Debridman Nedir? Türleri Nelerdir?

Debridman, yaralardaki ölü deri veya yabancı maddelerin temizlenmesi işlemleridir. Bu işlemler ile enfeksiyon riski en aza inebilir ve iyileşmenin hızlanması sağlanabilir.

Debridman Nedir?

Debridman; bir yaranın iyileşmesine yardımcı olmak için ölü veya enfekte olmuş dokunun, yara üzerinde varsa yabancı maddelerin çıkarılması için uygulanan işlemdir. Debridman işlemi ile birlikte iyileşme gözlemlenmeyen yaraların tedavisi mümkün olmaktadır. Kötü durumdaki doku ya da yara içerisindeki yabancı madde çıkarıldıktan sonra iyileşme süreci yeniden başlayabilir.

Debridmanın yaralar üzerindeki etkileri şöyledir:

• Sağlıklı olan dokunun büyümesine destek
• Yara izi oluşumunu en aza indirmek
• Enfeksiyona bağlı komplikasyonları azaltmak

Debridman Ne Zaman Yapılır?

Debridman, her yara için uygulanması gereken bir yöntem değildir. Genel olarak doğru şekilde iyileşmeyen yaralar için kullanılır. Ayrıca enfekte olan veya durumu kötüleşmiş yaralarda da bu uygulama kullanılır. Genellikle ölü dokunun sağlıklı dokuyu etkileme durumlarında acil müdahale olarak da yapılmaktadır.

Yaralardaki enfeksiyonların oluşturduğu sorunların ilerlemesi gibi problemler mevcut ise doktorların acil müdaheleleri arasında yer alır. Dokunun sağlıklı kalabilmesi ve yaranın derinleşmemesi için önemli bir işlemdir.

Debridman Türleri Nelerdir?

Debridman işlemlerinin 5 türü bulunur. Bu türlerin uygulanması, öncelikle yaranın durumuna göre belirlenir. Debridman türünün en doğru şekilde seçilmesi için önemli olan durumlar:

• Yaranın durumu
• Kişinin yaşı
• Genel sağlık durumu
• Komplikasyon riskinin olup olmadığı

Bu durumlara bağlı olarak uygulanabilecek debridman türleri ise:

• Biyolojik debridman

Biyolojik debridman uygulamasında steril kurtçuklar kullanılır. Bu işleme larva tedavisi veya kurtçuk debridman tedavisi ve biyocerrahi adı da verilebilir.

Kurtçukların eski dokuyu yemesi ve yaranın iyileşmesi amaçlanır. Ek olarak antibakteriyel maddelerin salgılanması da zararlı bakterileri yiyerek enfeksiyonun kontrol altına alınmasına önemli rol oynar.

Ameliyat olunmayan durumlarda uygulanan yöntemlerden biridir. Ayrıca antibiyotiğe dirençli bakterilerin de tedavisinde kullanılır.

• Enzimatik debridman

Enzimatik debridman veya kimyasal debridman işlemi sağlıksız dokunun yumuşatılmasını sağlayan enzimli merhem ve jellerin uygulanılması ile yapılır. Enzimler bir hayvandan ya da bitki ve bakteriden elde edilebilir.

Belirli aralıklarla düzenli olarak uygulanbilir, pansumanın her değişimi ölü dokunun temizlenmesi anlamına da gelebilir. Kanama durumu varsa veya ameliyat komplikasyonları açısından yüksek risk durumu varsa enzimatik debridman uygulaması ideal olabilir. Büyük ya da ciddi enfeksiyonlu yaralarda önerilen bir işlem değildir.

• Otolitik debridman

Olitik debridman işlemi vücudun enzimlerini ve doğal sıvılarının kullanılması ile kötü dokunun yumuşatılması ile yapılır. Bu işlemde genel olarak günlük değiştirilen nem tutucu pansuman kullanılır. Nem birikmesi eski dokunun şişmesine ve yaradan ayrılmasına neden olabilir. Otolitik debridman ile enfekte olmayan yaralar veya bası yaraları önceliklidir ve idealdir. Eğer bu noktada bir tedavi uygulaması yapılan enfekte yara varsa, başka bir debridman yöntemi olan otolitik debridman işlemini yaptırmakta bir sakınca yoktur.

• Mekanik debridman

Mekanik debridman işlemi en yaygın yöntemlerden biridir. Sağlıksız dokunun hareket ettirici kuvvet uygulanması ile uzaklaştırılması anlamına gelir. Mekanik debridman türleri şöyledir:

• Hidroterapi: bu yöntemde, eski doku akan su altında temizlenir. Jakuzi, duş, şırınga ve kateter gibi yardımcılar kullanılabilir.
• Islak- kuru pansuman: ıslak gazlı bez yaraya uygulanır. Kuruyup yaraya yapışan bezin fiziksel olarak çıkarılması ve ölü dokunun temizlenmesi olarak özetlenebilir.
• Monofilament pedleri: bu uygulamada yumuşak bir polyester pedin yara üzerine nazikçe sürülmesi ve kötüleşmiş dokunun ve yara kalıntılarının temizlenmesi amaçlanır.

