Periton Diyalizi Nedir? Nasıl Uygulanır?

Periton diyalizi; böbrek yetmezliği hastalarında vücutta biriken zararlı atıkları ve fazla sıvıyı temizleyen, evde uygulanan bir tedavi yöntemidir. Bu yöntemde, karın boşluğunu kaplayan ve periton adı verilen doğal, yarı geçirgen zar bir filtre görevi görerek kanın temizlenmesini sağlar. Ameliyatla karın boşluğuna yerleştirilen küçük, esnek bir kateter aracılığıyla karın içine özel bir diyaliz sıvısının verilmesi, bu sıvının karında birkaç saat bekleyerek kandaki üre ve kreatinin gibi toksinleri periton zarı üzerinden kendine çekmesi ve ardından kirli sıvının tekrar dışarı boşaltılması ile işlem gerçekleştirilir.

Periton Boşluğu Nedir?

Periton boşluğu; karın içi organları ile karın duvarı arasında kalan anatomik alandır. Sağlıklı bir vücutta bu boşluk, organların birbiri üzerinde rahatça hareket etmesini ve kaymasını sağlayan çok az miktarda özel bir kayganlaştırıcı sıvı barındırır.Böbrek yetmezliği gibi sağlık problemlerinde bu boşluk, içerisinde yer alan kılcal damar ağı sayesinde kanın temizlenmesini sağlar.

Periton Diyalizi Nasıl Çalışır? 

Periton diyalizi, kanı vücut dışına çıkarmadan doğrudan karın içindeki kılcal damarlarda temizleyen bir yöntemdir. Sistem, karın boşluğunu çevreleyen ve yoğun bir kılcal damar ağına sahip olan periton zarının süzme yeteneğine dayanır. Karın içine verilen özel diyaliz sıvısı (diyalizat), yoğunluk farkı sayesinde kandaki üre, kreatinin gibi zararlı atıkları ve fazla suyu kendi içine çeker. Süreç sonunda bu kirli sıvı vücuttan uzaklaştırılır.

Periton Diyalizi Neden Yapılır? 

Periton diyalizi; kronik böbrek yetmezliği nedeniyle kanı süzme yeteneğini tamamen kaybetmiş olan hastalarda, toksinlerin ve bazı zararlı maddelerin vücutta birikerek hayati organlara zarar vermesini önlemek amacıyla yapılır. Bu tedavi, hastanın kendi evinde tedavisini yönetmesine imkan tanıdığı için daha sık tercih edilir.

Böbrek yetmezliğinde periton diyalizinin rolü 

Kronik böbrek yetmezliği yaşayan hastalarda bu tedavinin rolü, işlevini yitirmiş böbreklerin yerine geçerek kanda biriken zehirli atık maddeleri ve akciğer ödemine yol açabilecek fazla sıvıyı vücuttan uzaklaştırmaktır. Bu temizlik, kalbin ve damar sisteminin aşırı yüklenmesini önler. Tedavi, kalıcı bir iyileşme sağlamasa da hasta böbrek nakli olana kadar, böbreklerin işleyişine devam edebilmesini sağlar.

Periton diyalizinin tercih edildiği durumlar

Bu yöntemin öncelikli olarak tercih edildiği durumlar; hastanın damar yapısının hemodiyaliz için uygun olmaması, ciddi kalp yetmezliği bulunması, bebeklik veya çocukluk çağındaki hastaların büyüme süreçlerinin korunmak istenmesi olarak bilinir. Ev ortamında bu tedavinin uygulanabilmesi, evden çıkamayan kişiler için de uygundur.

Periton Diyalizi Nasıl Uygulanır?

Periton diyalizi, steril laboratuvar ve ev koşullarında, karın boşluğuna yerleştirilen kalıcı esnek bir boru ile özel tıbbi solüsyonların karın içine aktarılması, sıvının içeride belirli bir süre bekletilerek temizlik yapması ve ardından kirli sıvının dışarı boşaltılması ile gerçekleştirilir. 

