Boyun Diseksiyonu Nedir? Hangi Durumlarda Yapılır?

Boyun diseksiyonu; baş ve boyun bölgesinde bulunan lenf bezlerinin vücuda yayılmasını önlemek amacıyla, lenf düğümlerinin ve çevresindeki dokuların cerrahi müdahale ile çıkarılmasıdır. Boyun bölgesinde bulunan dokuların ve özellikle lenf bezlerinin kanserli hücrelerden temizlenmesi için bu tedavi yöntemi gerçekleştirilir. Baş ve boyun kanseri türlerinde metastaz riski yüksekse ve şüpheli lenf modülleri bulunuyorsa kişinin tedavi edilebilmesi için boyun diseksiyonu uygulanması gerekli olabilir.

Boyun Diseksiyonu Nedir?

Boyun diseksiyonu, baş ve boyun bölgesinde bulunan tümörlü lenf modüllerinin temizlenmesi için uygulanan cerrahi bir müdahale türüdür. Baş ve boyun kanserinin tedavi edilebilmesi için lenf bezlerinin alınması gerekli olabilir. Bu gibi durumlarda hastalara boyun diseksiyonu uygulanır.

Boyun Diseksiyonu Neden Yapılır?

Boyun diseksiyonu, kanserli hücrelerin çoğalmasını ve metastaz yapmasını önlemek nedeniyle uygulanır. Baş ve boyun bölgesinde kanserli dokulara rastlanması halinde hem lenf yayılımının önlenmesi hem de kanserin tekrarlama riskinin azaltılabilesi için bu işlemin yapılması gereklidir. 

Baş ve boyun kanserlerinde lenf yayılımını önleme

Baş ve boyun bölgesinde tümörlü lenf nodlarının oluşması halinde bir süre sonra bu nodlar büyümeye başlayabilir. Kontrolsüz büyüme ise bir süre sonra kanserli hücrelerin metastaz yaparak vücuttaki farklı bölgelere ya da organlara yayılmasına neden olur. Kanserli lenflerin yayılımının önlenebilmesi için boyun diseksiyonu ile hastaya müdahalede bulunulmalıdır.

Tümörlü lenf nodlarının temizlenmesi

Tümörlü lenf nodlarının temizlenebilmesi için cerrahi müdahale gereklidir. Kanser şüphesi bulunan lenf bezlerinin bölgeden çıkarılması ile temizleme işlemi gerçekleşir. Bu temizleme işlemi boyun diseksiyonu olarak adlandırılır. Böylelikle hastalığın kontrol altına alınması da mümkün hale gelir.

Kanserin tekrarlama riskini azaltma

Boyun diseksiyonu sadece kanserli lenf nodlarının temizlenmesi için uygulanan bir işlem değildir. Aynı zamanda kanserin tekrarlama riskinin azaltılmasına da yardımcıdır. Görüntüleme yöntemlerine başvurulduğunda bazı lenf nodları normal görülebilir ancak bu bölgede mikroskobik düzeyde kanser hücrelerinin bulunma riski vardır. Bu gibi durumlarda özellikle riskli bölgede yer alan lenf bezi, kanserin oluşma ya da tekrarlama riskini azaltmak için çıkarılabilir.

Boyun Lenf Nodu Bölgeleri (Boyun Levelleri) Nedir?

Boyun lenf nodu bölgeleri, level I ile level VI arasında değerlendirilir. Bu bölgelerin anatomik dağılımı ve sınıflandırma, cerrahi süreçteki planlama aşamasında oldukça önemlidir. Boyun ve boğaz bölgesinde bulunan lenf modları, bağışıklık sisteminin önemli bir parçası olarak kabul edilir ve aynı zamanda enfeksiyon ya da kanser hücrelerinin filtrelenmesini sağlar. Bu nedenle lenf nodlarında tümör oluşması halinde, lenflerin alınması gereklidir.

Boyundaki lenf nodlarının anatomik dağılımı

Boyun lenf nodları, baş ve boyun bölgesindeki lenfetik drenajda oldukça önemli bir role sahiptir. Anatomik dağılıma ve klinik öneme göre sınıflandırılan bu nodlar; lokal enfeksiyonların, sistemik hastalıkların ve kanserli hücrelerin oluşumunun değerlendirilmesi açısından da önemlidir. Bu nodlar, çene altından köprücük kemiğine kadar ve enseden ön boyun bölgesine kadar anatomik olarak dağılmıştır.

Level I–VI sınıflandırması

Bölgede yer alan nodlar, I ve VI arasında sınıflandırma sistemine sahiptir. Level I, çene altını ve çene kenarını kapsar. Level II, üst boyun bölgesini level III ise orta boyun kısmını ifade eder. Level IV, boynun alt kısmındaki lenf nodlarıdır. Level V, arka boyun yani ense kısmı olarak bilinir. Level VI ise ön orta boyun çevresini yani tiroid olarak tanımlanan kısmı kapsar. 

