Vagal Sinir Stimülasyonu Nedir? Nasıl Çalışır?

Vagal sinir stimülasyonu (VNS) boyundaki vagal sinirinin uyarılması için implante edilebilir bir cihazın kullanılması ile yapılır. Elektriksel uyarının beyine ulaşması ve beyin hücrelerinin çalışma şeklinin değiştirilmesi için farklı bölgelere dağıtılır. Bazı durumlarda beyin kalp pili olarak da adlandırılır. VNS, kontrol altına alınması zor olan tedavi sürecininin epilepsi, depresyon ve felç durumlarının rehabilitasyon aracı olarak geçmektedir.

Vagal Sinir Stilümülasyonu (VNS) Nedir?

Vagal sinir stimülasyonu (VNS), sinirlerin aktivitesini değiştiren bir tedavi türü olan nöromodülasyondur. Vagal sinir stimülasyonu, boyundaki vagus siniri aracılığıyla beyin sapına düzenli ve hafif elektrik enerjisi darbeleri gönderen bir cihazın yerleştirilmesini içerir . Beyin sapına ulaştıktan sonra, elektrik yükü beynin farklı bölgelerine gönderilerek beyin hücrelerinin çalışma şeklini değiştirir.

Vagal sinir stimülasyonu, kalp için bir kalp pili gibi çalışır. Hatta VNS'ye bazen "beyin için kalp pili" de denir.

VNS, diğer geleneksel tedaviler başarılı olmadığında hasta ve doktorların değerlendirebileceği bir tedavi seçeneğidir. VNS kullanımı, tedaviye dirençli epilepsi veya tedaviye dirençli depresyonu olan belirli bir grup bireyle sınırlıdır. Son zamanlarda, VNS felç geçirmiş belirli kişiler için bir rehabilitasyon aracı olarak onaylanmıştır .

Vagal Siniri Nerededir Ve Ne İşe Yarar?

Vagal siniri, beyin ile boynun, başın ve gövdennin farklı bölgeleri arasında elektrik sinyalleri gönderen 12 çift kranial sinirden biridir . Vücudun birçok işlevini kontrol eder.

Vagal siniri, kranial sinir X (10) olup en uzun kranial sinirdir. Vücudun her iki tarafında birer vagus siniri bulunur. Her ikisi de beyin sapından başlar ve boynundan geçerek göğüse ve karın bölgesine ulaşır. Vagus siniri boynu, kalbi, akciğerleri ve karını beyine bağlayan devrenin bir parçasıdır.

Vagal Sinir Stimülasyonu (VNS) Hangi Rahatsızlıkları Tedavi Eder?

Vagal sinir stimülasyonu tamamen iyileşme odaklı değil, nöbet ya da tekrarlayan durumların azaltılması gibi durumlarda kullanılır.

Epilepside kullanım için

VNS, dört yaş ve üzeri yetişkinlerde ve çocuklarda, ilaçlarla nöbetlerin kontrol altına alınamadığı durumlarda, fokal (parsiyel) nöbetler için epilepsi hastalarında ek tedavi olarak kullanılmaktadır.

Depresyonda kullanım için

VNS, dört veya daha fazla antidepresan tedavisine yanıt vermeyen uzun süreli veya tekrarlayan majör depresyonu olan 18 yaş ve üzeri yetişkinler için kullanılır.

İnme rehabilitasyonunda kullanım için

VNS, iskemik (kan akışının engellenmesi) inme nedeniyle kol ve el fonksiyonlarında orta ila şiddetli kayıp yaşayan kişilerde rehabilitasyon tedavisine ek olarak kullanılmaktadır.

Vagal Sinir Uyarımı (VNS) Nasıl Çalışır?