Periton diyaliz kateteri nasıl yerleştirilir? 

Periton diyaliz kateteri, ameliyathane veya lokal cerrahi koşullarında uzman bir genel cerrah ya da nefroloji hekimi tarafından, göbek deliğinin hemen altından küçük bir kesi açılarak esnek silikon borunun bir ucunun karın boşluğunun en derin noktasına yerleştirilmesi yöntemiyle cerrahi olarak takılır. Karın duvarına sabitlenen bu kateter, dokuların borunun etrafını sarması ve sızıntıları önlemesi için genellikle yerleştirildikten 2 ile 3 hafta sonra aktif olarak kullanılmaya başlanır. İşlem, diyaliz sıvısının vücuda girip çıkacağı kalıcı ve güvenli bir kapı oluşturur.

Diyalizat sıvısı nasıl kullanılır? 

Diyalizat adı verilen temizleme sıvısı, steril setler ve torbalar halinde hastaya ulaştırılır; uygulama anında sıvı önce oda sıcaklığına getirilir, ardından otomatik bir cihaz yardımıyla kateter üzerinden karın boşluğuna akıtılır. Karın içine dolan bu glukoz içerikli solüsyon, kandaki atıkları kendine çekmek için içeride 4 ile 6 saat boyunca bekletilir. Torbanın diğer ucuyla ise kirli sıvı karından dışarıya atılır.

Periton diyalizi uygulama süreci 

Uygulama süreci; kateter ucunun steril solüsyon torbasına bağlanması, sıvının karına verilmesi, sıvının içeride bekletilmesi ve kirli sıvının boş torbaya aktarılması ile gerçekleştirilir. İşlem odasının temiz olmasına dikkat edilmesi gereklidir. Bu nedenle hastane ortamında işlemin gerçekleştirilmesi sağlık açısından daha doğrudur.

Tedavi ne kadar sürer? 

Karın içine sıvının doldurulması ve geri boşaltılması aşamaları ortalama 15 ila 20 dakika gibi kısa bir sürede tamamlanırken sıvının karın içinde kalıp temizlik yaptığı bekleme evresi ise seçilen diyaliz türüne göre 4 ile 8 saat arasında değişmektedir. Bu döngü, gün içinde 4 kez tekrarlanır; cihazlı tedavilerde ise süreç hastanın gece uykusu boyunca yaklaşık 8-10 saat otomatik olarak gerçekleşir.

Periton Diyalizinde Kullanılan Kateter Nedir? 

Periton diyalizinde kullanılan kateter, biyo-uyumlu silikon malzemeden üretilmiş, karın içi dokulara zarar vermeyen, üzerinde mikropların içeri sızmasını engelleyen özel bariyerler barındıran kateter diyaliz sistemidir. Kateterin karın dışında kalan ucu, kullanılmadığı zamanlarda steril kapaklarla korunur.

Periton diyaliz kateterinin görevi 

Periton diyaliz kateteri görevi, her gün karın içine verilmesi ve geri alınması gereken yüksek hacimli diyaliz solüsyonlarının, karın duvarındaki dokulara ve bağırsaklara hiçbir zarar vermeden, tamamen steril ve kesintisiz bir rota üzerinden akmasını sağlamaktır. Diyaliz hastası olan bireyler için yapay böbrek görevi gördüğü şeklinde de tanımlanması mümkündür.

Kateter bakımı nasıl yapılır? 

Kateter, her gün steril gazlı bezler ve uzman hekimin önerdiği antiseptik solüsyonlar kullanılarak içeriden dışarıya doğru dairesel hareketlerle nazikçe temizlenmeli ve ardından üzeri temiz bir pansumanla kapatılmalıdır. Bölgenin ıslanması veya kirlenmesi durumunda tekrar pansuman yapılması gereklidir. Aksi halde enfeksiyon riski oluşabilir. 

