Demir Eksikliği Belirtileri Nelerdir? Demir Eksikliğine Ne İyi Gelir?

Demir Eksikliği Nedir?

Demir eksikliği, vücudun hemoglobin üretmek için ihtiyaç duyduğu demirin vücutta yeterli miktarda olmaması ya da vücudun demiri ememesi sonucu cilt renginin solgunlaşmasına, üşümeye, yorgunluğa, nefes darlığına ve göğüs ağrısına neden olan bir anemi türüdür.

Susam, tahin, fındık, antep fıstığı, kaju fıstığı, yulaf, kuru kayısı, kuru üzüm, sakatatlar, kümes hayvanları özellikle hindi, balık ve deniz ürünleri, yumurtalar, süt ürünleri, koyu yeşil yapraklı sebzeler, tam tahıllar ve meyveler ile kekik, kimyon, köri, zencefil veya kişniş gibi demir eksikliğine iyi gelen demir oranı yüksek gıdalardır.

Demir Eksikliği Risk Faktörleri Nelerdir?

Bazı risk gruplarında demir eksikliği görülme ihtimali daha yüksektir. Bu risk grupları şunları içerir:

• Hamile veya emziren kadınlar
• 65 yaş üstü kişiler
• 6-12 ay arası bebekler
• 1-2 yaş aralığındaki bebekler
• Vejetaryen bireyler
• Sık sık kan veren kişiler
• Kemik iliği bozukluğu veya otoimmün hastalığı olanlar

Demir Eksikliği Neden Olur?

Demir eksikliğinin en yaygın nedenleri demir içeren besinlerin yeterli tüketilmemesi, kan kaybı, emilim bozukluğu, ergenlik dönemine giriş ve gebeliktir. Bu nedenlerle yeteri kadar demir minerali alınmaması, demir mineralinin kaybedilmesi ve kaybedilen demirin vücuda geri alınamaması demir eksikliğine neden olur. Yoğun çay-kahve tüketimi ve bağırsaklarda kurt olması demir emilimini engelleyen durumlardır. Ayrıca kanser gibi ciddi hastalıklarda kırmızı kan hücresi üretimini azaltan iltihaplanmaya neden olduğu için demir eksikliğine neden olabilmektedir.

Genel olarak demir eksikliğine neden olan durumlar şunlardır:

• Demir içeren besinlerin az tüketilmesi
• Gebelik
• Adet dönemi kanamaları
• Ameliyat veya yaralanma nedeniyle oluşan kan kaybı
• Kürtaj yaptırmak
• Büyüme ve ergenlik çağı
• Sık sık kan bağışı yapılması
• Endometriozis hastalığı
• Genetik faktör
• Düzensiz ve sağlıksız beslenme
• İyi veya kötü huylu tümörler

Demir Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Vücutta demir seviyesi düşük olduğunda azalan oksijen kapasitesi sonucu, göğüs ağrısı, kalp atışlarının hızlanması, nefes darlığı, yorgunluk ve baş dönmesi yanı sıra, ağız içi yaraları, iştahsızlık, ciltte solgunlaşma, el ve ayaklarda soğukluk ve saç dökülmesi gibi belirtiler görülür.

Anemi ortaya çıktığında azalan oksijen kapasitesi ile birlikte demir eksikliği belirtileri şunlardır:

• Yorgun ve halsiz hissetme
• Çok az eforda bile nefes darlığı yaşama
• Göğüs ağrısı
• Soluk cilt
• Baş dönmesi
• Baş ağrısı
• El ve ayaklarda soğukluk, üşüme
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması
• Ağız ve dilde yara oluşumu
• Kalp atış hızında değişim
• Saç dökülmesi
• Tırnakların şeklinde bozulma ve kırılma
• Sabahları yorgun kalkma
• Kulak çınlaması
• Depresyon ve sinirli olmada dahil olmak üzere ruh halinde değişiklikler

Demir eksikliğinin en net belirtileri, bir kısmı veya tamamının birlikte görüldüğü; aşırı yorgunluk, enerji eksikliği, soluk ten, nefes darlığı ve göğüs ağrısı, ellerde ve ayaklarda soğukluk, dilde yara ve ağrı, tırnakların kırılganlaşması, baş dönmesi, baş ağrısı ve iştahsızlıktır.

Vücutta demir eksikliği arttıkça ve kansızlık ilerledikçe yaşanan belirtiler genellikleri şunları içerir:

Halsizlik ve bitkinlik

Yorgunluk ve halsizlik demir eksikliğinde görülen en yaygın belirtidir. Yorgunluğun ana nedeni vücudun oksijenin vücutta taşınmasına yardımcı olan hemoglobin proteinini yapmak için ihtiyaç duyduğu demirin bulunmuyor olmasıdır. Hemoglobin yeterli olmadığında az ulaşan oksijen enerji kaybına neden olur.

