Perkütan Endoskopik Gastrostomi (PEG) Nedir? PEG Kimlere Yapılır?

Perkütan Endoskopik Gastrostomi (PEG), çeşitli nedenler ile ağız yoluyla yeterli beslenemeyen hastaların besin ihtiyacını karşılamak amacıyla, karın ön duvarından geçirilerek doğrudan mideye yerleştirilen esnek bir beslenme tüpüdür. Bu yöntem, endoskopi eşliğinde uygulanarak cerrahi bir ameliyata gerek duyulmadan hastaların güvenli ve konforlu bir şekilde beslenmesini sağlıyor. PEG uygulaması, genellikle 2-3 haftadan daha uzun süre ağızdan beslenemeyecek olan veya ağızdan beslenmesi riskli olan hastalar için tercih ediliyor. Memorial Bahçelievler Hastanesi İleri Endoskopi Merkezi’nden Prof. Dr. A. Emre Yıldırım, PEG ile ilgili tüm detayları anlattı.

Perkütan Endoskopik Gastrostomi (PEG) Nedir?

Perkütan Endoskopik Gastrostomi (PEG), tıbbi nedenlerle yutma güçlüğü çeken veya ağızdan beslenmesi riskli olan bireylerde, besinlerin, sıvıların ve ilaçların doğrudan mideye ulaştırılmasını sağlayan bir işlemdir. "Perkütan" (cilt üzerinden) ve "Gastrostomi" (mideye ağız açılması) terimlerinin birleşimi olan bu uygulama, günümüzde modern tıbbın sunduğu en güvenli ve etkili beslenme yöntemlerinden biridir.

Perkütan Endoskopik Gastrostomi Uygulamasının Gelişimi

Geçmişte mideye beslenme tüpü takılması için büyük cerrahi operasyonlar (açık ameliyatlar) gerekirken, 1980'li yıllardan itibaren endoskopik tekniklerin gelişmesiyle bu süreç tamamen değişmiştir. Günümüzde PEG, genel anestezi gerektirmeden, sadece hafif bir sedasyon (sakinleştirme) altında, endoskopi ünitesinde kısa sürede tamamlanabilen bir işlem haline gelmiştir. Açık cerrahiye göre enfeksiyon riskinin daha düşük olması, iyileşme süresinin kısalığı ve hastanede yatış gerektirmemesi nedeniyle uzun süreli enteral beslenme ihtiyacı olan hastalarda altın standart olarak kabul edilmektedir.

PEG Kimlere Yapılır? Uygulama Alanları ve Endikasyonlar

PEG uygulaması, genellikle 2-3 haftadan daha uzun süre ağızdan beslenemeyecek olan veya ağızdan beslenmesi riskli olan hastalar için tercih edilmektedir. Başlıca uygulama alanları ve endikasyonlar şunlardır:

• Nörolojik Hastalıklar: İnme (felç), Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS), Parkinson hastalığı, Alzheimer hastalığı ve demans gibi yutma refleksini bozan veya yutma güçlüğüne neden olan durumlar.
   
• Baş ve Boyun Tümörleri: Yemek borusu, gırtlak veya ağız içi kanserleri nedeniyle yutmanın engellendiği veya ağrılı olduğu durumlar.
   
• Travmalar: Ciddi kafa travmaları, yüz yaralanmaları veya çene kırıkları gibi ağızdan beslenmeyi imkansız kılan durumlar.
   
• Diğer Durumlar: Uzun süreli yoğun bakım takibi gerektiren, komadaki hastalar veya kronik bağırsak hastalıkları gibi malnütrisyon riski taşıyan durumlar.

PEG hem geçici (hastanın iyileşme sürecinde yutma fonksiyonu geri gelene kadar) hem de kalıcı (kronik ve ilerleyici hastalıklarda uzun süreli beslenme desteği için) bir çözüm olarak kullanılabilmektedir.

PEG İşlemi Nasıl Uygulanır?

PEG işlemi, deneyimli bir gastroenteroloji uzmanı tarafından endoskopi ünitesinde veya ameliyathanede, genellikle 15-20 dakika gibi kısa bir sürede gerçekleştirilmektedir. İşlem adımları şunlardır:

1. Hazırlık: Hasta endoskopi ünitesine alınır, vital bulguları (kalp hızı, tansiyon ve oksijen satürasyonu) değerlendirilir, damar yolu açılır ve anestezi uzmanı tarafından hafif-derin sedasyon (sakinleştirici ilaçlar) uygulanır. Ayrıca enfeksiyon riskini azaltmak için işlem öncesi antibiyotik verilebilir.
    