• Konservatif keskin ve cerrahi keskin debridman

Keskin debridman, sağlıksız hale gelen dokunun kesilerek uzaklaştırılması anlamına gelmektedir. Konservatif keskin debridman; neşter, küret veya makas kullanılarak yapılır. Kesinin çevresinde olan sağlıklı dokunun sınırına kadar uygulanır.

Cerrahi keskin debridman ise cerrahi aletler kullanılarak yapılır. Kesik alanın içerisine yaranın etrafındaki sağlıklı dokunun da dahil olması mümkündür. Cerrahlar tarafından uygulanan işlemlerde anestezi gerekebilir. Genel olarak keskin debridman tercih edilse de tedavi ihtiyacına göre tedavi şekli belirlenir. Cerrahi keskin debridman ayrıca büyük, derin ve ağrılı yaralarda kullanılır.

Debridman İşlemi Öncesi

Tedavi olarak uygulanan debridmanın yapılacak bölgenin durumuna göre belirlenir. Bu hazırlıkların bağlı olduğu etkenler şöyledir:

• Yaranın durumu
• Sağlık durumları
• Fiziki muayene
• Yaranın ölçümü
• Ağrı kesici ilaç kullanımı (mekanik debridman)
• Lokal veya genel anestezi işlemi (keskin debridman)

Genel anestezi işlemi yapılacak ise anestezi koşullarına önceden uyumlu olmak önemlidir. Ameliyatsız debridman işlemi doktor muayenesinde veya hasta odasında uygun koşullar sağlanarak yapılabilir. Keskin debridman işlemi hızlı gerçekleşebilir, işlem sırasında cerrah yarayı incelemek için metal cerrahi aletler kullanabilir. Eski doku kesilerek yara yıkanır, genellikle iyileşme gerçekleşene kadar gerektiğinde tedavi tekrarlanabilir. Yaranın durumuna bağlı olacak şekilde başka prosedürler ya da yöntemler doktor yönetiminde gerçekleşir.

Debridman Yara Bakımı Nasıl Olur?

Yaranın iyileşmesi, bakıma bağlıdır. Bu iyileşmeye yardımcı olan bakım aynı zamanda komplikasyon riskini de en aza indirmektedir. Doktorlar yaranın bakımı için uygun yönlendirmeyi yapacaktır. Yaranın bakımı için yapılabilecek uygulamalar şöyledir:

• Pansumanın düzenli değişimi: günlük ya da doktorun talimatına uygun değişimler yapılmalıdır.
• Pansumanın kuru tutulması: yüzme havuzu, banyo ve jakuzilerden kaçınılmalıdır. Duş alınması ve bu süreçteki kontrol için doktor ile iletişime geçilmelidir.
• Yaranın temiz tutulması: yaraya dokunılmadan önce mutlaka ellerin hijyenik olması gerekmektedir.
• Baskı uygulanmamalı: yaraya ağırlık vermemek için bulunduğu bölgeye uygun özel yastık ya da değnek gibi destekleyicilere ihtiyaç olabilir.

Debridman Sonrası İyileşme Süreci

Genellikle iyileşme 6 ila 12 hafta sürer. Tam iyileşme yaranın ciddiyetine, boyutuna ve konumuna bağlıdır. Ayrıca debridman yöntemine de bağlı gerçekleşir. Doktorlar ne zaman iş ve günlük hayata dönüleceği noktasında yönlendirici olacaktır. İş fiziksel olarak zorlayıcıysa veya etkilenen bölgeyi kapsıyorsa, doktora mutlaka söylemek gerekir. Doğru yara bakımı, sorunsuz bir iyileşme için çok önemlidir. Ayrıca şunları da yapmak önemlidir:

• Sağlıklı beslenme: Vücudun iyileşmesi için yeterli besine ihtiyacı vardır.
• Tütün ürünlerinden kaçının: Tütün ürünleri kullanmak, besin ve oksijenin yaraya ulaşmasını zorlaştırır. Bu da iyileşmeyi yavaşlatır. Sigara içmek zor olabilir, ancak bir doktor hasta için doğru bir tütün ürünü bırakma planı oluşturmaya da yardımcı olabilir.
• Takip randevulara düzenli gidilmeli: Doktorun yarayı kontrol etmesi ve düzgün iyileştiğinden emin olması gerekir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."