Nefes darlığı

Nefes darlığı demir eksikliğinin yaygın belirtilerindendir. Vücutta oksijen kaslara ve dokulara etkili şekilde taşınamaz. Vücutta oksijenin yeterli olmadığı demir eksikliğinde, herhangi bir aktivite esnasında vücut daha fazla oksijen almaya çalışır ve bu daha hızlı nefes alıp vermeye neden olur. Sonuç olarak da nefes darlığı ortaya çıkar.

Cilt renginde solgunluk

Kana kırmızı rengini veren hemoglobin, vücutta demir eksikliği söz konusu olunca kana kırmızı rengi olması gerektiği şekilde veremez. Bu da cilt renginde solmaya neden olur.

El-ayaklarda üşüme ve karıncalanma

Demir eksikliği nedeniyle el ve ayaklara daha az oksijen taşınır. Bu da el ve ayaklarda soğumaya ve üşümeye neden olur. Diğer yandan demir seviyesi düşük olduğunda kemik iliği yeterli miktarda kırmızı kan hücresi üretemez, bu da kan hacminin düşük olmasına ve dokulara kan akışının azalmasına neden olur. Ellerinize ve ayaklarınıza kan akışının azalması da karıncalanma hissi yaratır.

Bağışıklığın zayıflaması

Demir, bağışıklık sisteminin normal gelişimi için gereklidir. Demir eksikliği bağışıklık hücrelerinin çoğalması ve enfeksiyona karşı spesifik yanıtın oluşturulması için gerekli olan demirin eksikliği bu kapasiteyi etkiler. Dolayısı ile vücutta demir yaşanacak demir eksikliği, bağışıklık sisteminin patojenlerle savaşma yeteneğini zayıflatır ve bağışıklığın zararlı bakterilerin büyümesini engellemesini de zorlaştıracaktır.

Baş ağrısı

Demir kırmızı kan hücrelerinin üretimi için gereklidir. Demir eksikliğine bağlı kırmızı kan hücrelerinin seviyesi düşük olabileceği için beyin de dahil olmak üzere vücudun tüm bölümleri yeterli oksijen alamayabilir. Beynin yeterince oksijen alamaması beynin çalışma şeklini değiştirebilir ve hatta beyindeki kan damarları şişebilir ve bu baş ağrıları veya migren ataklarına neden olabilir. Ayrıca demir eksikliği nedeniyle değişecek dopamin ve östrojen seviyeleri de baş ağrısı ile ilişkilidir.

Baş dönmesi ve göz kararması

Vücut demir yoksunluğu yaşadığında kas güçsüzlüğüne, yorgunluğa ve odaklanamamaya neden olabilir, bu da dik durabilmeyi zorlaştırabileceği için denge kaybı ve baş dönmesi görülür.

Saç dökülmesi

Saç büyümesi hücrelerin kullanabildiği oksijen miktarı ile ilişkilidir. Kuru saçlar, saçların zayıflaması ve dökülmesi demir eksikliğinde görülen belirtilerdendir.

Tırnakların şeklinde bozulma ve kırılma

Tırnak plağının kaşık şeklini alması, tırnakların kolayca çatlaması ve kırılması da demir eksikliğinin bir başka belirtisidir. Vücutta ki demir eksikliği giderildiğinde genelde bu semptom düzeliyor olur.

Uyku bozukluğu

Vücutta demir eksik olduğunda uyku da dahil olmak üzere günlük rutinleri için gerekli olan önemli hormonları üretemez. Herhangi bir hormon veya besin eksikliği, uykusuzluk da dahil olmak üzere uyku bozukluklarına ve rahatsızlıklara neden olabilir. Demir eksikliğiniz varsa uyku düzeninizde değişiklikler fark edebilirsiniz.

Kulak çınlaması

Yeterli demir olmadığında vücudun atardamarları daha fazla kan sağlamak için daha fazla pompalamak zorunda kalır. Kulaklar kan akışındaki değişikliklere karşı çok hassas olduğundan bu hissedilebilir. Bazı durumlarda, bu durum pulsatil kulak çınlaması olarak bilinen kalp atışının nabzına benzeyebilir.

Ağız ve dilde iltihaplanma

Demir eksikliğinde, dilde iltihaplanmaya bağlı şişme, yara oluşması, ağız kuruması, ağız köşelerinde çatlaklar meydana gelebilir.