Kateter kullanımında dikkat edilmesi gerekenler

Kateter kullanımında dikkat edilmesi gereken en önemli noktalar; borunun bir yere takılarak tahriş olmasını önlemek, kişisel hijyene özen göstermek ve çıkış yerinde oluşabilecek kızarıklık, kabuklanma veya akıntıyı uzman hekimlere bildirmektir. Ayrıca kateterin karın içinde kıvrılması ve sıvı akışının durması tehlikeli olabilir. Bunun için lifli gıdaların tüketimi önerilir. 

Periton Diyalizi Çeşitleri Nelerdir? 

Periton diyaliz çeşitleri, temizleme sıvısının karın içine verilme yöntemine ve bu işlemin günün hangi zaman diliminde gerçekleştirildiğine bağlı olarak sürekli ayaktan periton diyalizi (SAPD) ve otomatik periton diyalizi (APD) olmak üzere iki ana gruba ayrılır. 

Sürekli ayaktan periton diyalizi (SAPD) 

Sürekli ayaktan periton diyalizi (SAPD), herhangi bir elektrikli makineye ihtiyaç duymadan, hastanın gün içinde torbaları değiştirerek gerçekleştirdiği, sıvının karında 4-6 saat kalıp gün boyunca temizliğin kesintisiz sürmesini sağlayan bir yöntemdir. Hastanın bu torba değişimi sürecini sabah, öğle, akşam ve gece yatarken olmak üzere günde genellikle 4 kez tekrarlaması önerilir.

Otomatik periton diyalizi (APD) 

Otomatik periton diyalizi (APD), sıvı değişim işlemlerinin tamamının, hasta gece yatağında uyurken cycler adı verilen küçük ve akıllı bir elektronik makine tarafından sabaha kadar kesintisiz ve otomatik olarak gerçekleştirilmesi yöntemidir. Hasta yatmadan önce kateterini makineye bağlar ve sabaha kadar makine sıvıyı doldurup boşaltır.

Periton diyalizi yöntemleri nasıl seçilir? 

Yöntemlerin seçimi; hastanın yaşam tarzı, mesleki durumu, evin hijyeni, torba değişimini gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceği veya ona yardım edecek bir yakınının olup olmamasının yanı sıra, periton zarının laboratuvarda yapılan PET ile ölçülen geçirgenlik hızı dikkate alınarak uzman hekimler tarafından belirlenir. Zarın yapısı çok hızlı süzme yapıyorsa otomatik cihazlar, daha yavaş süzme yapıyorsa ayaktan manuel yöntemler tercih edilir. 

Periton Diyalizi ile Hemodiyaliz Arasındaki Farklar Nelerdir?

Hemodiyaliz ve periton diyalizi arasındaki en temel fark, tedavi mekanı ve kanın süzülme şeklidir. Hemodiyaliz, kanın vücut dışındaki bir makine filtresinden geçirilerek hastane ortamında hızlıca temizlenmesi esasına dayanır. Periton diyalizi ise kanı damardan çıkarmadan, hastanın kendi evinde ve karın zarı kullanılarak gün içine yayılan daha yavaş, kesintisiz bir yöntemle temizler.

Periton Diyalizinin Avantajları Nelerdir? 

Periton diyalizinin avantajı, hastanın diyaliz ünitesi merkezine gitmek zorunda kalmadan tedaviyi gerçekleştirme imkanının sunulmasıdır. Aynı zamanda sürekli damar yolu açılmasına gerek kalmaması da işlemin en önemli avantajlarından birisi olarak değerlendirilebilir. Sürekli süzme işlemi ise diyaliz sonrası halsizlik veya ani tansiyon düşüşü gibi belirtilerin oluşum riskini azaltır.

Evde uygulanabilmesi 

Tedavi, hastanın sterilizasyon şartlarını kendi kontrol etmesini ve hastane yerine ev ortamında konforlu bir şekilde diyaliz sürecini gerçekleştirmesini sağlar. Bu durum, özellikle yaşlı veya hareket kısıtlılığı olan bireyler için önerilebilir. Fakat ev ortamında bu tedavinin gerçekleştirilebilmesi için hijyen kurallarına da dikkat edilmesi gereklidir. 

