Yapay Mesane Nedir? Yapay Mesane Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Yapay mesane, mesane kanseri veya ciddi işlevsel bozukluklar nedeniyle doğal idrar torbasının cerrahi müdahale ile alınması (sistektomi) durumunda, hastanın yaşam kalitesini korumak ve idrar depolama işlevini sürdürmek amacıyla bağırsak segmentlerinden oluşturulan yeni bir idrar rezervuarıdır. Tıbbi literatürde neobladder olarak adlandırılan bu yapı, vücut dışına herhangi bir torba takılmasına gerek kalmadan, hastanın doğal idrar kanalı (üretra) üzerinden normal yollarla idrarını boşaltabilmesine olanak tanır. Modern tıbbın üroloji alanındaki en önemli gelişmelerinden biri kabul edilen bu yöntem, hastanın anatomik bütünlüğünün korunması açısından büyük önem taşır. Memorial Bahçelievler Hastanesi Üroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Abdulmuttalip Şimşek, mesane kanseri ve yapay mesane hakkında bilgi aktardı.

Yapay Mesane (Neobladder) Nedir?

Yapay mesane, hastanın kendi bağırsağından oluşturulan, doğal mesane görevi gören yeni bir idrar torbasıdır. Cerrahi sırasında hastanın bağırsağının belirli bir kısmı alınarak özel tekniklerle şekillendirilmekte ve rezervuar haline getirilmektedir. Oluşturulan bu yapay mesane üretra denilen ana idrar yoluna bağlanmaktadır. Böylece hastanın idrarını doğal şekilde yapmaya devam etmesinin sağlanması ve vücutta görünen bir torba taşımaya gerek kalmaması amaçlanmaktadır. Bu işlem, hem açık cerrahiyle hem de günümüzde giderek yaygınlaşan robotik cerrahi ile yapılabilmektedir.

Mesane kanseri, dünya genelinde en sık görülen kanser türlerinden biridir. Küresel veriler, mesane kanserinin özellikle ileri yaş grubunda, erkeklerde ve belirgin risk faktörlerine maruz kalan bireylerde daha sık ortaya çıktığını gösterir. Erkeklerde görülen kanserler arasında 7. sırada yer alır. Erkeklerde, kadınlara kıyasla yaklaşık 3-4 kat daha fazla görülebilmektedir.

Mesane kanseri gelişiminde en önemli etken uzun süreli çevresel ve kimyasal maruziyetlerdir. Hastalık en sık; 50 yaş üzerindeki erkek bireylerde, sigara kullananlarda, kimya, boya, deri, tekstil ve metal sanayi çalışanlarında görülmektedir. Yapay mesane uygulaması, mesane kanserinde tercih edilen bir tedavi yöntemidir.

Mesane Kanserinde Başlıca Risk Faktörleri ve Belirtiler Nelerdir?

• Sigara kullanımı: Mesane kanseri vakalarının yaklaşık %50’sinden sorumlu
• Kimyasal maddelere maruziyet: Aromatik aminler gibi endüstriyel kimyasallar
• Kronik mesane irritasyonu: Uzun süreli enfeksiyonlar, taşlar
• Radyasyon ve bazı kemoterapi ilaçları
• İleri yaş ve erkek cinsiyet
• Genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birleşimi

Bu risk faktörlerine maruz kalan bireylerde hastalık çoğu zaman idrarda kanama ile kendini göstermekte ve erken dönemde tanı konulmadığında ilerleyici seyir gösterebilmektedir.

Mesane kanserinin en sık görülen belirtisi ağrısız idrarda kanamadır. Buna ek olarak sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma veya ağrı ve pelvik bölgede rahatsızlık hissi görülebilmektedir. Tanısı, sistoskopi (kamera ile mesane incelemesi) ve biyopsi ile kesinleştirilmektedir. Görüntüleme yöntemleri ve idrar testleri tanıyı destekleyecek şekilde yapılmaktadır. Hastaların yaklaşık %75 ’inde, idrar kesesinin sadece iç tabakasını etkileyen yüzeyel tümörler izlenmektedir.  Bu grup hastalarda mesane korunarak kapalı yöntemlerle ameliyat yapılmaktadır. 