2. Endoskopi: Hastanın ağzından ince, esnek bir tüp olan standart endoskop mideye ilerletilir. Midenin iç yüzeyi detaylıca incelenir.
    
3. Yer Belirleme: Endoskopun ucundaki ışık yardımıyla karın duvarından mideye en uygun ve güvenli giriş noktası belirlenir. Bu nokta, karın cildinde küçük bir işaretle belirlenir.
    
4. Yerleştirme: Belirlenen noktaya lokal anestezi uygulandıktan sonra, steril şartlar altında karın cildinde küçük bir kesi yapılır. Özel bir kılavuz tel ve endoskop yardımıyla esnek PEG tüpü mideye yerleştirilir ve dışarıdan sabitlenir.
    
5. Kontrol: Tüpün doğru konumda olduğu endoskopik olarak tekrar doğrulanır ve işlem sonlandırılır. Hasta genellikle aynı gün evine gönderilebilir.

PEG’in Avantajları Nelerdir?

PEG, özellikle uzun süreli beslenme desteği gereken hastalarda nazogastrik (burundan mideye giden) sonda gibi diğer yöntemlere kıyasla önemli avantajlar sunmaktadır:

• Hasta Konforu: Burunda ve boğazda sürekli bir yabancı cisim hissi oluşturmamakta böylece oluşabilecek tahrişi de önlemektedir. Bu da hastanın yaşam kalitesini artırmaktadır.
   
• Sosyal Adaptasyon: Tüp, kıyafetlerin altında kolayca gizlenebilmekte, hastanın sosyal hayata katılımını ve özgüvenini olumlu yönde etkilemektedir.
   
• Aspirasyon Pnömonisi Riskinde Azalma: Nazogastrik sondalara göre mide içeriğinin akciğerlere kaçması (aspirasyon) riskini önemli ölçüde azaltmakta, bu da özellikle yutma güçlüğü olan hastalarda hayati önem taşımaktadır.
   
• Uzun Süreli Kullanım: PEG tüpleri, nazogastrik sondalara göre çok daha uzun süre (aylarca) güvenle kullanılabilmekte ve sık sık değiştirilmesi gerekmemektedir.
   
• Kolay Bakım: Bakımı nispeten kolaydır ve hasta yakınları tarafından evde rahatlıkla yapılabilmektedir.

Perkütan Endoskopik Gastrostomi Sonrası Beslenme ve Bakım Önerileri

PEG tüpü takıldıktan sonra hastanın konforu ve tüpün uzun ömürlü kullanımı için dikkat edilmesi gereken bazı önemli noktalar vardır:

• İlk Beslenme: İşlemden yaklaşık 4-6 saat sonra, doktorun onayıyla az miktarda su ile beslenmeye başlanmaktadır. Herhangi bir sorun yaşanmazsa, kademeli olarak doktor veya diyetisyen tarafından önerilen özel tıbbi mamalara geçilmektedir.
   
• Pansuman ve Cilt Bakımı: İlk 2 gün boyunca tüp çevresindeki pansuman açılmamalıdır. Sonrasında günlük olarak sabunlu su veya antiseptik solüsyon ile nazikçe temizlenmeli ve kuru tutulmalıdır. Tüpün etrafındaki cildin kızarması veya tahriş olması durumunda doktorunuza danışılmalıdır.
   
• Tüp Yıkama: Her beslenme öncesi ve sonrası ile ilaç uygulamalarından sonra tüpün tıkanmasını önlemek amacıyla 30-50 ml ılık su ile yıkanması şarttır.
   
• Beslenme Pozisyonu: Beslenme sırasında ve beslenme bittikten sonraki 30-60 dakika boyunca hastanın başı en az 30-45 derece yukarıda olacak şekilde oturtulmalı veya yarı oturur pozisyonda tutulmalıdır. Bu, aspirasyon riskini azaltmaktadır.

PEG Tüpü Ne Kadar Süre Kalır ve Nasıl Çıkarılır?

PEG tüplerinin ömrü genellikle kullanılan tüpün tipine ve hastanın bakımına bağlı olarak 6 ay ile 1 yıl arasında değişebilmektedir. Tüp eskidiğinde, yıprandığında veya tıkandığında, doktor tarafından kolayca yenisiyle değiştirilebilmektedir.

