Düşük kalp hızı olarak da bilinen bradikardi günümüzde pek çok insanda görülüyor. Sık bayılma, kalp yetmezliği, ani kalp durması gibi ciddi problemlere neden olabilen bradikardi konusunda mutlaka bir uzmana danışılması gerekiyor. Memorial Bahçelievler Hastanesi Kardiyoloji Bölümü’nden Uz. Dr. Gülsüm Bingöl, bradikardi ve tedavi yöntemleri hakkında bilgi verdi.
Bradikardi Nedir?
Bradikardi, düşük (yavaş) kalp atış hızı anlamına gelmektedir. Hareketsiz halde oturan bir yetişkinin normal kalp atış hızı dakikada 60-100 seviyelerinde olması gerekmektedir. Bradikardi varlığında nabız 60’ın altındadır. Bradikardi bazı insanlarda herhangi bir soruna ya da şikayete neden olmamaktadır. Bazen de ciddi sonuçları olabilir. Düşük nabız, kalpte bulunan elektrik sistemlerindeki bir sorundan kaynaklanıyor olabileceği için bir uzmana danışılması önem taşımaktadır.
Kalp atış hızını belirleyen ana faktör, kalbin sağ üst odacığında yer alan ve kalbin doğal pili olarak bilinen Sinoatriyal (SA) Düğüm'den çıkan elektriksel uyarıdır. Bu uyarı, dakikada ortalama 60 ila 100 arasında bir ritim oluşturarak kalp kaslarının düzenli bir şekilde kasılmasını sağlar. Bradikardi tanısı, bu elektriksel sistemin yavaş çalışması veya uyarıların kalp kasına iletilmesindeki bir aksaklık sonucu ortaya çıkan, dinlenme halindeki kalp atış hızının dakikada 60 atımın altına düşmesi durumu olarak netleştirilebilir. Ancak bu tanımsal sınırın her zaman bir hastalık anlamına gelmediğini bilmek önemlidir.
Profesyonel sporcularda veya düzenli yoğun egzersiz yapan kişilerde, kalbin daha verimli çalışması nedeniyle dinlenme nabzının 50’li hatta bazen 40’lı seviyelere inmesi doğal, yani fizyolojik bir bradikardi durumudur. Bu durumda, kalbin tek bir atımda daha fazla kan pompalama yeteneği sayesinde kişi genellikle hiçbir şikayet hissetmez ve bu durum sağlıklı kabul edilir.
Öte yandan, altta yatan bir kalp hastalığı, yaşlanmaya bağlı ileti sistemi yıpranması veya bazı ilaçların yan etkisi gibi patolojik nedenlerle ortaya çıkan bradikardi, beyne ve vücuda yeterli kan ve oksijen pompalanmasını engelleyebilir ve bu da yorgunluk, baş dönmesi veya bayılma gibi ciddi semptomlara yol açarak hayati risk oluşturabilir. Bu ayrım, bradikardinin tıbbi açıdan değerlendirilmesinde kritik rol oynamaktadır. Bu nedenle, yavaş nabız saptandığında, bunun fizyolojik bir durum mu yoksa müdahale gerektiren bir hastalığın belirtisi mi olduğunun kardiyoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gereklidir.
Bradikardi Belirtileri Nelerdir?
Çok yavaş bir kalp hızı beyne yetersiz kan gitmesine neden olabilir ve genellikle belirtiler buna bağlı oluşur. Bradikardi belirtileri şöyle sıralanmaktadır:
- Yorgunluk veya halsizlik
- Baş dönmesi veya göz kararması
- Bilinç bulanıklığı, konfüzyon
- Bayılma (veya bayılacak gibi olma ) atakları
- Nefes darlığı
- Egzersiz kapasitesinde azalma, egzersizle çabuk yorulma
- Kalp durması
Yorgunluk veya halsizlik
Bradikardinin en yaygın ve sinsi belirtilerinden biri kronik yorgunluk ve genel bir halsizlik halidir. Kalp hızı yavaşladığında, vücudun enerji santrali olan hücrelere yeterli düzeyde oksijen ve besin taşıyan kan akışı azalır. Bu durum, özellikle fiziksel bir aktivite yapmaya gerek kalmadan, sürekli devam eden bir bitkinlik hissine yol açar. Kişinin günlük işlerini yapma isteği ve kapasitesi düşer.
