Çocuklarda Uyku Apnesi Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Çocukluk ve yenidoğan dönemlerinde yaşanabilen uyku apnesi, uyku sırasında solunumu kısa süreli duraksamaların yaşanmasına neden olan bir durum olarak gözlemlenir. Genellikle çocukluk çağı uyku apnesi olarak geçer ve çocukların uyku düzeni ve uykusuzluk nedeniyle gün içerisindeki davranışlarını etkileyen bir rahatsızlıktır.

Çocuklarda Uyku Apnesi Nedir?

Çocukluk çağı uyku apnesi, çocuğun uyku sırasında solunumunun kısa sürelerle duraksamasıyla karakterize edilen yaygın bir rahatsızlıktır. En sık görülen türü obstrüktif uyku apnesidir; bu türde hava yolundaki tıkanıklık, solunumun geçici olarak kesilmesine yol açar.

Çocukların beyni, vücutlarındaki hava değişimlerindeki değişimleri algıladığında akciğerlere nefes alması için sinyal gönderir. Bu durum da çocukların özellikle geceleri sık sık uyanmasına neden olmaktadır. Bu durum, çocuğun uyku düzenini bozar ve gündüz saatlerinde davranışsal etkiler meydana getirebilir. Çocukluk uyku apnesi bazen “pediatrik uyku apnesi” olarak da adlandırılır.

Çocuklarda Uyku Apnesi Neden Olur?

Çocuklardaki uyku apnesinin temel nedeni ve yaygın olanı hava yollarında meydana gelen tıkanıklık olan obstrüktif uyku apnesidir. Yenidoğan dönemi uyku apnesi ya da bebeklerde uyku apnesi de genellikle santral uyku apnesi görülür. Bu da bebeklerde beyin ile solunum kasları arasındaki iletişimin kesintiye uğramasıyla ortaya çıkar. Bazı durumlarda ise en sık kullanılan tedavi süreci olan CPAP tedavisi (sürekli pozitif hava yolu basıncı) cihazının kullanımı da karmaşık bir uyku apnesine yani kompleks uyku apnesine neden olabilir.
Çocuklarda uyku apnesine yol açabilecek etkenler şunlardır:
 

• Bademciklerin veya geniz etinin büyümesi
• Kas tonusu değişiklikleri (Down sendromu, serebral palsi gibi durumlar)
• Yüz kemik yapısındaki farklılıklar (çene küçük olması, kapanış bozuklukları)
• Hava yolu içinde büyüme olması. Tümör gibi durumlar buna örnek olabilir ancak bu durum oldukça nadir görülür.

Aşağıdaki faktörler de risk artırıcıdır:

• Alerji
• Astım
• Yarık damak
• Tütün ürünlerinin dumanına maruz kalma
• Genetik yatkınlık (ailede uyku apnesi öyküsü)
• Obezite
• Mide-bağırsak reflüsü
• Üst solunum yolları enfeksiyonları

Uyku Apnesi Türleri

Çocuklarda görülen üç başlıca uyku apnesi vardır. Bunlar;
Obstrüktif uyku apnesi: En yaygın türdür; hava yollarının tıkanması sonucu oluşur.
Santral uyku apnesi: Nadir görülür ve genellikle yenidoğanları etkiler; bu durumda beyin ile solunum kasları arasındaki iletişim bozulur.
Karma / kompleks (treatment-emergent) uyku apnesi: CPAP (sürekli pozitif hava yolu basıncı) tedavisi cihazının kullanılırken oluşan çocuklarda obstrüktif uyku apnesiyle birlikte santral uyku apnesi gelişmesi durumudur.

Çocuklarda Uyku Apnesi Belirtileri

Çocukluk döneminde gelişen uyku apnesi belirtileri uyku sırasında veya gündüz karşılaşılabilen belirtiler olarak ikiye ayrılır. Bu belirtiler gözlemdiğinde doktor ile iletişime geçmek bebek ve çocuk sağlığı için önemlidir. Çocuklarda görülen uyku apnesi belirtileri:

Uyku sırasında ortaya çıkan belirtiler:

• Ağızdan nefes alma,
• Yüksek sesle nefes alma eğilimi veya horlama
• Nefes almanın durakladığı zamanlar
• Öksürme veya boğuluyormuş hissi şikayetleri
• Huzursuz uyku ve sık sık uyanma ve hareket hali
• Gece terlemesi
• Uyurgezerlik veya uyku sırasında konuşma
• İdrar kaçırma (gece)

Gündüz gözlemlenebilecek belirtiler:

• Yorgunluk
• Dikkat eksikliği ya da konsantrasyon bozukluğu
• Sinirlilik, davranış bozuklukları
• Sabah baş ağrısı

Çocuklarda Uyku Apnesi Komplikasyonları

Çocuklarda uyku apnesinin hafif belirtilerinin görülmesi yaygın olsa da, tedavi edilmeyen çocukluk çağı uyku apnesi tehlikeli olabilir ve aşağıdaki komplikasyonlara yol açabilir:

• Büyüme ve gelişim zorluğu
• Mesane kontrolü kaybı
• DEHB
• Kalp hastalıkları
• Akciğer hastalıkları
• Duyusal kapasitenin azalması
• Davranış değişiklikleri

Çocuklarda Uyku Apnesi Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorlar, çocuğun uyku ile ilgili belirtilerini değerlendirdikten sonra fiziksel muayene ve tıbbi öykü alımı ile tanı sürecini başlatır. Uyku uzmanına yönlendirme yapılabilir.