Eğer hastanın yutma fonksiyonu zamanla geri döner ve ağızdan yeterli beslenmeye başlayabilirse, PEG tüpü kolaylıkla çıkarılabilmektedir. Tüpün çıkarılması işlemi de genellikle endoskopik yöntemle veya doktorun uygun gördüğü şekilde, basit ve ağrısız bir işlemle gerçekleştirilmektedir. Tüp çıkarıldıktan sonra karın duvarındaki küçük delik, birkaç gün içinde cerrahi onarıma gerek kalmadan kendiliğinden kapanmaktadır.

Perkütan Endoskopik Gastrostomi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

PEG tüpü nedir?

PEG tüpü, ağızdan beslenemeyen veya beslenmesi riskli olan hastaların besin, sıvı ve ilaç ihtiyaçlarını doğrudan mideye ulaştırmak için karın duvarından mideye yerleştirilen esnek, tıbbi bir borudur.

PEG takılırken hasta acı duyar mı?

Hayır, işlem öncesinde uygulanan hafif sedasyon ve lokal anestezi sayesinde hasta işlem sırasında herhangi bir ağrı veya rahatsızlık hissetmez. İşlem sonrası hafif bir hassasiyet olabilir.

PEG hangi hastalara takılır?

Uzun süre ağızdan beslenemeyecek olan veya yutma güçlüğü çeken nörolojik hastalıkları (inme, ALS, Parkinson) olan, baş-boyun tümörleri nedeniyle beslenemeyen veya ciddi travma geçirmiş hastalara takılır.

PEG tüpü olan birisi banyo yapabilir mi?

Evet, işlemden yaklaşık 7-10 gün sonra, yara yeri tamamen iyileşip kuruduğunda ve doktor onayı alındığında banyo yapılabilir. Tüp çevresinin temiz ve kuru tutulması önemlidir.

PEG tüpü üzerinden normal yemek verilebilir mi?

İdeal olan, doktor veya diyetisyen tarafından önerilen özel tıbbi mamaların kullanılmasıdır. Ancak doktor onayıyla, blenderdan geçirilmiş, pürüzsüz, tanesiz ve yeterince sulu ev yemekleri de verilebilir. Katı veya pütürlü gıdalar tüpü tıkayabilir. Bu konuda hassas ve dikkatli olunmalıdır.

Tüp yerinden çıkarsa ne yapmalıyım?

PEG tüpü yerinden çıkarsa, karın duvarındaki delik birkaç saat içinde kapanmaya başlayabilir. Bu durumda vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalı ve tüpün yeniden takılması sağlanmalıdır.

PEG’in zararları ve olası riskleri nelerdir?

PEG işlemi genellikle güvenli olsa da, nadiren enfeksiyon (tüp çevresinde kızarıklık, akıntı), kanama, tüp kenarından sızıntı veya tüpün tıkanması gibi riskler görülebilir.

PEG uygulaması genellikle güvenli olsa da, nadiren komplikasyonlar görülebilir. En sık görülen komplikasyonların başında yara yeri enfeksiyonu gelir ve bu durum genellikle lokal kızarıklık, ağrı ya da sarı-yeşil akıntı ile kendini gösterir; bunun yanı sıra tüpün yerinden oynaması veya tamamen çıkması şeklinde ortaya çıkan tüp dislokasyonu acil müdahale gerektirebilir. Stoma çevresinden mide içeriği ya da mamanın sızması da sık karşılaşılan sorunlardan biridir. Giriş yerinde kanama veya mide içindeki balonun basısına bağlı ülserasyon gelişebilirken, mide içeriğinin akciğerlere kaçması sonucu aspirasyon pnömonisi gibi ciddi tablolar da görülebilir. Daha nadir ancak önemli komplikasyonlar arasında PEG iç tamponunun mide duvarına gömülmesiyle oluşan gömülü tampon sendromu ile mide veya bağırsak duvarının delinmesine bağlı gelişen peritonit ve perforasyon yer alır. Deneyimli ellerde ve uygun bakımla bu risklerin gerçekleşme oranı oldukça düşüktür.

Prof. Dr. A. Emre YILDIRIM

Gastroenteroloji

Bahçelievler Hastanesi

Kolay Randevu Al

Doktorun Profili

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."