Baş dönmesi veya göz kararması
Kalp atım hızının yavaşlamasıyla birlikte beyne ulaşan kan miktarı, yani serebral perfüzyon, anlık olarak düşebilir. Beyin, bu ani kan akışı azalmasına karşı hassastır ve bu durum kendini baş dönmesi veya ayakta dururken ya da pozisyon değiştirirken ani göz kararması şeklinde gösterir. Bu belirtiler, özellikle ayağa kalkma veya uzun süre ayakta kalma gibi kalbin kanı yerçekimine karşı pompalaması gereken anlarda daha belirgin hale gelebilir.
Bilinç bulanıklığı, konfüzyon
Beyin, vücuttaki en çok oksijen tüketen organdır. Bradikardi nedeniyle oksijenli kanın beyne sürekli olarak yetersiz gitmesi, bilişsel fonksiyonları etkileyebilir. Bu durum, kişinin düşüncelerini toparlayamaması, unutkanlık, odaklanma zorluğu ve konfüzyon (zihin karışıklığı) olarak bilinen bilinç bulanıklığı haliyle sonuçlanabilir. Özellikle yaşlı hastalarda bu belirti, bradikardinin ilk ve baskın işareti olabilir.
Bayılma atakları
Kalp hızının kritik bir seviyeye düşmesi veya kalbin bir anlığına tamamen durması (asistol), beyne giden kan akışının tamamen kesilmesine neden olabilir. Bu ani ve ciddi kan akışı durması, geçici bilinç kaybına (senkop), yani bayılmaya yol açar. Bayılma atakları, bradikardinin en tehlikeli ve acil müdahale gerektiren belirtilerinden biridir.
Nefes darlığı
Bradikardi, kalbin vücudun ihtiyaç duyduğu kanı yeterli hızda pompalayamadığı anlamına gelir. Kalp yetersiz çalıştığında, kan akciğerlerde birikmeye başlar. Bu durum, hastanın nefes darlığı çekmesine neden olur. Özellikle efor sarf ederken veya düz yatarken nefes almakta zorlanma, kalp yetmezliği gelişmekte olduğunun bir göstergesi olabilir.
Egzersiz kapasitesinde azalma, egzersizle çabuk yorulma
Sağlıklı bir kalp, fiziksel aktivite sırasında vücudun artan oksijen ihtiyacını karşılamak için hızını artırır. Bradikardi durumunda ise, kalbin bu hızı yeterince yükseltememesi nedeniyle kaslara yeterli oksijenli kan ulaşamaz. Sonuç olarak, hasta eskiden kolayca yaptığı egzersizlerde dahi çabuk yorulur, performansı düşer ve aktivite kapasitesinde belirgin bir azalma gözlemlenir.
Kalp durması
Bradikardinin en ciddi ve hayati tehlike arz eden sonucu ani kalp durmasıdır. Kalbin doğal elektrik sistemindeki ciddi bir arıza, kalp hızının yaşamsal fonksiyonları sürdüremeyecek kadar düşmesine veya tamamen durmasına neden olabilir. Bu durum, acil tıbbi müdahale gerektirir ve tedavi edilmezse ölümcüldür. Bradikardi, altta yatan bir ritim bozukluğunun veya iletim sistemi hasarının ciddiyetini gösteren, potansiyel bir kalp durması risk faktörüdür.
Bradikardi Neden Olur? Risk Faktörleri Nelerdir?
Bradikardiye neden olabilecek sorunlar şöyle sıralanmaktadır:
- Kalbin doğal kalp pili olarak adlandırılan sinoatriyal (SA) düğüm denilen bölgesi ile ilgili sorunlar,
- Elektriksel uyarıların düzgün bir şekilde ilerlemesine izin vermeyen kalbin iletim yollarındaki sorunlar
- Hipotiroidizm (tiroid hormonunun az olması) gibi metabolik problemler
- Yapısal kalp hastalığı veya kalp krizine bağlı
- Yan etki olarak bradikardiye neden olabilen bazı kalp ilaçları
- Yaşlanmaya bağlı ileti yollarının hasarlanması
- Bazı doğumsal kalp rahatsızlıkları
- Kalp kası iltihabı (miyokardit)
- Bazen kalp ameliyatları sonrası oluşabilecek komplikasyonlar
- Potasyum veya kalsiyum gibi kandaki elektrolitlerin dengesizliği
- Uyku sırasında tekrarlayan solunum durmaları (obstrüktif uyku apne sendromu)
- Romatizmal ateş veya lupus gibi enflamatuar hastalıklar
- Sakinleştirici ilaçlar, kalp ritmi bozuklukları ilaçları, yüksek tansiyon ilaçları ve psikiyatrik tedavide kullanılan belirli ilaçlar
Bradikardi Tanısı Nasıl Konulur?