Odaklanmada zorluk

Demir kaslara ve beyne oksijen taşır ve hem zihinsel hem de fiziksel performans için çok önemlidir. Düşük demir seviyeleri odaklanma eksikliğine, sinirliliğin artmasına ve dayanıklılığın azalmasına neden olabilir.

Kalp çarpıntısı

Demir eksikliğinde düşük hemoglobin seviyeleri kalbin oksijen taşımak için daha fazla çalışmasına neden olur. Bu düzensiz kalp atışları ve kalbin daha hızlı atmasına neden olur.

Depresyon ve sinir halleri gibi ruh halinde değişiklikler

Yorgunluk ve halsizlik kişinin modunu düşürüp, ister istemez üzüntü hissine kapılmasına neden olur. Ayrıca aneminin neden olduğu beyindeki oksijen eksikliği, beynin fonksiyonlarını etkileyebilir ve ruh hali bozukluklarına ve depresyona yol açabilir.

Çocuklarda Demir Eksikliği Nasıl Anlaşılır?

Çocuklarda demir eksikliği; fiziksel gelişimde yavaşlama, halsizlik, iştahsızlık, huzursuzluk ve toprak, buz veya kağıt yeme isteği ile anlaşılır. Hızlı büyüme dönemindeki çocuklarda dokulara giden oksijen miktarının düşmesi doğrudan motor becerileri ve zihinsel performansı etkiler. Çocuklarda demir eksikliği durumunda öne çıkan belirtiler şunlardır;

• İştahsızlık ve Büyüme Geriliği: Çocuklarda iştahın azalması ve yaşa göre kilo alımı veya boy uzamasının yavaşlaması en belirgin işaretlerdendir.
   
• Halsizlik ve Çabuk Yorulma: Çocuğun oyun oynarken veya günlük aktivitelerde akranlarına göre daha çabuk yorulması ve sürekli uyku hali istemesi, dokuların yeterince oksijen alamadığını gösterir.
   
• Ciltte, Dudaklarda ve Tırnaklarda Solgunluk: Cildin, göz kapağı içlerinin, dudakların ve tırnak yataklarının normal pembe rengini kaybedip soluk görünmesi yaygın bir klinik bulgudur.
   
• Odaklanma Sorunu ve Huzursuzluk: Düşük demir seviyeleri çocuklarda huzursuzluk, çabuk sinirlenme, derslere odaklanamama ve öğrenme güçlüğüne yol açabilir.
   
• Pika Sendromu (Yenmeyen Maddeleri Yeme İsteği): Çocuğun toprak, buz, duvar sıvası, kağıt veya sabun gibi besin değeri olmayan maddeleri yeme isteği göstermesi tipik demir eksikliği ve kansızlık belirtileri arasındadır.
   
• Sık Enfeksiyon Geçirme: Demir eksikliği bağışıklık sistemini zayıflatarak çocuğun sık sık soğuk algınlığı veya enfeksiyon hastalıklarına yakalanmasına neden olur.

Şüpheli durumlarda vakit kaybetmeden kan tahlili yaptırılmalı; beslenme düzenine demir içeren besinler eklenmeli ve hekim kontrolünde çocuğun kilosuna uygun demir ilacı tedavisine başlanmalıdır.

Ferritin Nedir? Demir Eksikliği ile İlişkisi Nasıldır?

Ferritin, vücuttaki demir stoklarını depolamakla görevli olan ve hücre içi demir miktarını gösteren temel bir proteindir. Vücutta serbest halde bulunan demir dokulara zarar verebileceği için ferritin proteini tarafından sarmalanarak güvenli bir şekilde depolanır. Kanda ölçülen ferritin seviyesi, doğrudan vücudun demir depolarının ne durumda olduğunu yansıtır.

Serum ferritin düzeyinin düşmesi, henüz hemoglobin değerleri düşmeden ve anemi tablosu oluşmadan bile depoların boşalmaya başladığını gösteren ilk ve en hassas göstergedir. Depolar tükendiğinde dokulara oksijen taşınması aksar ve demir eksikliği ve kansızlık belirtileri ortaya çıkmaya başlar. Bu durumda depoları yeniden doldurmak amacıyla hekim kontrolünde demir ilacı tedavisine başlanması gerekir.

Demir Değeri Kaç Olmalıdır?

Sağlıklı bir bireyde ideal serum demir değeri yetişkin erkeklerde 65-175 mcg/dL, yetişkin kadınlarda ise 50-170 mcg/dL aralığında olmalıdır. Ancak vücuttaki demir statüsünü tek başına kanda dolaşan demir değil; ferritin, transferrin doygunluğu ve hemoglobin değerleri birlikte belirler. Erkeklerde ferritin düzeyinin 30-300 ng/mL, kadınlarda ise 10-200 ng/mL arasında bulunması beklenirken, ferritin değerinin 15-20 ng/mL altına düşmesi belirgin bir yetersizliğe işaret eder.