Vagus sinir stimülasyonunun (VNS) tam olarak nasıl çalıştığını bilmemektedir. Nöbetleri kontrol altına almaya yardımcı olan VNS'nin amacı:

• Beynin kritik bölgelerine kan akışını iyileştirmek,
• Nöbet sırasında oluşan kaotik elektriksel düzeni değiştirmek,
• Beyinde nöbet gelişimini kontrol edebilecek nörotransmitterlerin (özellikle norepinefrin ve serotonin) seviyesini artırılmalı

Depresyonu yönetmeye yardımcı olarak VNS'nin etkiler şöyledir:

• Ruh halinin düzenlemede rol oynayan beyindeki belirli nörotransmitterlerin seviyesi değiştirilmeli

İnme rehabilitasyonunda yardımcı olarak VNS'nin:

• Kolların ve ellerin hareket ettirme yeteneğini kontrol eden beyindeki motor korteks alanının uyarılması

Vagal Sinir Stimülasyonu (VNS) Kimlere Uygulanmamalıdır?

Bazı hastalıklar, tedavi süreçleri ya da hassasiyet e dikkat gerektiren durumlar Vagal sinir stümülasyonunu engellemektedir. Aşağıdaki durumlarda vagus sinir stimülasyonu için uygun aday olunmayabilir;

• Hamilelik durumu
• Astım hastalığına sahip olan kişiler
• Uyku apnesi olanlar
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı veya diğer akciğer hastalıkları ve bozuklukları dahil solunum problemleri olanlar
• Aktif peptik ülser hastalığına sahip kişiler
• İnsülin bağımlı diyabet hastaları
• Sadece bir vagus sinirine sahip olunması
• Otonom sinir sisteminin anormal işleyişini içeren disotonomilerin olması
• Diğer beyin uyarım biçimlerinin alınmıyor olması
• Kalp aritmileriniz veya diğer kalp anormalliklerinin olması
• Şizofreni hastaları
• Şizoaffektif bozukluğu olanlar
• Sanrısal bozukluklar veya hızlı döngülü bipolar bozukluk geçmişine sahip olmak
• Daha önce sol boynunda vagus sinirinin bir kısmının alınmasını içeren bir ameliyat geçirmiş olmak

Vagal Sinir Stimülasyonu Yan Etkileri

Vagus sinir stümilasyonunun yaygın görülen bazı yan etkileri mevcuttur. Bu yan etkiler;

• Öksürük
• Ses kısıklığı
• Ses değişikliği
• Boyun ağrısı
• Boğaz ağrısı ya boğazda gıdıklanma
• Nefes darlığı, nefes almada zorlanma durumu (Dispne)
• Konuşma güçlüğü
• Yutma güçlüğü
• Baş ağrısı

Bu yan etkiler zamanla azalabilir veya daha az rahatsız edici hale gelebilir. Yan etkilerin görülmesi durumunda ve bu etkilerin şiddeti çok yüksek ise uyarıların ayarlanması, cihazın ise geçici veya kalıcı olarak kapatılması mümkün olabilmektedir. Vagal sinir stimülasyonu sonrası bazen de ciddi yan etkiler görülür ve bu durumlarda doktor ile derhal iletişime geçmek önemlidir.

Ciddi yan etkiler;

• Ses teli felci
• Enfeksiyon oluşması
• Horner Sendromu
• Yüz kası felci (yüzün alt kısmında kas güçsüzlüğü)
• Kardiyak arrest
• Ani, açıklanamayan ölüm
• Kablo kopması, cihaz arızası gibi mekanik komplikasyonlar

Vagal Sinir Stimülasyonu Riskleri

Vagal siniri stimülasyonunu bazı riskleri mevcuttur. Bu riskler, yaygın olarak görülebilir. Yaygın olarak karşılaşılan riskler doktorlar tarafından bilgilendirilir. Bu riskler;

• Enfeksiyon
• Kesi yerlerinde ağrı ve iltihaplanma durumu
• Vagus sinirinin veya çevresindeki yapılarda hasar oluşması.

Vagal Sinir Stimülasyonu Tedavisi

Tedavi öncesi, doktorların fiziki muayene yapması ve endişe yaratacak bir sağlık probleminin olmadığı konusunda emin olması gerekmektedir. Bu süreçlerin sağlıklı ilerlenesi için bir kan tahlili de uygulayabilir. Cihaz yerleştirilmesi ameliyatı ayakta tedavi prosedürleri olarak yapılabilir ve bazı cerrahlar genelde işlem sonrası bir gece gözetim altında olunmasını tercih eder.

