Makrofaj Nedir? Makrofajın Görevleri Nelerdir?

Makrofaj Nedir?

Makrofaj,bağışıklık sisteminin bir hücresidir ve temel görevi vücuda giren mikrop ve patojenleri yok ederek temizlemektir. Hücreleri yiyen bir yapı olarak tanımlanır. Fakat bu süreçte sağlıklı hücreler zarar görmez. Ölü hücrelerin yenme işlemi gerçekleşir.

Patojenlerin vücuda girmesi, kişinin vücudunu savunmasız hale getirir. Böylelikle. bakteriyel hastalıklar ve virüsler meydana gelir. Makrofaj, kişi sağlığını korumakla görevlidir. Böylelikle bağışıklık sisteminde zayıflama meydana gelmez. Fakat kişinin bağışıklık sistemi zayıflamış ve bu durumda vücuda patojen girişi gerçekleşmiş ise makrofaj, bu patojenleri yiyemez hale gelir.

Bazı nedenlere bağlı olarak makrofaj zarar görebilir. Bu nedenle de bağışıklık sistemini güçlendiren besinlerin tüketilmesi gerekir. Kanser nedeni ile oluşan tümörler ile de bağlantılı bir yapıdır.

Makrofaj Çeşitleri Nelerdir?

Makrofajın bilinen farklı çeşitleri vardır. Bu çeşitler iki farklı kategoride değerlendirilir. Makrofaj çeşitleri, bulundukları dokuya ve alınan sinyallere bağlı olarak farklı görevleri üstlenebilen bir yapıya sahiptir. Makrofaj çeşitleri aşağıdaki gibidir.

• M1 Makrofajlar: M1 makrofajlar, klasik türler olarak bilinir. Makrofaj sinyallerine bağlı olarak bazı uyarıcılar ortaya çıkar. Bu uyarıcılar, makrofaj aktivasyonu sağlar ve makrofajlar harekete geçer. Böylelikle makrofajlar, fenotipe dönüşür. Bu fenotiplerden birisi de M1'dir. Uyarıcılar ise interferon gama, tümör nekroz faktörü alfa ve lipopolisakkarit olarak bilinir. M1 makrofajların fonksiyonları pro - inflamatuar üretimi, bakterilere ve virüslere saldırma, nitrik oksit ve reaktif oksijen türlerinin üretimi ve sitokin üretimidir. Tümör oluşumunda otoimmün bozukluk görülmesi halinde ve tümör oluşumunda bu fonksiyonlar devreye girer.
   
• M2 Makrofajlar: M2 makrofajlar, alternatif aktivasyonlar olarak da bilinir. Uyarıcıları; IL - 4, IL - 10 ve IL - 13 olarak bilinir. M2 makrofajların fonksiyonu ise iltihapları iyileştirme, doku tamiri, dokuları yeniden yapılandırma, sitokin üretimi ve doku sertleşmesinin iyileştirilmesidir. Kronik inflamatuar hastalıklar ortaya çıktığında, yaralanmalarda, tümör oluşumunda ve parazit oluşumunda bu fonksiyonlar devreye girer. 

Makrofaj Görevleri Nelerdir?

Makrofajın görevi, kişinin bağışıklık sistemine saldıran bakterileri ve virüsleri yemektir. Böylelikle kişinin bağışıklık sistemini korur. Olası sağlık problemlerinin önlenmesi açısından oldukça önemlidir. Makrofaj görevleri aşağıda sıralanmıştır.

• Fagositoz: Fagositoz, vücuda giren bakterileri, mantarları, virüsleri, ölü hücreleri ve diğer zararlı yapıları tespit eder. Bu tespit sonrasında ise hücre zarını uzatmaya başlar. Zararlı yapıları hücre zarının içerisine alır ve burada parçalar. Böylelikle zararlı yapıları yemiş olur. Hasarlı dokular bu sayede iyileşir. Patojen temizliği gerçekleşmiş olur. 
   