Kan tablosunda hemoglobinin kadınlarda 12 g/dL, erkeklerde ise 13 g/dL altında olması durumunda tabloya anemi eklenir. Vücudun bu ideal seviyeleri koruyabilmesi için yaşa ve cinsiyete göre değişen günlük demir ihtiyacı miktarının beslenme ve gerektiğinde takviyelerle eksiksiz karşılanması gerekir.

Demir Emilimini Azaltan Besinler ve Alışkanlıklar Nelerdir?

Demir emilimini en çok azaltan unsurlar; çay ve kahvedeki tanenler, süt ürünlerindeki kalsiyum, tahıllardaki fitatlar ile aşırı alkol ve sigara kullanımıdır. Özellikle bitkisel kaynaklı demirin bağırsaklardan emilimi, gıdaların bileşimindeki bileşiklerden doğrudan etkilenir. Demir emilimini olumsuz etkileyen başlıca besinler ve alışkanlıklar şunlardır;

• Çay ve Kahve Tüketimi: Çay ve kahvede bulunan tanenler ile polifenoller demire bağlanarak bağırsaklardan emilmesini engeller. Bu nedenle çay ve kahve, demir içeren besinler veya demir ilacı tüketiminden en az 2 saat sonra içilmelidir.
   
• Aşırı Kalsiyum ve Süt Ürünleri Tüketimi: Süt, yoğurt, peynir gibi yüksek kalsiyum içeren gıdalar demir ile yarışarak emilim oranını düşürür. Kalsiyum açısından zengin gıdalar ile demir kaynaklı öğünlerin arasına zaman konulmalıdır.
   
• Tam Tahıllar ve Baklagillerdeki Fitatlar: İşlenmemiş tam tahıllar, kepekli gıdalar ve baklagillerde bulunan fitat bileşikleri demir mineralini bağlayarak emilimi azaltabilir. Fitat etkisini kırmak için baklagilleri suda bekletmek veya filizlendirmek faydalıdır.
   
• C Vitamini Eksikliği: C vitamini demir emilimini artıran en önemli faktördür; beslenmede C vitamininin yetersiz olması emilimin düşük kalmasına neden olur.
   
• Alkol, Sigara ve Sedanter Yaşam: Aşırı alkol ve sigara kullanımı sindirim sistemi mukozasına ve bağırsak emilim kapasitesine zarar vererek demir yararlanımını düşürür.

Gebelikte Demir Eksikliği Neden Önemlidir?

Gebelikte demir eksikliği, hem anne adayının sağlığını korumak hem de bebeğin organ gelişimi ile plasentadaki oksijen ihtiyacını karşılamak açısından kritik öneme sahiptir. Hamilelik döneminde artan kan hacmi ve bebeğin büyüme gereksinimi sebebiyle anne adayının günlük demir ihtiyacı yaklaşık iki katına çıkar. Yeterli demir sağlanamadığında anne adayında aşırı halsizlik, bağışıklık zayıflaması ve doğum sonrası kanama riski artarken; bebekte düşük doğum ağırlığı, erken doğum ve gelişim geriliği görülebilir. Bu süreçte yalnız beslenme yeterli gelmeyebileceğinden doktor kontrolünde düzenli demir ilacı kullanımı önem taşır. Gebelikte düzenli takiple demir eksikliği ve kansızlık belirtileri erken dönemde tespit edilerek anne ve bebek sağlığı güvenceye alınır.

Demir Eksikliği Nasıl Teşhis Edilir?

Demir eksikliği, genellikle yapılan kan tahliliyle ortaya çıkar.

Kan tahliliyle birlikte demir eksikliği teşhisinde faydalanılan yöntemler şunlardır:

• Tam kan sayımı
• Periferik kan yayması testi
• Hematokrit testi
• Hemoglobin testi
• Ferritin testi
• Retikülosit sayısı

Ayrıca demir eksikliğinin altında yatabilecek başka nedenlerin tespiti için endoskopi, kolonoskopi ve ultrason gibi görüntüleme yöntemleri de uygulanabilir.

Demir Eksikliği Nasıl Tedavi Edilir?

Demir hapları veya demir içeren takviyeler vücutta ki eksik demiri artırmada en etkili yöntemdir. Demir eksikliğinde en yaygın tedavi yöntemi olarak uygulanır. Demir eksikliğini eski haline getirmek 3 ila 6 ay arası sürebilir.

