Çocuk Alerjisi

Alerji, alerjen denilen normalde zararsız olan maddelere karşı bağışıklık sisteminin gösterdiği aşırı duyarlılık reaksiyonlarıdır.  Başlıca alerjenler ev tozu akarları, polenler, küf mantarları, hayvan tüy ve epitelleri, besinler ve böcek zehirleridir. Alerjik hastalıklarda genellikle üst ya da alt solunum yolları, göz, deri ve sindirim sistemi etkilenir. Memorial Çocuk Alerji Bölümü’nde çocukluk çağında görülen astım, reaktif hava yolu hastalıkları, saman nezlesi (alerjik rinit ve alerjik rinokonunktivit), atopik dermatit (egzama), ürtiker (kurdeşen), besin alerjileri ve anafilaksinin tanısı ve tedavisi gerçekleştirilmektedir.

Çocuk Alerjisi Nedir?

Çocuk alerjisi, çocukluk çağında bağışıklık sisteminin belirli maddelere karşı olağandışı duyarlılık göstermesi ile ortaya çıkan hastalıklardır. Çocuk alerjisi bölümü genellikle 0-18 yaş aralığındaki çocuk ve gençlerin bağışıklık sistemini ve alerjik süreçleri ile ilgili hastalıkların tanısı, tedavisi ve izlenmesi ile ilgili süreçler ile birlikte bu durumların izlenmesi ve önlenmesini de yöneten çok disiplinli bir tıbbi birimdir. Bu bölüm; alerjen durumlar ya da ürünler ile etkileşime geçilmesi, bağışıklık sistemindeki dengesizliklerin olması ve kronik gelişen alerjik durumlarda müdahale edebilecek ekip ve ekipmanların tümünden oluşmaktadır.

Çocuk Alerjisi Bölümü Hedefleri ve Misyonu

• Erken tanı ve müdahale yapılması ve bu hastalıkların kontrolü ve iyileşmesinde rol almak
• Kişiye özgü tedavi planları hazırlamak ve takip etmek
• Alerjik durumu tetikleyen alerjenlerin maruziyetinin etkilerinden bahsetmek ve önlenmesini sağlamak
• İmmün sistem fonksiyonları yani bağışıklık sistemini takip etmek ve bozuklukları belirlemek
• Multidisipliner yaklaşım ile diğer tıbbi birimlerle bağlantıların sağlanması ve birlikte koordineli tedavi yapabilmek

Çocuk Alerjisi Bölümü Hastalıkları

Astım: Tekrarlayan öksürük, hışıltı ve nefes darlığı atakları ile seyreden çocukluk çağının en sık görülen kronik solunum yolu rahatsızlığıdır. Alerjen duyarlılığı astım gelişimindeki en önemli uyarandır. Bunun yanı sıra solunum yolu enfeksiyonları, çevresel hava kirliliği gibi faktörler astımın kontrolünü güçleştirmektedir. Astım tanı ve tedavisinde sorumlu alerjenin tespitine yönelik olarak yukarıda bahsi geçen testlerin yanı sıra solunum fonksiyon testleri de uygulanmakta, hastanın uzun dönem tedavisi planlanmaktadır.

Alerjik rinit (Saman nezlesi): Burun tıkanıklığı, burun akıntısı ve kaşıntısı, hapşırık, gözlerde sulanma ile klinik bulgu veren alerjik rinit sık görülen çocukluk çağı hastalıklarından biridir. Tüm yıl boyunca gözlemlenebileceği gibi mevsimsel olarak özellikle ilkbahar aylarında artabilmektedir. Alerjik riniti olan çocukların hayat kalitesi, uyku düzeni, okul başarısı olumsuz etkilenebilir. Alerjik rinit hastalığında; geniz etinde büyüme, orta kulakta sıvı birikimi, orta kulak iltihabı gelişimi, sinüzit gelişimi sık görülebilir. Alerjik rinit göz ardı edilmemesi gereken önemli bir sağlık problemidir.

Atopik dermatit (Egzama): Bebeklik egzaması olarak da adlandırılan atopik dermatit özellikle süt çocukluğu döneminde ciltte kuruluk, yanaklarda, kol ve bacaklarda, gövdede egzamatöz deri lezyonları ve kaşıntı ile karakterizedir. Özellikle ek gıdalara geçiş sırasında besin duyarlılıkları atopik dermatit lezyonlarının alevlenmelerine neden olmaktadır. Atopik dermatiti olan çocuklar ileriki yaşlarda diğer alerjik hastalıkların gelişimi açısından mutlaka takip altında olmalılardır.

Besin alerjileri: Besin alerjileri en sık ek gıdalara geçilen süt çocukluğu dönemi sırasında gözlemlenir. Besin duyarlılıkları toplumsal diyet alışkanlıkları ve yaşa bağımlı olarak farklıklar gösterebilmekle beraber inek sütü, yumurta, kuruyemişler, tahıllar ve balık en sık besin alerjisi nedenleridir.