Cerrahi planlamada önemi

Lenf nodlarının level sınıflandırması ve anatomik dağılımı, cerrahi planlama sürecinde kanserli hücrelerin hangi bölgede olduğunun değerlendirilmesini sağlar. Kanserin yayıldığı lenfler ve sağlıklı lenfler, bu dağılım ve sınıflandırma sayesinde ayırt edilebilir. Öte yandan sağlıklı bölgelerin işlem esnasında korunması da bu şekilde daha kolay hale gelir.

Boyun Diseksiyonu Hangi Hastalıklarda Yapılır?

Boyun diseksiyonu, kanser hastalıklarında tümörlü lenf nodlarının çıkarılması için uygulanır. Başka hastalık türlerinin tedavisi için başvurulan bir yöntem değildir. Boyun lenf nodu bölgelerini kapsayan ve sınıflandırma dahili içerisinde yer alan kanserli nodlar, bu işlem sayesinde temizlenebilir. Tiroid kanseri, ağız kanseri, dil kanseri ve gırtlak kanseri gibi hastalıklarda bu yönteme başvurulabilir.

Tiroid kanseri

Level VI bölgesinde bulunan lenf nodlarında tümörlü nodların görüntülenmesi halinde, kanserin yayılımını önlemek adına boyun diseksiyonu yapılabilir. Bu bölge, ön orta boyun çevresi olarak bilinir ve level VI'da bulunan lenf nodlarında tümör meydana gelmesi, tiroid kanseri oluşumuna neden olabilir.

Ağız, dil ve gırtlak kanserleri

Level I, II ve III bölgelerinde yer alan lenflerde tümör oluşmasına bağlı olarak kişilerde ağız, dil ve gırtlak kanseri meydana gelebilir. Level I'de tümör meydana gelmesi, genellikle ağız kanseri ile alakalı olarak bilinir. Level II'de tümör oluşumunda ise hem dil hem de ağız kanseri riski söz konusudur. Level III'de tümör oluşması halinde ise gırtlak kanseri riski artış gösterebilir.

Tükürük bezi tümörleri

Tükür bezinde oluşan kötü huylu tümörler, zamanla lenf nodlarına doğru yayılım gösterebilir. Bu durum aynı zamanda dil ve ağız kanseri riskine de neden olabilir. Boyundaki lenf bezlerine tümörlerin yayılması halinde, boyunda bulunan bazı lenf bezlerinin boyun diseksiyonu ile alınması gereklidir.

Boyun Diseksiyonu Türleri Nelerdir?

Boyun diseksiyonu, çıkarılan lenf nodlarına bağlı olarak 4 farklı türde değerlendirilir. Bazı durumlarda boyun bölgesinde bulunan tüm lenf nodlarının temizlenmesi gerekli olabilir. Bu durum, oldukça geniş bir cerrahi müdahale sürecini kapsar. Genellikle tüm bölgelere yayılım söz konusu değilse bu yönteme başvurulmaz. Bazı durumlarda ise önemli kas ve sinir yapıları korunarak lenflerin büyük bir kısmının temizlenmesi gerekebilir. Kaç lenfin alındığı, hangi level lenflerin alındığı ve kas ya da sinir yapılarının korunup korunmadığına bağlı olarak farklı boyun diseksiyon türleri vardır.

Radikal boyun diseksiyonu

Radikal boyun diseksiyonu, boyun bölgesindeki tüm lenf nodlarının alınması olarak bilinen geniş kapsamlı cerrahi müdahale türü olarak bilinir. Bu süreçte bölgede bulunan bazı kas ve sinir yapılarının da alınma ihtimali vardır. Aynı zamanda damar yapılarından bazılarının da cerrahi müdahale sürecinde alınması gerekli olabilir.

Modifiye radikal boyun diseksiyonu

Modifiye radikal boyun diseksiyonunda, lenf nodlarının büyük bir kısmı çıkarılır. Önemli kas, sinir ve damar yapılarından ise bazıları korunur. Ameliyat sonrası süreçte fonksiyonların ve estetik görünümün korunması açısından, önemli yapıların mümkün oldukça korunması hedeflenir.

Selektif boyun diseksiyonu

Selektif boyun diseksiyonu, sadece kanser yayılım riski bulunan lenf nodlarının bölgeden çıkarılmasıdır. Bu işlemde hastalığın kontrol altına alınması hedeflenirken aynı zamanda kas, sinir ve damar yapıları da korunur. Kanser yayılım riski olmayan lenf nodları alınmaz. Sağlıklı dokuların korunması önceliklidir.