Genellikle bir haftalık tedaviden sonra kişi kendisini daha iyi hissetmeye başlar. Demir seviyenizi ölçmek için doktora ne zaman kan tahlili yaptırmanız gerektiğini de sorabilirsiniz. Demir miktarınızın yenilendiğinden emin olmak için bir yıl veya daha uzun süre demir takviyesi almanız gerekebilir.

Demir eksikliği ilaçları nelerdir?

Demir eksikliği tedavisinde dengeli ve sağlıklı beslenmenin yanı sıra düzenli ilaç kullanımı başarı şansını artırmaktadır. Demir eksikliği ilaçları aç karnına kullanılmalı ve kesinlikle süt ve süt ürünleri ile birlikte tüketilmemelidir. Vücutta yeterli demir depolanabilmesi için en az 6 ay boyunca ilaç kullanımına devam edilmelidir.

Demir ilaçları doktor önderliğinde kullanılmalı ve yine doktora danışılmadan bırakılmamalıdır. Demir eksikliğinden korunmak için alınacak ilaçların yanı sıra sakatat, kırmızı et, pekmez gibi gıdalar ve C vitamini içeren besinler tüketmek de faydalıdır.

Demir Eksikliği Tedavisi Ne Kadar Sürer?

Demir eksikliği tedavisi, ortalama 3 ila 6 ay süren ve hem kan değerlerini yükseltmeyi hem de boşalan demir depolarını tamamen doldurmayı hedefleyen bir süreçtir. Tedavinin ilk birkaç haftasında hastanın halsizlik ve yorgunluk gibi demir eksikliği ve kansızlık belirtileri hafiflemeye başlasa da, kan sayımının normale dönmesi depoların tamamen dolduğu anlamına gelmez.

Hemoglobin seviyeleri ideale ulaştıktan sonra da ferritin depolarının tam kapasiteye ulaşması için tedaviye doktorun önerdiği süre boyunca devam edilmelidir. Hekim tarafından planlanan demir ilacı aksatılmadan kullanılmalı ve düzenli aralıklarla kan tahlili yapılarak depoların durumu takip edilmelidir.

Demir Eksikliğine Ne İyi Gelir?

Kırmızı ve beyaz et, balık ve deniz ürünleri gibi hayvansal besinler, baklagiller, meyveler, kuruyemişler, tahıllar ve sebzeler, yüksek oranda demir içeren ciğer, özellikle demir açısından zengin olan incir ve kayısı olmak üzere kuru meyveler yüksek oranda demir içeren gıdalardır.

Demir eksikliğine iyi gelen demir yönünden zengin gıdalar şunlardır:

• Karaciğer, kırmızı et, tavuk ve balık eti gibi et ve sakatat türleri
• İstiridye ve midye gibi kabuklu deniz ürünleri
• Ispanak ve pazı gibi yeşil yapraklı sebzeler
• Nohut, mercimek, börülce, barbunya, bezelye ve kuru fasulye gibi bakliyatlar
• Keçiboynuzu pekmezi ve bal
• Yumurta
• Fındık, fıstık, susam, kabak çekirdeği, kaju ve antep fıstığı gibi yağlı kuruyemişler
• Kuru kayısı, kuru üzüm, incir, hurma ve kuru dut gibi kuru meyveler
• Kekik, kimyon, köri, zencefil veya kişniş gibi baharatlar
• Brokoli, portakal, greyfurt ve çilek gibi C vitamini içeren gıdalar
• Bitter çikolata

Yukarıda yer alan besinleri doğal olarak tüketerek vücudun ihtiyaç duyduğu demiri elde etmek mümkündür. Doğal besinler dışında doktorunuz tarafından önerilen demir takviyeleri sayesinde demir ihtiyacını sağlamanız da söz konusudur.

Kadınlarda Demir Eksikliği Neden Daha Sık Görülür?

Kadınlarda demir eksikliğinin daha sık görülmesinin temel nedeni, her ay adet (menstrüasyon) kanamalarıyla düzenli olarak vücuttan demir kaybetmeleridir. Bunun yanı sıra gebelik, emzirme dönemleri ve kadınların biyolojik olarak erkeklere kıyasla daha yüksek günlük demir ihtiyacı bulunması bu durumu tetikler.

Yoğun veya uzun süren adet kanamaları vücudun demir depolarını hızla tüketerek demir eksikliği ve kansızlık belirtileri yaşanmasına yol açar. Bu süreçte kadınların beslenmelerinde demir içeren besinler tüketmeye özen göstermeleri ve tahlil sonuçlarına göre gerekiyorsa demir ilacı desteği almaları önerilir.