• Sitokin Salımı: Sitokin, vücut saldırı altında olduğu zaman küçük yapıda proteinler salgılar. Bu salgılanan proteinler, diğer hücrelere iletilir. Böylelikle hücreler, vücudu savunmak için harekete geçer. İltihabi hastalıklar söz konusu ise de hücreler, bu proteinlerin iletilmesi ile iltihabı hafifletme sürecine başlar. 
   
• Antijen Sunumu: Antijen sunumu, makrofajların patojenleri parçalayarak bu patojenlerin içerisinde yer alan antijenleri ortaya çıkarmasıdır. T hücreleri normalde vücuda giren saldırıları algılayamayabilir. Fakat antijen sunumu oluştuğu zaman T hücreleri de vücuda saldıran zararlı yapıları tespit edebilir. 
   
• Efferositoz: Efferositoz, ölü hücrelerin temizlenmesi olarak tanımlanır. Enfeksiyon sonrasında vücutta meydana gelen hasarların iyileşmesini sağlar. Doku onarımı ile dokularda meydana gelen problemlerin hafiletilmesi ve ortadan kaldırılması, efferositoz sayesinde gerçekleşir. İnflamasyon oluşumunun önüne geçilmesine katkı sağlar.

Makrofajların Hastalık Gelişimindeki Rolleri Nelerdir?

Makrofajlar, bağışıklık sisteminin koruyucu bir yapısı olarak değerlendirilebilir. Fakat makrofajlarda da bazı problemler meydana gelebilir. Böylelikle hastalık gelişiminde, makrofajın hasar almasına bağlı olarak bazı rolleri vardır. Makrofajların hastalık gelişimindeki rolleri şöyledir:

Kronik inflamatuar hastalıklar

Kronik inflamatuar hastalıklar, makrofajların hasar görmesi ya da dengesinin bozulması halinde meydana gelebilecek sağlık problemleri arasında yer alır. Bu süreçte damar sertliği meydana gelebilir. Makrofajlar, yapısı gereği damar duvarlarında biriken LDL kolesterolü yutar. Böylelikle köpüksü yapılar oluşur ve bu köpüksü yapılar, damarın içerisine yayılır. Bu yayılım ile birlikte köpüksü yapılar plak formuna dönüşür. Kronik inflamasyona bağlı olarak ise bu plaklar, damarlarda tıkanmaya ve damar sertleşmesine sebep olur. Damar sertleşmesine bağlı olarak ani kalp krizi gerçekleşebilir. Aynı zamanda hipertansiyon oluşumu görülebilir ya da felç geçirilme durumu ortaya çıkabilir. Kronik inflamatuar hastalıklarına bağlı olarak farklı kronik enfeksiyonlar da oluşabilir. Özellikle tüberküloz görülme riski de artış gösterir. 

Otoimmün bozukluklar

Otoimmün bozukluklar, makrofajların hastalık gelişim sürecinde ortaya çıkabilecek olan problemler arasında yer alır. Romatoid artrit oluşumu ise en sık görülen otoimmün bozukluk türlerinden birisi olarak bilinir. Makrofajlar, eklem dokularını yabancı ve tehlikeli olarak algılayabilir. Bu gibi durumlarda ise iltihap oluştuğu sinyali alırlar ve bu iltihabı yok etmeye çalışırlar. Böylelikle eklemlerde şişlik meydana gelir. Şişliklere ise şiddetli ağrılar eşlik eder. Sık rastlanan diğer bir otoimmün bozukluk ise multipl skleroz yani diğer bir ismi ile MS hastalığı olarak bilinir. Sinir iletiminin bozulmasına neden olan bu durum, nörolojik belirtileri ortaya çıkarır.