Tanı sürecinde uygulanan yöntemler:

• Uyku öyküsü değerlendirmesi
• Üst hava yolu incelemesi (fizik muayene, gerekli hâllerde röntgen ya da endoskopi)
• Uyku testi (polisomnografi): Uyku sırasında beyin aktivitesi, kalp hızı, solunum akımı, oksijen ve karbondioksit düzeyleri, kas aktivitesi, göğüs ve karın hareketleri ile uyku kesintileri izlenmektedir.

Çocuklarda Uyku Apnesi Tedavisi

Tedavi yaklaşımı, çocuğun durumu, yaşadığı semptomlar ve nedenine bağlı olarak belirlenir. Temel amaç hava yolunun tekrar açık kalmasını sağlamaktır.

Tedavi seçenekleri:

• Cerrahi müdahale: Bademcik veya geniz etlerinin alınması ya da baş-boyun yapısal anomalilerinin düzeltilmesi. Çene bölgesindeki yapısal anormalliklerin onarılması
• Yaşam tarzı değişiklikleri: Düzenli fiziksel aktivite, kilo kontrolü
• İlaç tedavisi: Alerji ilaçları (antihistaminikler, flutikazon, montelukast gibi) veya üst solunum yolu tıkanıklığına bağlı durumlarda dekonjestanlar
• CPAP (Sürekli Pozitif Hava Yolu Basıncı): Uyku sırasında burun maskesi aracılığıyla havanın basınçla iletilmesi; hava yolunun açık tutulmasını sağlar
  Kompleks uyku apnesi gelişmesi durumunda CPAP basıncı ayarlanabilir veya maske yeniden uyarlanabilir. Tedavi seçiminde olası yan etkiler göz önünde bulundurulmalı ve çocuğun durumu sürekli izlenmelidir.

Doğru tedavi ile çocukluk çağındaki uyku apnesi belirtileri ortadan kalkabilir ve uzun vadeli olumsuz etkiler önlenebilir. Tedavi edilmemiş uyku apnesi, çocuğun büyümesini, gelişimini ve genel sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir. Bazı çocuklarda boğaz dokusu büyümesinin zamanla küçülmesiyle uyku apnesi kendiliğinden düzelebilir. Cerrahi müdahale çoğu vakada etkili bir tedavi sunar. Ancak yeni bir tıkanıklık gelişirse belirtiler yeniden ortaya çıkabilir.

Çocuklarda Uyku Apnesi İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Çocuklardaki uyku apnesini önlemek mümkün mü?

Çocukluk çağı obstrüktif uyku apnesini tamamen önlemek genellikle mümkün değildir. Ancak bazı önlemler riskin azalmasına katkı sağlayabilir: düzenli fiziksel aktivite, sigara dumanı içeren ortamlardan kaçınma, mevsimsel alerjilerin kontrol altına alınması
 

Çocuklarda uyku apnesi için hangi durumlarda doktora gidilmeli?

Uyku sırasında çocuklarda bazı belirgin durumlar gözlemlenir. Uyku apnesi olan çocuklarda; solunum kesikmesi, sık sık uyanma, solunum almakta zorlanma durumları ve cildin, dudakların ya da tırnakların soluklaşması, morarması gibi durumlar gözlemleniyorsa doğrudan doktor ile iletişime geçilmelidir. Bu durumla acil müdahale gerektirebilir.

Çocuklarda uyku apnesinin görülmesi yaygın bir durum mudur?

Dünya genelinde uyku apnesi yaygın bir durumdur. Çocuklarda obstrüktif uyku apnesi, tüm yaş gruplarında görülebilir. Özellikle 2 ile 6 yaş arasındaki çocuklarda daha sık rastlanmaktadır. Tedavi edilmezse çocukluk çağı uyku apnesi önemli sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu sorunlar arasında büyüme ve gelişim bozuklukları, mesane kontrolü kaybı (idrar kaçırma), kardiyopulmoner (kalp ve akciğer) hastalıklar, dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (DEHB), davranışsal ve duygusal problemlerde artış ile öğrenme güçlükleri sayılabilir.

Çocuklardaki uyku apnesi tedavilerinin yan etkileri var mı?

Çocuklar için doktorların önerdiği tedavinin yan etkileri hakkında konuşmak önemlidir. Her ameliyat türü olası riskler taşır. İlaçların yan etkileri türe göre değişir. Tedavi sırasında hangi oluşabilecek yan etkilere dikkat edilmesi gerektiği ve çocuğun hangi tedaviye uygun olduğu doktor ile birlikte karar verilmelidir.

Çocukluk çağı uyku apnesi geçer mi?

Belirli nedenlerden dolayı, çocuklarda obstrüktif uyku apnesi semptomlarını ortadan kaldıran tedaviler mevcuttur. Yada doktor takibi yapılan çocuklarda gözlemlenen bazı hafif uyku apnesi semptomları varsa, bu durum zamanla geçebilir. Ancak kontrol altında olması önemlidir. Çünkü bu durum, yaş aldıkça boğazının arkasındaki doku büzüşerek hava yollarını açtığında yeniden ortaya çıkabilmektedir. Bazı durumlarda bademcik veya geniz eti ameliyatı, durumu etkili bir şekilde tedavi de edilebilmektedir. Çocuğun hava yolunda yeni bir tıkanıklık gelişirse, obstrüktif uyku apnesi semptomları geri dönebilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."