Demir Eksikliği için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

Demir eksikliği şüphesi olan kişilerin hastanelerin Dahiliye (İç Hastalıkları) uzmanına, çocuk hastaların ise Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları bölümüne başvurması gerekir. Şiddetli, dirençli veya nedeni belirlenemeyen anemi vakalarında ise Hematoloji (kan hastalıkları) uzmanından destek alınır. Hekim yapacağı kan testleriyle ferritin ve hemoglobin düzeylerini inceleyerek uygun demir ilacı tedavisini reçete eder ve altında yatan olası sindirim sistemi kayıplarını araştırır.

Demir Eksikliği ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Vücutta demir eksikliği yaşandığı nasıl anlaşılır?

Vücutta yeterince demir minerali bulunmadığında, kansızlık, kalp atışında düzensizlik, kronikleşen halsizlik ve yorgunluk, cilt renginde solukluk, el ve ayaklarda solgunluk ve üşüme, nefes darlığı, baş ağrısı ve saç dökülmesi yaşanması demir eksikliği belirtileri olarak ortaya çıkar.

Demir içeren besinler nelerdir?

Demir açısından zengin besinler, özellikle kırmızı ve beyaz et, balık ve deniz ürünleri gibi hayvansal besinlerdir. Baklagiller, meyveler, kuruyemişler, tahıllar ve sebzeler dahil olmak üzere bitkiler de demir içermektedir. Demir açısından en zengin meyveler özellikle incir ve kayısı olmak üzere kuru meyvelerdir. Ciğer de yüksek oranda demir içermektedir.

Demir eksikliği anemisi nedir?

Vücutta yeteri kadar demir bulunmadığında kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve dokulara oksijen taşımakla görevli olan hemoglobin üretimi yavaşlar. Bu durum sonucunda meydana gelen anemi demir eksikliği anemisi olarak adlandırılır.

Demir eksikliği anemisinin belirtileri nelerdir?

Vücutta yeteri kadar demir bulunmaması vücuda ve dokulara oksijen taşımakla görevli hemoglobinin üretiminde azalmaya neden olur. Dolayısıyla demir eksikliği demir eksikliği anemisine dönüşebilir. Demir eksikliği anemisinin neden olabileceği birçok belirti bulunmaktadır. Bunlar arasında en yaygınları şöyledir:

• Anemi
• Yorgunluk ve bitkinlik
• Solgun cilt rengi
• Nefes darlığı
• Çarpıntı
• El ve ayaklarda soğukluk
• Ağız ve çevresinde yara oluşumu
• Tırnaklarda kırılma ve görünümünde bozulma
• Saç dökülmesi

Demir eksikliğinin zararları nelerdir?

Kişide demir eksikliği saptandıysa bu durum kalp hastalıklarından bağışıklık düşüklüğüne kadar birçok soruna yol açabilir. Bağışıklık düştüğünde ise vücut enfeksiyonlarla mücadele etmek için gerektiği gücü kendinde bulamaz.

Demir eksikliği neden yaşanır?

Demir eksikliği genelde demir içeren besinlerin yeterli tüketilmemesi sonucu vücuda demir alımının düşük kalması nedeniyle yaşanır. Demir yönünden zayıf beslenme dışında, kan kaybı, emilim problemleri, hamilelik ve ergenliğe geçişte demir eksikliğine neden olur. Yoğun çay-kahve tüketimi, bağırsaklarda kurt enfeksiyonu ve kanser özellikle demir emilimini engelleyen ve demir eksikliğine neden olan nedenler arasında yer alır.

Yetişkinlerde demir eksikliği nelere yol açar?

Yetişkinlerde ortaya çıkan demir eksikliği anemisi, aşırı yorgunluk, cilt renginin solgunlaşması, nefes darlığı, göğüs ağrısı, düzensiz kalp atışı, baş ağrısı ve baş dönmesi yanı sıra el ve ayaklarda soğukluğa yol açar.

Demir eksikliğinde ne yapılmalı?

Dengeli ve bilinçli beslenmeye dikkat edildiğinde demir ihtiyacı genellikle taze yiyeceklerle karşılanır. Çeşitli besinlerle birlikte demirin emilimini desteklemekte fayda vardır. Örneğin yemekle birlikte C vitamini açısından zengin bir portakal suyu içebilir veya bol limonlu bir salata tüketilebilir. Kahve ve çayın içerdiği tanenler demir emilimini engellemektedir bu yüzden öğün sırasında ve en az 2 saat sonrasına kadar kahve, çaydan kaçınılmalıdır. Süt ve kakao, kola veya kırmızı şarap da demir emilimini engeller. Özellikle yemeklerle birlikte mümkünse bu içeceklerden de kaçınılmalıdır. Besinler demir alımında yeterli gelmediğinde demir takviyesi de kullanılabilir. Demir takviyeleri uzman hekim ya da beslenme uzmanının önerdiği şekilde alınmalıdır.