Makrofaj Destekli Doku Onarımı

Makrofaj destekli doku onarımı sayesinde vücuttaki hasarlı dokularda daha hızlı bir şekilde iyileşme görülür. M2 makrofajlar, doku onarımını sağlayan makrofaj türü olarak bilinir. İltihaplanma azalmaya başladığı zaman M2 devreye girer. Fibroblast ve endotelyal hücrelerle etkileşim gerçekleşir. Böylelikle yara oluşan bölgede doku onarımı gerçekleşir. Makrofaj destekli doku onarımı şöyledir:

• Yara İyileşmesi: M2 makrofajlar, inflamasyonun azalmaya başladığı süreçte devreye girer. Böylelikle yaralı bölgeye ulaşım sağlar. Anti - inflamatuar sitokin salımı başlar. Bu durumda ise azalan inflamasyon daha da azalım gösterir. Fibroblastlar uyarılır. Bu uyarım ile birlikte bazı bileşenlerin sentezinde artış meydana gelir. Böylece yara oluşan bölgede hücreler çoğalmaya başlar ve hücre çoğalmasıyla doku onarımı gerçekleşir.
   
• Doku Yenilenmesi: M2 makrofajları, endotelyal hücreler ile etkileşime girmeye başlar. Böylelikle yeni damar oluşum süreci gerçekleşir. Oluşan damarlar yardımı ile oksijen iletimi gerçekleşir. 

Makrofaj ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Makrofajlar nerede üretilir ve nasıl farklılaşır?

Makrofajlar, hematopoetik hücrelerde üretilir. Hematopoetik hücreler, kemik iliğinde yer alır. Kan yapma özelliği ile bilinir. Daha sonrasında makrofajlar, kemik iliğinden kana karışır. Bu süreçte monosit dönüşümü gerçekleşir. Buradan ise dokulara ulaşım gerçekleşir. Hasar olan bölgelere geçiş yapılır ve doku iyileşmesi sağlanır. Doku hücrelerindeki sinyaller ile farklılaşma süreci başlar.

M1 ve M2 makrofaj dengesi neden önemlidir?

M1 makrofajlar, vücudun savunma sistemi olarak bilinir. M2 makrofajlar ise zararlı yapılara saldırır. Bu yüzden denge önemlidir. M1, patojenleri yeme görevindedir. Enfeksiyon oluşumuna karşı savunma burada başlar. M2 ise inflamasyonu sonlandırma görevindedir ve yaraların iyileşmesini sağlar. Dengenin bozulması halinde ise bazı problemler meydana gelir. M1 makrofajların artış göstermesi halinde otoimmün hastalıklar meydana gelir. Kronik inflamasyon oluşumu görülür ve dokularda yıkım meydana gelir. M2 makrofajların artmasıyla birlikteyse bağışıklık sistemi baskılanmaya başlar. Enfeksiyon hastalıkları kronik hale gelir. Oluşan tümörlerde ise büyümelerin meydana gelme ihtimali yüksektir. Bu dengenin sağlanması sayesinde vücut enfeksiyon ile savaşabilir ve doku onarımı gerçekleşir.

Makrofajların ömrü ne kadardır?

Makrofajların ömrü değişebilir. Bunun nedeni ise farklı görevlere geçebiliyor olmalarıdır. Dolaşım sisteminde yer alanlar, ortalama olarak 3 günlük ömre sahiptir. Buradan farklı dokulara geçerek varlıklarını sürdürmeye devam ederler. Dokuda yer alan makrofajlar ise aylarca ve yıllarca yaşamını sürdürebilme özelliğine sahiptir. Makrofajların ömrü; bulundukları dokulara, sinyallere ve inflamasyon şiddetine bağlı olarak değişir.

Kanser mikroçevresinde makrofajlar nasıl rol alır?

Kanser ile ilgili olan makrofaj türleri, immün baskılama yaparlar. Bu baskılama sayesinde ise tümörler uyarılır. Gerçekleşen uyarılma ile birlikte tümörleri, bağışıklık sistemini fark etmemesi gibi durumlar gerçekleşir. Bu süreçte yeni damarlar oluşur ve kanser nedeni ile ortaya çıkan tümörler büyümeye başlar. Bu makrofajlar, alt makrofaj türleri olarak bilinir. Bu süreçte ise M1 ve M2 devreye girer. Özellikle M2 sayesinde bu alt tip makrofajların ortadan kaldırılması hedeflenir. Böylelikle tümörlerin bu alt makrofajlar tarafından büyütülmesinin ve tümörlerin yeni damarlar ile beslenmesinin önüne geçilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."