. Ancak olası tedavilerin çoğu, akut mezenterik iskemi ile aynıdır.

Bu sorun için ameliyat, özellikle yavaş büyüyen bir pıhtı veya çok daralan kan damarları söz konusu olduğunda yaygındır. Ayrıca, kişide iç kanama, enfeksiyon, sepsis veya diğer tehlikeli komplikasyonlar olduğunda da ameliyat olma olasılığı daha yüksektir. Diğer seçenekler kan akışını geri getiremediğinde de bypass ameliyatı da uygulanabilir.

Bu durumlarda balon anjiyoplasti ve diğer kateter bazlı prosedürler sıklıkla düşünülür. Genel olarak doktorlar, mümkün olduğunca ameliyat yerine kateter bazlı prosedürleri önerecektir. Bunun nedeni, ameliyatın vücudunuz için daha zor olması ve kateter işleminden sonra iyileşmenin daha kolay olmasıdır.

Bu durumda kullanılması muhtemel ilaçlar çoğunlukla akut vakalarda kullanılanlarla aynıdır. Pıhtıların hareket etmeyip tıkanıklığa dönüştüğü durumlarda da pıhtı çözücü ilaçlar sıklıkla kullanılır.

Mezenterik İskemi İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular?

Mezenterik iskemide görülen komplikasyonlar nelerdir?

Sepsis: Bu, vücudunuza yayılan ve bağışıklık sisteminizin aşırı tepki vermesine neden olan bir enfeksiyondur. Bu aşırı tepki, vücudunuzda yaşamı tehdit eden hasara yol açar.

Bağırsaklarınızın veya kolonunuzun yırtılması veya kopması:  Bu, söz konusu organların ölü veya ölmekte olan bölümlerinin parçalanmaya başlamasıyla meydana gelebilir.

Kilo kaybı: Bu durum kronik mezenterik iskemide daha sık karşılaşılır ancak akut vakalarda da görülebilir. Özellikle kişide durum aniden akut hale gelmeden önce kronik semptomlar görülüyorsa.

Mezenterik iskemi ameliyatında görülebilecek komplikasyonlar nelerdir?

Mezenterik iskemi ameliyatında ve sonrasında yaşanabilecek komplikasyonlar, dikkat edilmediği durumlarda hayati riskler barındırabilir. Bazı kişilerde doktorların ince bağırsağın bazı kısımları çıkarmasından sonra beslenme sorunları yaşanabilir. İnce bağırsağın bazı kısımlarını kaybetmek, yiyeceklerden besin emilimini zorlaştırır. Kısa bağırsak sendromu olarak bilinen bu sorunu yaşayan birçok kişi, beslenme tüpü gibi özel beslenme türlerine ihtiyaç duyar. Diğer görülebilecek durumlar:

• Ameliyat sonrası sindirim sorunları.
• Kabızlık veya ishal.
• Kanama.
• Enfeksiyon.
• Böbrek yetmezliği
• Kalp krizi veya felç (ameliyattan sonraki aylarda).

Kendime nasıl bakabilirim veya semptomlarımı nasıl yönetebilirim?

Mezenterik iskemi durumu varsa, acil tıbbi müdahaleye ihtiyaç da vardır. Öözellikle aniden ortaya çıkan akut tipteyse çok daha önemlidir. Kronik mezenterik iskemi hastalığında, bu rahatsızlığın tedavisini doktorlar tarafından verilen talimatlara ve tavsiyelere göre yapmak gerekir. Bu rahatsızlık kişinin tek başına tedavi etmeye çalışmaması gereken ciddi bir durumdur. Olası bir yanlışlık hayati tehlike arz eden bir acil duruma dönüşebilir.

Tedaviden ne kadar süre sonra kendimi daha iyi hisseder ve iyileşirim?

Hızlı teşhis ve tedaviyle, etkilenen bölgeye kan akışı iyileştiğinde çoğu kişi kendini daha iyi hissetmeye başlayacaktır. Bazıları ise muhtemelen birkaç gün veya hafta içinde kendilerini daha iyi hissetmeye başlayacaktır. Ameliyat geçiren kişiler kendilerini daha iyi hissetmeleri kısa sürse de iyileşmeleri genellikle daha uzun sürer. Bunun nedeni, ameliyatın daha yoğun bir işlem olması ve iyileşmenin zaman almasıdır.

Mezenterik iskemi tedavi edilebilir veya iyileştirilebilir mi?

Mezenterik iskemi erken teşhis edildiğinde tedavi edilebilir ve iyileşme görülebilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."