Ürtiker: Alerjenle temas sonrası cildin üst tabakalarında yüzeyden kabarık, oldukça kaşıntılı deri lezyonları ile karakterize cilt bulgularıdır. Halk arasında kurdeşen olarak da tanımlanır. Ürtikere bazen anjioödem denilen cildin alt tabakalarının ödemi ile karakterize şişlikler de eşlik eder. Akut ürtiker ataklarından alerjenlere maruziyetin yanı sıra enfeksiyonlar da önemli rol oynar.

Anafilaksi: Birden fazla sistemin etkilendiği yaygın alerjik reaksiyon tipidir.  Bazı tablolarda hayatı tehdit edici boyutta olabilir ve hızlı tedavisi gereklidir. Anafilaksi en sıklıkla besin alerjenleri ile temas sonrası, böcek sokmaları ve ilaç alerjileri sonrasında görülür. Anafilaksi oluşumunu engellemeye yönelik olarak gerekli önlemlerin alınması, ebeveynlerin eğitimi ve acil tedavi planlanmasının yapılması gerekir.

Çocuk Alerjisi Bölümünde Tanı

Alerjik hastalıklar sadece bir organ sisteminin rahatsızlığı değildir. Alerjik hastalıklar bir bütün içerisinde değerlendirilmeli, tedavi planlanması sadece günü kurtarıcı değil uzun vadeli olarak yapılmalıdır.
Alerjik şikayetleri bulunan alerjik çocukların mutlaka bir çocuk alerji uzmanı tarafından değerlendirilmesi, takip ve tedavi edilmesi alerjik hastalıkların ileriki yıllardaki seyrini etkilemektedir. Hastanın değerlendirilmesi sonrasında tanıya yönelik olarak laboratuvar testleri ya da alerji deri testleri uygulanmakta ve alerjik hastalıklara neden olan sorumlu alerjen tespit edilerek uygun öneriler yapılmaktadır. Ayrıca hastalara gerekli tıbbi tedaviler düzenlenmektedir. Bunlara ek olarak hastanın takip sürecinde uygun hasta grubuna alerjen immünoterapisi (alerjen aşısı) uygulanabilir.
Çocuk Alerjisi Biriminde tanı süreci öykü, muayene ve uygun test kombinasyonuna dayanır.

Fiziksel Muayene

• Semptomların zamanlaması, şiddeti, tetikleyicileri
• Aile öyküsü (alerji/astım yatkınlığı)
• Ortam koşulları (ev tozu, evcil hayvanlar, polen, sigara dumanı)
• Eşlik eden hastalıklar (örn. atopik dermatit)

Laboratuvar Testleri

• Hastanın tedavi planı oluşturulması için kandaki antikorların test edilmesi

Cilt Testleri

• Deri yüzeyine yaygın alerjenler uygulanarak cilt reaksiyonu ölçülür
• Bazı durumlarda yama testleri ile gecikmeli reaksiyonlar değerlendirilir

Solunum Fonksiyon Testleri ve Analiz

• Alerjen komponent analizleri
• İmmün sistem değerlendirmesi (özellikle sık enfeksiyon, durmayan alerji şüphesi varsa)

Çocuk Alerjisi Bölümü Tedavi ve Yönetim

Alerjik hastalıkların yönetiminde amaç yalnızca mevcut belirtileri hafifletmek değil, uzun vadede hastalığın ilerleyişini durdurmak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Bu nedenle tedavi süreci, hasta ve ailesinin aktif katılımıyla yürütülür.
Tedavi planı her hasta için ayrı olarak hazırlanır ve şu bileşenleri içerir:

Alerjenden Korunma / Maruziyet Kontrolü

• Ev tozu akarlarını azaltma (temizlik, nem kontrolü, HEPA filtre, akar kılıfı)
• Evcil hayvan, sigara dumanı gibi tetikleyiciden kaçınma
• Polen sezonu önlemleri, havalandırma stratejileri
• Besin alerjisinde eliminasyon diyeti

İlaç Tedavisi

• Antihistaminikler, mast hücre stabilizatörleri
• Kortikosteroidler (topikal, inhale ya da sistemik form)
• Bronkodilatörler, lökotrien reseptör antagonistleri (astım kontrollü tedavisinde)
• Gerekli hallerde adrenalin oto-enjektör (anafılaksi riski taşıyanlara)

İmmünoterapi (Alerji Aşısı)

• Alerjene özel duyarlılığı azaltmak amacıyla düşük dozdan başlayarak uzun süreli uygulama
• Uygun hasta seçimiyle uzun vadeli fayda sağlar

Eğitim ve Gözlem

• Aile, hasta eğitimi: ilaç kullanımı, acil reaksiyon yönetimi
• Düzenli kontrol randevuları
• Tedavi sürecinin takibi
• Değişen alerjen profilini gözden geçirme

Destek Tedaviler ve Multidisipliner Yaklaşım

• Alerjeni tetikleyene ya da etkiyene diğer tıbbi birimlerle koordinasyon kurularak tedavi planlanır.