Bradikardi kalp hızının yavaş olması durumudur. Dinlenme halindeki yetişkin kalbi genellikle dakikada 60 ila 100 kez atar. Kalp hızının dakikada 60’tan düşük olmasına bradikardi denir. Kalp hızının nabız sayımı, kalbin dinlenmesi, elektronik tansiyon aletleri, puls-oksimetre ya da elektrokardiyografi gibi yöntemlerle nabız düşüklüğü saptanabilir.
Kalp hızının düşük olduğu ancak normal olan bazı istisnai durumlar vardır. Örneğin; derin uyku sırasında kalp hızı dakikada 60‘ın altına düşebilir veya fiziksel olarak aktif yetişkinlerde (ve sporcular) genellikle daha yavaş kalp hızına sahiptir. Ancak, bradikardinin bir hastalığa mı yoksa fizyolojik bir duruma mı işaret ettiğini kesinleştirmek ve altta yatan nedeni ortaya çıkarmak için bu ilk saptama yöntemlerinin ötesinde daha detaylı tanı araçlarına ihtiyaç duyulur.
Öncelikle, kalbin elektriksel aktivitesini kaydeden Elektrokardiyografi (EKG) temel bir tanı aracıdır ve ilk başvuruda çoğu zaman yeterli bilgiyi sağlar. Ancak bradikardi sürekli değil, aralıklı veya nöbetler halinde ortaya çıkıyorsa, tanısal süreç genişletilir. Bu durumda, hastanın günlük yaşamı sırasında kalp ritmini 24 ila 48 saat boyunca kesintisiz olarak kaydeden Holter Monitörü devreye girer.
Eğer semptomlar ve yavaş atım atakları daha seyrek, örneğin haftada veya ayda bir kez yaşanıyorsa, hastanın bayılma (senkop) veya baş dönmesi hissettiği anlarda kendisinin aktive edebileceği olay kaydediciler ya da cilt altına uzun süre kalabilen implante edilebilir loop kaydediciler (ILR) gibi uzun süreli takip cihazları kullanılabilir.
Tanı sürecinde kalp ritminin semptomlarla ilişkisinin kanıtlanması büyük önem taşır. Çünkü tedavi kararı genellikle bu korelasyona göre verilir. Bu ilişkiyi anlamak için hekim, hastanın tıbbi öyküsünü detaylıca alır ve fiziksel muayene yapar. Ayrıca, bradikardiye neden olabilecek tiroid bezi yetmezliği (hipotiroidi) veya kandaki mineral dengesizlikleri (elektrolit bozuklukları) gibi sistemik durumları dışlamak amacıyla kapsamlı kan testleri istenir.
Son olarak, özellikle eforla gelen şikayetlerde veya kalbin yedek kapasitesini değerlendirmek için, hastanın kontrollü koşullar altında fiziksel aktivite yaptığı Efor Testi uygulanabilir. Bu test, kalbin efor sırasında yeterince hızlanıp hızlanmadığını gösterir ve kronotropik yetmezlik olup olmadığını ortaya koyar. Tüm bu yöntemler, bradikardinin nedenini netleştirerek doğru ve özgün tedavi planının oluşturulmasına olanak sağlar.
Bradikardi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Sınırda veya ara sıra olan bradikardi tedavi gerektirmeyebilir. Daha ciddi veya uzun süreli bradikardi de altta yatan bir neden varsa öncelikle o durum ortadan kaldırılır. Örneğin, direk nabız düşürücü bir ilaç kullanılıyorsa ya da yan etkileri yavaş kalp hızına neden bir ilaç alımı varsa öncelikle ilaç dozu ayarlanır veya kesilebilir.
Kalp hızını azaltan ilaçların doktorun belirttiği şekilde alınması, ilaç dozu artırılırken nabız takibi yapılması, birden fazla nabız düşürücü etkisi olan ilacın bir arada kullanılırken dikkatli olunması bradikardiyi önlemede önemlidir.
Yine düzenli check-up yapılması ve nabız düşüklüğünü düşündüren durumlarda kardiyoloğa başvurulması olumsuz olayların önlenmesinde son derece önemlidir.