Ameliyat sürecine hazırlık

Ameliyat öncesi boyun ve göğüs temizlenir. Ameliyat tedavisi için cerrahi bölgelerin uyuşturulması gerekmektedir. Uyuşturma işlemi için lokal anestezi verilebilir. Daha yaygın olarak ise işlem sırasında uykuda kalınması için genel anestezi uygulanabilmektedir.

Vagal sinir stimülasyonu cihazı

Vagus sinir uyarımı cihazı, vagus sinir uyarıcısı yani darbe üreteci cihazı ve ucunda elektrotlar bulunan bir tel kablodan oluşur. Bu kablo yalıtılmış teldir.

Cihaz implantasyonu

Cerrahlar, vagus sinirinin açığa çıkarılması için boynun sol tarafında diğeri ise sol üst göğüste olmak üzere iki kesi açılarak başlanır. Cerrah, elektrotlardan uzanan yalıtımlı kabloyu boyundan göğüs kesisinden geçerek göğüse doğru yönlendirilir. Elektrotların ucu pil ile bağlanır ve göğüsteki kasların üzerine açılan cebe girer.

Cihazın ilk testinin yapılması

Cihaz, kablo ve elektrotlar yerleştirildikten sonra sistemin çalıştığından emin olunması için test edilir. Cihaz genel olarak düş ayarda kısa süreli çalıştırılır ve vagus sinirinin uyarıldığndan emin olunur. Cerrah daha sonra sistemi test eder. Son olarak ise cihaz kalıcı dikişlerle dikilir.

Vagal Sinir Stimülasyonu Sonrası Enfeksiyon Belirtileri

Görülen belirtiler yaşanan enfeksiyonu gösteren ve ciddi sorunlara yol açılmasının önüne geçilmesi için dikkatli olunması gereken belirtilerdir. Bu belirtilerin görülmesi üzerine doktor ile iletişime geçmek, olabilecek ciddi bir sağlık sorunun önüne geçer.

• Kesi yerinde geçmeyen kızarıklıkların oluşması
• Dokunulduğunda ağrı, sızı hissedilmesi
• Kesinin etrafında şişlik veya sıvı hissedilmesi
• Kesi yerinden kötü koku gelmesi
• Akıntı veya irin olması
• Bölgenin sıcaklık seviyesini yüksek olması
• Ateş ve titreme
• Sürekli kısık ses görülmesi
• Ağrılı şekilde kendini gösteren boğulma, nefes alma veya yutma sorunlarına neden olan kalp atış hızını değiştiren uyarılar
• Uyuşukluk artması
• Cihazın düzgün şekilde çalışmaması durumunda pilin zayıf olduğuna dair belirti ve uyarılar
• Sağlık durumunun kötüleşmesi

VGS cihazını etkileyebilecek olan MR benzeri görüntüleme testleri yaptırılmadan veya vücuda başka bir tıbbi cihaz yerleştirilmeden önce doktor ile iletişime geçilmelidir.

Vagal Sinir Stimülasyonu İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Vagal sinir stimülasyonu pil ömrü ne kadar?

Pil ömrü yaklaşık altı yılda bir değiştirilmesi gerekir. Bazı piller ise 15 yıla kadar uzayabilmektedir.

Vagal sinir stimülasyonu pil seviyesinin düşük olursa ne olur?

Pil seviyesi düşük olduğunda uyarıcı değiştirilmesi gerekir. Bu durumda da göğüs duvarına yeniden küçük bir kesi yapılması gerekir. Bu işlem kısa süreli bir işlemdir.

Vagal sinir stimülasyonu olması görüntüleme testlerini etkiler mi?

Evet. Emar gibi manyetik görüntüleme testleri vagus sinir uyarıcısı cihazını etkiler bu nedenle doktorlara işlem öncesi bildirmek gerekmektedir.

Vagal sinir stimülasyonu hangi rahatsızlıkları tedavi eder?

Epilepsi, depresyon ve inme rehabilitasyonu içim kullanılır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."