Siyanoz, kandaki düşük oksijen seviyesine bağlı olarak, kanın dokulara ulaşamadığı durumda ciltte, dudaklarda, parmak uçlarında ve tırnak yataklarındaki cilt renginin mavimsi-mor ya da gri tonuna dönüşmesi ile sonuçlanan patolojik bir durumdur. En sık görülen nedeni uzun süre soğuğa maruz kalmak olan siyanoz; kalp, akciğer veya kan sorunları nedeniyle de meydana gelir. Mavimsi-mor renk değişiminin yanı sıra uyuşukluk hissi, öksürük ve hipotermi gibi belirtiler de gösterir. Teşhis ve tedavisi, altında yatan nedene bağlı olan siyanoz, genellikle oksijen tedavisi yoluyla iyileştirilir.
Siyanoz Nedir?
Siyanoz (morarma), cilt, mukoza ve tırnak yataklarında oksijen eksikliğine bağlı meydana gelen mavimsi veya morumsu renk değişimidir. Kanın, vücuttaki farklı dokulara ulaşmak için ihtiyaç duyduğu oksijenden yoksun kalması sonucu meydana gelen oksijen yetersizliği olduğunda ortaya çıkan siyanoz, köken olarak camgöbeği rengi olan cyan kelimesinden gelir.
Uzun süreli soğuk havaya maruz kalmakla birlikte akciğer, kalp ve kan problemleri gibi nedenlere bağlı olarak gelişen siyanoz, vücutta mavimsi-mor bir renk değişimi meydana getirir. Kimi zaman ciddi bir tehlike oluşturmayan siyanoz, altında yatan nedene bağlı olarak tıbbi tedavi gerektirebilir. Siyanoz oluşumunun temel nedeni oksijyen yetersizliği olduğu için genellikle uygulanan ilk tedavi yöntemi oksijen takviyesidir.
Siyanoz Türleri Nelerdir?
Çevresel (perioral) siyanoz, periferik siyanoz ve santral siyanoz olmak üzere üç çeşit siyanoz bulunur. Genel olarak siyanoz türleri şu şekilde açıklanabilir:
Çevresel (perioral) siyanoz
Perioral olarak adlandırılan çevresel siyanoz, yalnızca kişinin ağzında veya dudaklarında mavimsi renk değişiminin görülmesidir. Genellikle kan damarları soğuğa karşı tepki olarak büzüştüğünde ortaya çıkar. Çevresel siyanoz yenidoğanlarda çok yaygın olarak görülür. Yaş olarak daha büyük çocuklarda ise soğuk havalarda dışarı çıktıklarında ortaya çıkabilir.
Periferik siyanoz
Periferik siyanoz; yalnızca el, parmaklar, ayaklar veya ayak parmaklarının maviye dönmesi durumudur. Eller ve ayakların iyi korunmadığı soğuk havalarda periferik siyanoz görülme riski daha yüksektir. Nadir bir şekilde tehdit edici bir durum oluşturur ancak altında yatan nedeni bulmak, kalıcı yaralanmayı önleme açısından önem arz eder.
Santral siyanoz
Santral siyanoz ise, el ve ayaklar dışında vücudun diğer bölümlerinin de bu renk değişimden etkilenmesidir. Bu renk değişimi; göğüs, yanak, dil, diş etleri ve dudaklarda meydana gelebilir. Ciddi kalp, akciğer veya kan rahatsızlıkları santral siyanozun nedenleri arasında sayılabilir. Bu siyanoz türünün ortaya çıkması durumunda tedavi görmek çok önemlidir.
Siyanoz Neden Olur?
Morarma olarak da tabir edilen siyanoz, kanda yeterli oksijenin bulunmaması veya kan damarlarının soğuğa maruz kalması sonucu temel olarak kandaki oksijen yetersizliği nedeniyle meydana gelir. Bununla birlikte kalp rahatsızlıkları ve solunum sıkıntıları gibi nedenler de siyanoza neden olur ve vücudun bazı bölümleri mavimsi-mor bir renge dönüşür.
Genel olarak siyanoza neden olan durumlar şunlardır:
Siyanoza Sebep Olan Durumlar Nelerdir?
Siyanoz genel olarak kandaki oksijen eksiliğinden kaynaklanır. Bunun nedeni de yeterli oksijen alınmamasıdır ya da kan damarlarının soğuk havaya maruz kalması olabilir. Kan dolaşımı, organları ve vücut bölgelerini sıcak tutar. Ancak havanın soğuk olduğu durumlarda, eller ve ayaklar ya da kulaklarda bulunan kan damarları vücuttaki sıcaklığı normalize etmek için kapanır.