İlaca veya geçici başka bir duruma bağlı olmayan şikayet yaratan ya da çok düşük kalp hızının olduğu durumlarda kalp pili gerekebilir. Kalp pili kalbin ritmini düzenleyerek kalp hızını olması gerektiği gibi hızlandırır.
Bradikardi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Bradikardi ne demek?
Bradikardi, dinlenme halindeki bir yetişkinin kalp atış hızının dakikada 60 atımın (60 bpm) altına düşmesi durumudur. Temel olarak "yavaş kalp hızı" anlamına gelir ve kalbin elektrik sistemindeki bir arızayı işaret edebilir. Ancak, her zaman bir hastalık belirtisi değildir. Özellikle profesyonel sporcular ve kondisyonu yüksek bireylerde, kalp verimliliğinden dolayı dinlenme nabzının 60'ın altında olması normal ve fizyolojik bir durumdur. Baş dönmesi, yorgunluk veya bayılma gibi şikayetlere neden olan yavaş nabızlar ise her zaman tıbbi değerlendirme gerektirir.
Bradikardi ölüme yol açar mı?
Bradikardinin olası ve en ciddi komplikasyonları arasında sık bayılma, kalbin yeterince kan pompalayamaması (kalp yetmezliği) ya da ani kalp durması veya ani ölüm yer alır. Bununla birlikte göğüs ağrısı (angina pektoris), düşük tansiyon (hipotansiyon) ya da yüksek tansiyon (hipertansiyon) da komplikasyonları arasında yer alır.
Kalp hızı yavaşlarsa ne olur?
Kalp hızının yavaşlaması beyne ve diğer organlara yeterli miktarda kan gitmesini engelleyerek bu organların yeterli oksijen almasını engelleyebilir ve buna bağlı oksijenlenmesini bozabilir. Bunun sonucunda da göğüs ağrısı, hafıza sorunları, baş dönmesi, baygınlık hissi, fiziksel aktivite sırasında çabuk yorulma, bayılma (senkop) ve nefes darlığı gibi şikâyetlere yol açabilir.
Nabız 50'nin altına düşerse ne olur?
Bradikardi kalp hızının 60 altında olmasıdır ancak şikâyetler genelde kalp hızı 50'nin altında iken ortaya çıkar. Bu hız 40'ın altına düşerse ya da 60’ın altında iken belirtilere yola açıyorsa tehlikelidir ve müdahale etmek gerekir. Sporcularda, uykuda, düzenli egzersiz yapanlarda istirahatte hiç şikâyet olmadan bu değerin altında nabızlar görülebilir.
Bradikardi müdahale sınırı nedir?
Bradikardinin tedavisinin esasını altta yatan nedenin tedavisi oluşturur. Altta yatan tiroid bezinin az çalışması, uyku apnesi, elektrolit bozukluğu gibi durumlar varsa önce bunların tedavisi yapılır; ilaçlara bağlı bradikardi söz konusuysa ilaçların dozlarının değiştirilmesi gerekir. Eğer tehlikeli boyutta bir yavaşlama söz konusuysa kalp pili takmak gerekebilir. Genellikle dakikada 40'in altındaki ya da 60 altı da olsa şikâyete yol açan kalp hızı düşüklüklerine müdahale gerekir. Bunun yanında kalp hızı dışında elektrokardiyografide ritmin şekli ileti yollarındaki sorunun ciddiyetini belirlemede ve müdahale kararında etkilidir.
Gençlerde bradikardi neden olur?
Yavaş bir kalp hızı her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez. Örneğin, dinlenme sırasında dakikada 40 ila 60 arasında bir kalp hızı uyku sırasında ve bazı insanlarda, özellikle sağlıklı genç yetişkinlerde ve eğitimli sporcularda oldukça yaygındır. Çocuk ve ergenlerde en sık neden sinüs bradikardisidir. Yani uyarının kaynağı olan sinüs düğümü düşük hızda elektrik akımı çıkarır. Sinüs bradikardisi çoğunlukla normal fizyolojik bir yanıttır. Ancak genç de olsa bradikardiyi düşündüren şikâyetler varsa, yapısal kalp hastalığı ya da ilaç kullanım öyküsü varsa nabız sayısı fizyolojik kabul edilen değerlerin de altındaysa ileri inceleme gerekir.
Güncelleme Tarihi : 25 Kasım 2025
Yayınlanma Tarihi: 3 Haziran 2022
*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."