Maalesef mesane kanserlerinin yaklaşık %25’inde, başvuru anında hastalığın ileri evresinde, kanser hücrelerinin idrar torbasının tüm kas tabakasını tuttuğu gözlenmektedir. Bu durumda tedavi olarak hastaların idrar kesesinin tamamı cerrahi olarak çıkarılmakta ve idrar kesesi alınan hastaların vücudunda idrarı depolayacağı yeni bir alan ihtiyacı için “Yapay Mesane” olarak bilinen ortotopik neobladder cerrahisi devreye girmektedir.

Yapay Mesanenin Avantajları Nelerdir?

• Hasta doğal yoldan idrar yapmaya devam edebilmektedir.
   
• Hastaya dışarıdan takılan herhangi bir torba olmamaktadır. Bu da hastanın özgüvenini ve yaşam kalitesini artırmaktadır.
   
• Doğal ve anatomik bir vücut yapısı olmaktadır

Yapay Mesane Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Yapay mesane ameliyatı, ürolojik cerrahinin en kompleks ve tecrübe gerektiren operasyonlarından biridir. Operasyon genellikle iki ana aşamadan oluşur: Hastalıklı mesanenin çıkarılması ve yeni mesanenin inşası.

Radikal sistektomi aşaması

İlk adımda, tümörlü olan mesane dokusu çevredeki lenf bezleri ile birlikte temizlenir. Erkeklerde genellikle prostat ve seminal veziküller, kadınlarda ise bazen rahim ve yumurtalıklar operasyon kapsamına alınabilir. Bu aşamada temel hedef, vücudu kanserli dokulardan tamamen arındırmaktır.

Rekonstrüksiyon (yeniden yapım) aşaması

Kanserli doku temizlendikten sonra, cerrah ince bağırsağın son kısmından bir segmenti kan akışını bozmadan ayırır. Bu bağırsak parçası titizlikle temizlenir, kesilerek düz bir plaka haline getirilir ve ardından küre şeklinde dikilerek yeni bir torba oluşturulur.

• Bağlantıların Yapılması: Üst taraftan böbreklerden gelen idrar boruları (üreterler) yapay mesaneye dikilir.
   
• Çıkışın Sağlanması: Yapay mesanenin alt kısmı, hastanın doğal idrar kanalına (üretra) bağlanır.

Yapay Mesane Ameliyatlarında Robotik Cerrahinin Avantajları Nelerdir?

Son yıllarda mesane kanserinde uygulanan yapay mesane ameliyatları robotik cerrahi ile çok daha güvenli ve konforlu şekilde uygulanabilmektedir.

Daha küçük kesiler ve daha az ağrı

Robotik cerrahi de yaklaşık 1 cm büyüklüğünde 3-4 adet delikten girilerek ameliyat yapılmaktadır. Küçük deliklerden yapılan girişimler sayesinde:

• Ameliyat sonrası hastalar çok az ağrı duyar, bu ağrı basit analjeziklerle giderilebilmektedir.
• Ayağa kalkma ve hareketlenme genelde aynı gün içerisinde olabilmektedir.
• Hastanın rutin günlük yaşama dönüş süresi kısalmaktadır.

Daha az kan kaybı ve daha güvenli cerrahi

Robotik cerrahide kullanılan yüksek çözünürlüklü kamera, ameliyat bölgesini istenilen netlikte göstermekte ve hekimin görmek istediği derinliği ve yakınlığı sağlamaktadır. Bu sayede;

• Damarsal yapılar daha net gördüğünden kanama daha az olmaktadır.
• Hastanın kan nakli ihtiyacı düşmektedir.
• Cerrah daha güvenli ve kontrollü çalışabilmektedir.

Hızlı iyileşme süreci

Vücuda verilen travma ve açılacak kesi açık cerrahiyle kıyaslandığında daha az olduğu için:

• Hastanede kalış süresi açık cerrahiye göre anlamlı şekilde kısalmaktadır.
• Bağırsak hareketleri daha çabuk başlamaktadır.
• Hastalar daha erken beslenebilmekte ve evine dönebilmektedir.