Demir kaynağı gıdalar hangileridir?

 Susam, tahin, fındık, antep fıstığı, kaju fıstığı, yulaf, kuru kayısı, kuru üzüm demir oranı yüksek bitkisel besinler arasında yer alır. Kırmızı etler, sakatatlar, kümes hayvanları ve özellikle hindi, balık ve deniz ürünleri zengin birer demir kaynağıdır. Yumurtalar, süt ürünleri, baklagiller, kuruyemişler ve yağlı tohumlar, koyu yeşil yapraklı sebzeler, tam tahıllar, meyveler ve özellikle kurutulmuş meyveler demir oranı yüksek gıdalardır.

Limon demir eksikliği yapar mı?

Tam tersi limon, C vitamini içerdiği için demir emilimini artırıcı özelliği sayesinde demir eksikliğine iyi gelen besinler arasında değerlendirilir.

Şiddetli demir eksikliği ne gibi sorunlara yol açabilir?

Demir eksikliği anemisi uzun ve fazla olduğunda, taşikardi, kalbin vücuda doğru şekilde yeterli miktarda kan pompalayamaması sonucu kalp yetmezliği ve akciğerlerin etkilendiği sorunlar meydana gelebilir. 

Demir eksikliği anemisi davranışsal değişikliklere yol açar mı?

Demir eksikliği anemisi nörolojik ve psikolojik etkiler yaratabilir. Yorgunluk, bilinç bulanıklığı ve huzursuz bacak sendromu demir eksikliği anemisi olan yetişkinlerde ortaya çıkmaktadır. Bunların dışında demir eksikliği anemisinde anksiyete, depresyon ve sinirli olma gibi ruh hali değişiklikleride ortaya çıkabilir.

Vücuttaki demir seviyesinin düşüklüğü nasıl etkiler?

Vücutta yeteri kadar demir bulunmadığında, vücut kırmızı kan hücrelerinde oksijen taşımalarını sağlayan hemoglobin proteinini yeterince üretemez. Bunun sonucu olarak ortaya çıkan demir eksikliği anemisi, yorgunluk, nefes darlığı, baş ağrısı, cilt renginin solması, uzuvlarda soğukluk ve üşüme yaşanmasına neden olur.

Demir eksikliği uyku yapar mı?

Demir eksikliği anemisi, yorgunluğa neden olan bir durumdur. Vücutta ortaya çıkan kansızlık ve buna bağlı yorgunlukta uyku sorunlarına yol açabilir.

Demir eksikliğine iyi gelen yiyecekler nelerdir?

Demir, birçok gıdada doğal olarak bulunan bir mineraldir. Bunlar şöyle sıralanabilir:

• Susam, tahin, fındık, Antep fıstığı, kaju fıstığı,  yulaf,  kuru kayısı, kuru üzüm demir oranı yüksek bitkisel besinler arasında yer alır.
• Sakatatlar, kümes hayvanları özellikle hindi, balık ve deniz ürünleri
• Yumurtalar, süt ürünleri, koyu yeşil yapraklı sebzeler, tam tahıllar ve meyveler
• Kekik, kimyon, köri, zencefil veya kişniş gibi baharatlar da demir açısından zengindir. 

B12 ile demir eksikliği aynı mıdır?

Hayır, b12 ile demir eksikliği aynı şeyler değildir. Benzer olan noktası her ikisininde anemiye yol açabilmesidir. Özetle, B12 vitamini eksikliği ve demir eksikliği iki ayrı beslenme eksikliğidir ve her birinin kendine özgü nedenleri, belirtileri ve sonuçları vardır.

Ferritin kaç olursa demir eksikliği olur?

Serum ferritin değerinin 15-20 ng/mL seviyesinin altına düşmesi, vücuttaki demir depolarının boşaldığını ve demir eksikliği olduğunu gösterir. Ferritin seviyesi 30 ng/mL'nin altına indiğinde henüz belirgin anemi gelişmemiş olsa dahi demir eksikliği ve kansızlık belirtileri ortaya çıkmaya başlayabilir. Bu sınır değerin altındaki tablolarda doktor gözetiminde demir ilacı kullanımına başlanması gerekir.

Demir eksikliği kan tahlilinde nasıl anlaşılır?