Santral ve lateral boyun diseksiyonu

Santral ve lateral boyun diseksiyonu, lenf nodlarının yerleşim bölgeleri baz alınarak gerçekleştirilen bir işlemdir. Santral, orta lenf nodlarını belirtir ve lateral ise yan boyun lenf nodlarıdır. Bu işlemin yapılmasının en temel nedeni, tiroid kanseri olarak bilinir. Tiroid kanseri riski yüksek olan kişiler için de bu işleme başvurulması gerekli olabilir.

Boyun Diseksiyonu Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Boyun diseksiyonu ameliyatının gerçekleştirilebilmesi için öncelikle hastaların klinik bulguları değerlendirilmelidir ve görüntüleme yöntemlerine başvurularak bölgedeki lenf nodları incelenmelidir. Daha sonrasında ise kişilere genel anestezi verilerek ameliyat sürecine başlanır. Lenf bezleri ve gerekli durumlarda çevredeki dokuların çıkarılması ile süreç tamamlanır.

Genel anestezi altında cerrahi süreç

Ameliyat, hastaya genel anestezi uygulanarak gerçekleştirilir. Böylelikle hastalar, işlem esnasında acı ya da ağrı hissi yaşamaz. Hastanın lenf nodlarının çıkarılması da daha kolay bir şekilde gerçekleşmiş olur. Fakat ameliyat sonrasındaki ilk birkaç gün boyun bölgesinde ağrı hissi meydana gelebilir.

Lenf bezleri ve çevre dokuların çıkarılması

Boyun diseksiyonu esnasında hastanın hangi lenf nodüllerinde tümör bulunduğu belirlenir ve anatomik yapı ile leveller göz önüne alınarak lenf bezleri çıkarılır. Çevre dokulara tümörün yayılmış olması halinde ya da yayılmasına bağlı olarak çevre dokuların çıkarılması da mümkündür.

Ameliyat süresi ve hastanede kalış

Boyun diseksiyonu ameliyatı 3 ile 6 saatlik süreç içerisinde gerçekleşir. Ameliyatın süresi, hangi boyun diseksiyonu türünün uygulandığına bağlı olarak değişebilir. Radikal boyun diseksiyonunda işlem daha uzun sürerken selektif boyun diseksiyonu daha kısa süre içerisinde tamamlanabilir.

Boyun Diseksiyonu Sonrası İyileşme Süreci

Boyun diseksiyonu sonrası iyileşme süreci, hastada hangi level nodların alındığına ve hangi tür işlemin uygulandığına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Geniş kapsamlı cerrahi müdahalelerde iyileşme süreci uzayabilir. Fakat genel olarak ameliyattan sonra hastalar birkaç haftalık süreç içerisinde günlük yaşantısına dönüş sağlar ve bir ila bir buçuk ay içinde ise tam iyileşme görülür.

Hastanede takip ve dren kullanımı

Ameliyat sonrasında hastaların bir süre hastanede müşahede altında tutulması gereklidir. Bölgede sıvı birikiminin önlenmesi için hastaya birkaç gün boyunca dren takılır. Sıvı azalması tespit edildiğinde ise dren çıkarılır ve yara bölgesindeki iyileşme gözlemlenir. Yara iyileşmeye başladığında ve dren takımına gerek kalmadığında hasta taburcu edilebilir.

Günlük hayata dönüş süresi

Boyun diseksiyonu sonrasında hastanın günlük hayata dönme süresi birkaç haftayı bulabilir. Kişinin genel sağlık durumu ve ameliyat sonrasında ortaya çıkabilecek komplikasyonlara bağlı olarak bu süre uzayıp kısalabilir. Tam iyileşme süresi ise 1 ay veya daha uzun olabilir.

Fiziksel kısıtlılık ve rehabilitasyon

Ameliyattan sonra kişilerin boyun ve omuz hareketlerinde geçici bir süre kısıtlanmalar görülebilir. Kişinin tekrar hareket kabiliyeti kazanabilmesi ve sinir hasarının azaltılması için ise fizik tedavi ve rehabilitasyon sürecine başlanması önerilebilir. Kişilerin evde yapabileceği bazı egzersizler de vardır. Düzenli olarak egzersizleri yapmak, hareket kısıtlamasını azaltır.

Boyun Diseksiyonu Riskleri ve Komplikasyonları

Boyun diseksiyonu sonrasında kişilerde enfeksiyon ve şişlik oluşumu gibi bazı komplikasyonlar görülebilir. Bazı durumlarda ise sinir hasarı ve hareket kısıtlılığı gibi ciddi riskler ortaya çıkabilir. Bu gibi durumlarda hastaların ortaya çıkan komplikasyonları doktora bildirmesi gereklidir.