İdrar tutmanın daha iyi olması

Robotik cerrahi sırasında idrar tutmayı sağlayan kas ve sinir yapıları özellikli kamera ve 360 derece hareket edebilen robot kolları sayesinde daha iyi korunabilmektedir. Bu sayede hastanın ped ihtiyacı daha azdır, idrar kaçırma olasılığı daha düşüktür.

Mesane kanserinde yapay mesane tedavisi; gelişmiş robotik teknoloji sayesinde doğal yoldan idrar yapma fonksiyonu daha iyi korumakta, yaşam kalitesini belirgin şekilde artırmakta, hastaların daha az psikolojik travma yaşamasına ve normal yaşamlarına en kısa zamanda dönmelerine olanak sağlamaktadır.

Yapay Mesane, Mesane Kanseri Dışında Hangi Hastalıklarda Uygulanabilmektedir?

Yapay mesane ameliyatları sadece mesane kanserinde değil aynı zamanda nörojen mesane tanılı, doğuştan küçük mesanesi olan veya ışın tedavisi, ameliyat sonrası küçülmüş mesane kapasitesine sahip hastalarda güvenil şekilde mesane augmentasyonu ismini verdiğimiz, yine de hastanın kendi bağırsağı kullanılarak idrar kesesinin hacmini 2-3 katına çıkaran cerrahilerde uygulanmaktadır. Bu yapay mesane sayesinde daha çok idrar depolandığı için hastaların sık idrar yapma, idrar kaçırma gibi sorunları azalmaktadır.

Yapay mesane uygulaması her hasta için uygun olmayabilir. Bu yöntemin tercih edilebilmesi için belirli kriterlerin karşılanması gerekir. Yapay mesane aşağıdaki durumlarda tercih edilebilmektedir;

• Nörojen Mesane Tanılı Bireyler: Sinir sistemi hasarı nedeniyle mesane kontrolünü kaybeden ve mesane duvarı kalınlaşarak kapasitesi daralan hastalarda tercih edilir.

• Doğuştan Küçük Mesane Hacmine Sahip Olanlar: Genetik veya gelişimsel nedenlerle mesanesi normal fonksiyonlarını yerine getiremeyecek kadar küçük olan bireylerde, yaşam kalitesini artırmak için bu yönteme başvurulur.
   
• Işın Tedavisi (Radyoterapi) Sonrası Gelişen Komplikasyonlar: Pelvik bölgeye alınan radyoterapi sonucu mesane dokusunun esnekliğini kaybedip büzüştüğü ve kapasitesinin ciddi oranda azaldığı durumlarda uygulanır.
   
• Cerrahi Müdahaleler Sonrası Küçülmüş Mesane Kapasitesi: Daha önce geçirilmiş ameliyatlar neticesinde mesane hacmi daralan hastalarda, mesane büyütme tekniği ile hastanın kendi bağırsağı kullanılarak mevcut idrar kesesinin hacmi 2-3 katına çıkarılabilir.
   
• Depolama ve Kaçırma Sorunu Yaşayanlar: Yapay mesane veya mesane büyütme işlemleri sayesinde daha fazla idrar depolanabildiği için, hastaların yaşamını zorlaştıran aşırı sık idrar yapma ve kontrolsüz idrar kaçırma gibi problemler bu yolla minimalize edilir.

Yapay Mesane Ameliyatı Sonrası Hastaların Dikkat Etmesi Gerekenler Nelerdir?

Yapay mesane ameliyatı, cerrahi başarının yanı sıra hastanın operasyon sonrası sergileyeceği uyum ve disiplinle tamamlanan bir süreçtir. Yeni mesane bağırsak dokusundan yapıldığı için vücudun bu yeni sisteme adapte olması zaman alır. Hastaların iyileşme döneminde şu kritik noktalara dikkat etmesi gerekir:

İdrar boşaltma ve takip

Yapay mesane, doğal mesane gibi beyne doluluk sinyali gönderen sinir uçlarına sahip değildir. Bu nedenle hasta, idrarının geldiğini hissetmeyi beklememelidir. İlk aylarda mutlaka saat tutarak tuvalete gitmelidir. Zamanla kapasite genişledikçe bu aralıklar doktor kontrolünde uzatılabilir. Boşaltım işlemi sırasında karın kaslarını hafifçe kullanarak mesaneyi tamamen boşaltmak, içerde idrar kalıp enfeksiyon oluşmasını engellemek adına büyük önem taşır.