Kanın ihtiyaç duyduğu oksijenin alınamamasına sebep olan birçok durum vardır. Bunlar:
Hava yolu sorunları
- Ses telleri etrafındaki şişlikler,
- Nefessiz kalma, boğulma durumu
- Soluk borusunu kapatan kapağın iltihaplanması
Akciğer sorunları
- Yüksekliğin fazla olduğu noktalarda bulunmak
- Astım hastalığı
- Solunum yollarında oluşan enfeksiyonlar
- Akciğerlerde bulunan atardamarlarda kan pıhtısı oluşması
- Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH)
Kalp sorunları
- Doğuştan gelen kalp kusurları,
- Kalp durması
- Kalp yetmezliği
Siyanoz diğer nedenleri ise;
- Fazla dar ve dolaşımı kısıtlayan kıyafetlerin giyilmesi
- Aşırı soğuk havaya maruz kalmak
- Raynoud fenomeni ( kan damarlarının daralmasına neden olan bir rahatsızlıktır)
- Yüksek tansiyonu tedavi eden ilaçların kullanımı
- Nöbet geçirmek
- Uyuşturucu kullanmak
- Toksik maruziyetler
Siyanoz Belirtileri Nelerdir?
Siyanozun meydana gelen en yaygın ve gözle görülür belirtisi ciltte oluşan mavimsi veya morumsu renk değişimidir. Bu renk değişimi cilt, mukoza zarı, dudak, diş eti, tırnak yatakları veya göz çevresinde oluşabilir ancak bütün vücuda yayılmaz.
Koyu cilt rengine sahip kişilerde siyanoz daha gri veya daha beyaz görünebilir. Bu nedenle dudaklarda, dil çevresinde, dilde veya diş etlerinde ya da tırnak ve göz gibi bölgelerde daha fazla görülebilir.
Siyanoz genellikle başka bir rahatsızlıktan kaynaklanabilir. Siyonaza sebep olan alttaki nedenin ne olduğuna bağlı olarak yaşanan diğer belirgin belirtiler şu şekildedir:
Siyanozda Bacaklarda Morarma Neden Olur?
Tıbbi anlamı siyanoz olarak bilinen morarma, vücudun bazı bölümlerinde meydana gelebileceği gibi bacaklarda da yaşanabilir. Bacakta morarma durumunun temel nedenlerinden biri darbe veya travmayla birlikte morarmanın uzun süre durması halinde birtakım kan hastalıklarıdır.
Bacakta morarma vakalarında morarmaların kendiliğinden geçmesi beklenirken uzun süren morarma durumlarında tıbbi olarak doktor kontrolü gerekebilir.
Siyanozda Vücutta Morarma Neden Olur?
Alınan darbeler, travmalar, kılcal damarların zarar görmesi, ve oksijen yetersizliği gibi durumlar vücutta morarma oluşmasına neden olur. Kendiliğinden geçen morarmalar dışında büyüme gösteren veya uzun süre iyileşmeyen durumlarda doktor kontrolüyle birlikte morarmanın altında yatan neden belirlenmelidir.
Siyanoz Teşhisi Nasıl Yapılır?
Siyanoz teşhisi için doktor tarafından öncelikle fiziki muayene ve meydana gelen renk değişimlerinin ışık altında kontrolü yapılır. Ayrıca kalp ve akciğer performansının analiz edilmesiyle birlikte kan değerlerinin görülmesi için birtakım testler istenir. Eğer vücutta meydana gelen morluklar hipotermiden kaynaklanıyorsa oksijen saturasyon testi ve arter kan gazı uygulaması gerçekleştirilir.
Siyanoz teşhisinde uygulanan testler aşağıdaki gibidir:
- Nabız oksimetresi
- Arteriyel kan gazı analizi
- Göğüs röntgeni
- Göğüs bilgisayarlı tomografi (BT) taraması
- Tam kan sayımı (CBC)
- Elektrokardiyogram (EKG) : kalbinizin elektriksel aktivitesini ölçer
- Ekokardiyogram: kalbin fonksiyonlarını ve yapısını göstermeye yarayan ultrason görüntüleme yöntemidir.
- Kardiyak kateterizasyon: kalp kateterizasyonu kalp rahatsızlıklarının teşhisine yardımcı olur.
- Akciğer fonksiyon testleri: akciğer fonksiyon testleri akciğer rahatsızlıklarının teşhis edilmesine yardımcı olur.
Siyanoz Nasıl Tedavi Edilir?
Siyanoz tedavisinde uygulanması gereken ilk yöntem oksijen tedavisidir. Bu tedaviyle birlikte kandaki oksijen seviyesinin artırılması amaçlanır.