Demir eksikliği kan tahlilinde; ferritin, serum demiri ve transferrin doygunluğunun düşük, toplam demir bağlama kapasitesinin ise yüksek çıkmasıyla anlaşılır. Tam kan sayımında (CBC) hemoglobin (Hb), hematokrit (HCT) ve ortalama alyuvar hacmi (MCV) değerlerinin düşmesi de tabloya aneminin eşlik ettiğini doğrular. Bu bulgular neticesinde kişiye özel günlük demir ihtiyacı belirlenerek uygun demir ilacı tedavisi planlanır.

Demir ilacı ne kadar sürede etki eder?

Demir ilacı kullanmaya başladıktan sonra klinik iyileşme ve halsizliğin azalması genellikle 1 ila 2 hafta içinde başlar. Kanda yeni alyuvar üretiminin başlaması ve hemoglobin seviyelerinin yükselmesi 3-4 haftayı bulurken, boşalan depoların tam olarak dolması için demir ilacı tedavisi ortalama 3 ila 6 ay boyunca kesintisiz sürdürülmelidir.

Demir ilacı kullanırken çay ve kahve içilir mi?

Demir ilacı kullanırken çay ve kahve içilebilir ancak bu içecekler ilacın emilimini engellediği için ilaç alımından en az 2 saat önce veya sonra tüketilmelidir. Çay ve kahvede bulunan polifenol ile tanenler demire bağlanarak emilimini önemli ölçüde azaltır. Aynı kural demir içeren besinler tüketilirken de geçerlidir; öğünlerle çay-kahve arasında zaman bırakılması tedavinin başarısını artırır.

Demir eksikliği kilo aldırır mı?

Demir eksikliği doğrudan kilo aldırmaz ancak neden olduğu halsizlik, yavaşlayan metabolizma ve hareket kısıtlılığı sebebiyle kilo alımına zemin hazırlayabilir. Vücutta dokulara yeterince oksijen taşınamadığında metabolizma hızı düşebilir ve kişi kendisini sürekli yorgun hissettiği için fiziksel aktivitesi azalır. Tedavi amacıyla kullanılan demir ilacı da kilo aldırmaz, aksine hücresel enerjiyi artırarak metabolizmayı normale döndürür.

Demir eksikliği iştahsızlık yapar mı?

Evet, demir eksikliği dokuların yetersiz oksijenlenmesi ve sindirim sistemi mukozasının etkilenmesi nedeniyle hem yetişkinlerde hem de çocuklarda iştahsızlığa yol açabilir. İştahsızlık vakalarında besin alımı azaldığı için günlük demir ihtiyacı karşılanamaz ve durum kısır döngüye girer. Hekim rehberliğinde düzenli demir ilacı kullanımı ile demir seviyeleri yükseltildikçe iştah normale döner.

Demir takviyesi kabızlık yapar mı?

Evet, demir takviyesi bağırsak hareketlerini yavaşlatma potansiyeli nedeniyle en sık görülen demir ilacı yan etkileri arasındadır. Bağırsakta emilmeyen serbest demir minerali dışkıyı sertleştirerek kabızlığa yol açabilir. Bu durumun önüne geçmek için demir ilacı kullanırken bol su içilmesi, lifli gıdalar ve demir içeren besinler ile beslenmenin desteklenmesi önerilir.

Demir takviyesi mide bulantısı yapar mı?

Evet, demir takviyesi mide mukozasını irrite edebileceği için özellikle aç karnına alındığında mide bulantısına ve mide ağrısına neden olabilir. Mide rahatsızlığı yaşayan hastalarda bulantı en sık karşılaşılan demir ilacı yan etkileri arasındadır. Doktor bilgisi dahilinde ilacın formunu değiştirmek veya hafif bir öğünle almak bulantı şikayetini azaltabilir.

Demir ilaçlarının yan etkileri nelerdir?

Demir ilaçlarının en yaygın yan etkileri; mide bulantısı, kabızlık, ishal, mide ağrısı, kramplar ve dışkı renginin siyaha dönmesidir. Bu durumlar tedavide karşılaşılan tipik demir ilacı yan etkileri olup genellikle hayati risk taşımaz. Şikayetler tolere edilemeyecek boyuta ulaştığında doktor kontrolünde farklı bir demir ilacı formuna veya intravenöz (damar içi) tedaviye geçilebilir.

Günlük demir ihtiyacı ne kadardır?

Günlük demir ihtiyacı yetişkin erkeklerde ortalama 8 mg iken, doğurganlık çağındaki yetişkin kadınlarda 18 mg, gebelik döneminde ise 27 mg'dır. Bebek, çocuk ve ergenlik çağındaki bireylerde büyüme hızına bağlı olarak günlük demir ihtiyacı değişiklik gösterir. Bu miktarın düzenli olarak demir içeren besinler aracılığıyla alınması demir eksikliğinin önlenmesinde temel şarttır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."