Mukus temizliği ve bol sıvı tüketimi

Bağırsak dokusu, yapısı gereği mukus üretmeye devam eder. Bu salgı idrar yolunu tıkayabileceği için özellikle ameliyatı takip eden ilk haftalarda bol su tüketimi bu salgıların seyrelmesini ve dışarı atılmasını sağlar. Eğer idrar çıkışında azalma veya zorlanma hissedilirse, mukus tıkacı ihtimaline karşı vakit kaybetmeden hekime danışılmalıdır.

Pelvik taban egzersizleri (Kegel)

Ameliyat sonrası en büyük endişelerden biri olan idrar kaçırmanın önüne geçmek için pelvik taban kaslarının güçlendirilmesi gerekir. Özellikle gündüz kontrolünü hızla kazanmak ve gece kaçırmalarını minimuma indirmek için doktorun önerdiği Kegel egzersizleri bir yaşam biçimi haline getirilmelidir. Bu egzersizler, idrar tutmayı sağlayan kapakçık mekanizmasının yeni sisteme uyumunu hızlandırır.

Beslenme ve metabolik takip

İnce bağırsak, idrarla atılan bazı asitleri ve atık maddeleri geri emme özelliğine sahiptir. Bu durum kan değerlerinde değişimlere yol açabilir. Bu nedenle hastaların protein ağırlıklı, dengeli bir diyet uygulaması gerekir. Ayrıca, ağır egzersizlerden ve karın içi basıncı aşırı artıracak ağır yük kaldırma gibi fiziksel zorlamalardan ilk 2-3 ay kaçınılmalıdır.

Yapay Mesane ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Yapay mesane kimlere yapılır?

Yapay mesane uygulaması, öncelikle kas invaziv mesane kanseri nedeniyle mesanesi alınan hastalar ile nörojen mesane veya radyoterapi sonucu idrar kesesi kapasitesi ileri derecede küçülmüş bireyler için uygundur. Bu yöntemin tercih edilebilmesi için hastanın idrar yolu ve idrar tutmayı sağlayan kapakçık yapısının sağlıklı olması, aynı zamanda böbrek fonksiyonlarının yeterli düzeyde bulunması gerekir.

Yapay mesane nasıl yapılır?

Yapay mesane, hastanın kendi ince bağırsağından alınan bir parçanın boru formundan çıkarılıp düzleştirilmesi ve ardından küre şeklinde yeniden dikilerek bir rezervuar haline getirilmesiyle yapılır. Oluşturulan bu yeni kese, üst kısımdan böbreklerden gelen kanallara, alt kısımdan ise doğal idrar yoluna bağlanarak dışarıdan bir torba gereksinimi olmadan doğal yolla boşaltım yapılmasına imkan tanır.

Yapay mesane ile normal mesane arasındaki fark nedir?

Doğal mesane sinir uyarılarıyla kasılarak boşalırken, bağırsaktan yapılan yapay mesane kasılma özelliğine sahip değildir. Boşaltım işlemi, karın içi basıncın artırılması ve pelvik kasların gevşetilmesiyle gerçekleştirilir.

Yapay mesane torbası takmak zorunda kalır mıyım?

Eğer cerrahınız "ortotopik neobladder" (doğal yola bağlı yapay mesane) uygun gördüyse ve üretranız korunabiliyorsa, dışarıdan bir torba takmanıza gerek kalmaz.

Yapay mesane ameliyatı kaç saat sürer?

Mesanenin alınması ve yenisinin inşası dahil olmak üzere operasyon, hastanın durumuna ve cerrahi tekniğe göre ortalama 5 ila 8 saat sürmektedir. Fakat en doğru süre bilgisi için hekiminize danışınız.

Prof. Dr. Abdulmuttalip ŞİMŞEK

Üroloji

Bahçelievler Hastanesi

Kolay Randevu Al

Doktorun Profili

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."