Oksijen tedavisiyle birlikte siyanoz semptomlarını azaltmak için uygulanan tedavi yöntemleri şu şekildedir:
Sıcaklık ve masaj: Raynaud fenomeni gibi soğuğa ve soğuğun yarattığı koşullara maruz kalma sonucu etkilenen bölgeleri ısıtmak için masaj uygulaması yapılır.
Antibiyotikler: Antibiyotikler pnömoni, astım ve bronşit gibi enfeksiyonları tedavi etmek için kullanılır.
Diğer ilaçlar: Doktor tarafından kalp ve akciğer rahatsızlıklarını tedavi etmek için bazı ilaçlar reçete edilebilir.
Bazı ilaçların kesilmesi: Yine doktorunuz tarafından bazı ilaçları almayı bırakmanız önerilebilir.
Solunum cihazları: Astım veya KOAH kaynakla bir siyanoz meydana geldiğinde ciğerlerinizin daha iyi çalışmasına yardımcı olmak için bir inhaler önerilebilir.
Ameliyat: Fallot tetralojisi gibi doğuştan kalp problemi olan çocuklar doğumdan hemen sonra ameliyat edilebilir.
Siyanoz Hangi Durumlarında Doktora Görünülmeli
Birçok durum ve rahatsızlık siyanoza neden olabilir. Bazıları diğerlerinden daha ciddidir. Mavimsi bir ciltle birlikte aşağıdaki belirtilerden herhangi biri yaşandığında derhal doktor ile iletişime geçilmelidir. Bu durumlar:
- Nefes almada zorluk.
- Göğüs ağrısı .
- Sık sık baş ağrısı .
- Aşırı yorgunluk (bitkinlik).
- Bilinç bulanıklığı, konfüzyon.
- Ateş oluşması
- Aşırı terleme ( hiperhidroz ).
- Kan veya koyu mukus öksürme hali
- Ellerde , parmaklarda veya kollarda ağrı veya uyuşma durumları
Bebeklerde veya çocuklarda siyanoz ve aşağıdaki belirtilerden herhangi biri varsa doktor ile iletişime geçilmelidir.
- Nefes almada zorluk çekiyorsa
- Beslenmede zorluk yaşıyorsa
- Nefes alırken burun deliklerinin genişlemesi fazlaysa
- Nefes alırken göğsün içe çökmesi.durumu varsa
- Hızlı nefes alıyorsa
- Hırıltı nefes alınma durumu gözlemleniyorsa
- Uyumakta güçlük çelilmesi
- Vücudun renksiz olması
- Sinirlilik hali varsa
Siyanoz İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Siyanoz kimlerde görülür?
Kanda oksijen yetersizliği, doğuştan kalp hastalıkları, KOAH, astım ve bronşit gibi sorunları olan kişilerde siyanoz görülme riski yüksektir. Bunun dışında hiçbir hastalığı olmayan insanlarda da siyanoz görülebilir.
Siyanoz ve morarmaya ne iyi gelir?
Temel olarak kandaki oksijen eksikliği nedeniyle meydana gelen siyanoz için oksijen tedavisi ilk adım olarak uygulanır. Oksijen tedavisi dışında bazı ilaçlar da siyanoz ve morarmaya iyi gelebilir.
Siyanoz durumunda kendime nasıl bakmalıyım?
Siyonoza soğuk hava koşulları, raynoud fenomeni gibi rahatsızlıklar neden olduysa, yaşam tarzında değişiklikler yapmak gerekebilir. Dışarı çıkmayı planlandığında sıcak giysiler giyilebilir. İç kısımlarda ısıtmalı odada olunduğundan emin olunmaldır. Vücudun sıcak tutulması önemlidir. Tütün ürünleri, kafein alınmasını azaltmalıdır. Kafein ve nikotin kan damarlarının daralmasına ve bunun sonucunda siyanoza yol açmaktadır.
Siyanoz önlenebilir mi?
Siyanoz, birçok farklı neden vardır ve bunların hepsi önlenemez. Ancak bu durumu önlemek için yapılabilecek bazı durumlar vardır. Bunlar kan dolaşımını kısıtlayan ilaçların alınmasının bırakılması, tütün ve kafein sınırlandırması getirmek, özellikle dışarda soğuğa maruz kalınacaksa kulak, parmak ve ayak parmaklarına ve buruna dikkat etmek ve sıcak tutmak.
Siyanoz durumunda ne beklenmeli?
Siyanoz seyri, rahatsızlığın nedeni ve tedavinin ne kadar çabuk başlatıldığına bağlıdır. Genel olarak hayati tehlike oluşturmaz, ancak başka semptomlar varsa ya da siyanoz sıcak ortamda ya da dinlenirken çıkarsa doktor ile iletişime geçilmelidir.
Güncelleme Tarihi : 2 Ekim 2025
Yayınlanma Tarihi: 27 Mart 2024
*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."