Sinir hasarı ve hareket kısıtlılığı

Boyun bölgesinde bulunan lenf nodlarının alınması, nadiren de olsa hareket kısıtlılığına yol açabilir. Genellikle omuz hareketlerinin ve boyun hareketlerinin yapılması bu süreçte zorlaşabilir. Hareketlerin kısıtlanmasının nedeni ise bölgedeki sinirlerin hasar görmüş olmasıdır. Sinir hasarı nedeni ile hareket kısıtlılığı geçici komplikasyonlar olarak bilinir. Durumun devam etmesi halinde ise doktora başvurulmalıdır.

Enfeksiyon ve kanama riski

Ameliyattan sonra bölgede enfeksiyon meydana gelebilir. Özellikle hijyen kurallarına dikkat edilmemesi halinde ameliyatlı bölgede kötü koku ve şişlik gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Nadiren de olsa bölgede kanamanın meydana gelmesi mümkündür. Bu nedenle ameliyat sonrasında bölgenin bakımına dikkat edilmelidir ve yara takibi yapılmalıdır.

Lenfödem ve şişlik

Boyun diseksiyonu sonrasında ortaya çıkabilecek riskler arasında şişlik yer alır. Boyun bölgesinde hafif şişliklerin ortaya çıkma ihtimali vardır. Bazı kişilerde ise lenfödem oluşma ihtimali söz konusudur. Lenfödem, lenf sıvısının dokularda birikerek özellikle kol ve bacak bölgelerinde ödem oluşumu olarak bilinir.

Boyun Diseksiyonu Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?

Boyun diseksiyonu sonrası bölgenin hijyenine dikkat edilmelidir. Ameliyatlı bölgenin enfeksiyon kapmaması için temastan kaçınılmalıdır. Bölgeye dokunulması gerekli ise ellerin dezenfekte edilmesi oldukça önemlidir. Ameliyattan sonra ağır fiziksel aktiviteler yapılmamalıdır ve boyun bölgesi zorlanmamalıdır. Doktorlar tarafından önerilen egzersizler varsa bu egzersizler düzenli olarak yapılmalıdır. Düzenli aralıklarla doktor kontrolüne gidilmesi de oldukça önemlidir. Böylelikle olası komplikasyonların erken dönemde fark edilmesi mümkün hale gelir.

Boyun Diseksiyonu ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Boyun diseksiyonu kaç saat sürer?

Boyun lenf ameliyatı ortalama olarak 3 ile 6 saat arasında tamamlanan bir cerrahi işlem türüdür. Çıkarılacak olan lenf nodlarının boyutuna ve sayısına bağlı olarak ameliyatın süresi uzayabilir ya da kısalabilir. İşlem esnasında farklı cerrahi müdahalelerin aynı anda gerçekleştirilme ihtimali de vardır. Bu durum da ameliyatın süresini direkt olarak etkiler.

Boyun lenf ameliyatı zor mu?

Boyun lenf ameliyatı zor olarak değerlendirilebilir. Hem lenf nodlarının bulunduğu bölge hem de hastanın genel sağlık durumu ve kanserin yayılımı, ameliyatın zorluk seviyesini etkiler. Boyun önemli ve hassas bir bölge olduğu için uzman hekimler tarafından sürecin gerçekleştirilmesi gereklidir.

Ameliyat sonrası iz kalır mı?

Ameliyat sonrası bölgede iz kalma ihtimali vardır. Fakat izler genellikle boyun bölgesinde yer alan çizgiler ile bir bütün olarak görülür ve rahatsızlık hissine neden olmaz. Kişilerin cilt yapısı ve yaranın iyileşme durumu, izin ne kadar belirgin olacağını etkileyebilir. Bazı kişilerde fark edilmeyecek kadar hafif bir iz oluşabilirken bazı kişilerde ise belirgin ameliyat izi kalma ihtimali bulunur.

Boyun diseksiyonu için hangi doktora gidilir?

Boyun diseksiyonu için öncelikle kulak burun boğaz alanında uzmanlaşmış hekimlerin hastayı muayene etmesi gerekir. Boyun ya da baş bölgesinde kanserli lenflerin olduğuna dair şüphe söz konusu ise hastalar, boyun cerrahisi uzmanları tarafından da muayene edilir. Bu süreçte birkaç farklı uzman hekimin görüşüne başvurulması gerekli olabilir.

Boyun diseksiyonu için hangi bölüme gidilir?

Boyun diseksiyonu riski söz konusu ise kulak burun boğaz bölümünden randevu alınması mümkündür. Gerekli olması halinde hastalar, baş - boyun cerrahisine ya da onkoloji merkezlerine sevk edilebilir. Fakat ilk değerlendirmenin gerçekleşebilmesi için kulak burun boğaz bölümüne başvurulmalıdır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."