Günlük yaşama uyum sağlaması 

Tedavinin evde uygulanabilmesi sayesinde hastalar, gün içinde veya gece uykusu boyunca diyaliz tedavilerini sürdürürken günlük yaşantılarına da devam edebilirler. İşlem sadece belirli saatlerde gerçekleştirileceği için gün içerisinde herhangi bir probleme neden olmaz. Periton diyalizi yorumlar ve hasta deneyimleri incelendiğinde de bu yöntemin kişilerin kendisini daha konforlu hissettiğini gösterir.

Daha esnek tedavi planı sunması 

Daha esnek bir tedavi planı sunması, hastanın randevu saatlerine bağlı kalmaksızın günlük planlarını belirleyebilmesini sağlar. Bu esneklik sayesinde kişi, kendisini daha rahat hisseder ve günlük yaşantısına devam edebilir. Daha esnek tedavi planının sunulması aynı zamanda hastanın psikolojisinin bu süreçten daha az etkilenmesini de sağlar.

Periton Diyalizinin Riskleri ve Komplikasyonları Nelerdir? 

Periton diyalizinin riskleri ve komplikasyonları, tedavinin ev ortamında hasta veya yakını tarafından yürütülmesinden dolayı, hijyen kurallarının aksatılması ile karın boşluğuna mikropların sızması ve buna bağlı olarak ise enfeksiyon oluşumunun görülmesidir. Nadiren de olsa, karın içi basıncın artması nedeniyle fıtık gelişimi veya ilerleyen yıllarda karın zarının süzme kalitesinin azalması gibi durumlar yaşanabilir.

Peritonit nedir? 

Peritonit, torba değişimleri sırasında sterilite kurallarına uyulmaması neticesinde bakterilerin karın boşluğuna sızarak karın zarında yarattığı, şiddetli karın ağrısı ve ateş yükselmesi gibi belirtilere neden olan karın için enfeksiyonudur. Peritonit belirtileri söz konusu ise uzman hekimlere danışılması gereklidir ve doktor onayı ve yönlendirmesiyle antibiyotik tedavisine başlanmalıdır.

Kateter kaynaklı sorunlar 

Kateter kaynaklı sorunlar arasında; esnek borunun karın duvarından çıktığı bölgede enfeksiyon oluşumu, silikon hattın bağırsak hareketleriyle yer değiştirerek sıvı boşaltma hızını yavaşlatması veya borunun etrafından dışarıya sıvı sızması yer alır. Bu gibi durumlarda sağlık kuruluşlarına başvurulması önerilir.

Enfeksiyon riskini azaltmak için alınabilecek önlemler 

Enfeksiyon riskini azaltmak için alınabilecek önlemler; işlem gerçekleştirirken ortamın temiz ve steril olmasını sağlamak, cerrahi maske takmak, bağlantı noktalarına çıplak elle dokunmamak ve her işlem öncesi elleri dezenfekte etmektir. Ayrıca kateter çıkış yerinin günlük pansumanı aksatılmamalıdır.

Periton Diyalizi Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Periton diyalizi sürecine başlandıktan sonra hastalar, evde her gün düzenli olarak vücut ağırlıklarını, tansiyonlarını ve karınlarından çıkan sıvının miktarını kontrol etmelidir. Protein değeri yüksek besinler tüketilmesi de dikkat edilmesi gereken durumlar arasında yer alır. Gelişmiş klinik durumlarda, kandaki zararlı maddeleri temizlemek için akut ünitelerde uygulanan hemofiltrasyon gibi yoğun tedavilere ihtiyaç duyulmaması adına işlemlerin aksatılmaması gerekir.

Periton Diyalizi için Hangi Doktora Gidilir?

Periton diyalizi tedavisine karar verilmesi, kateter takibinin yapılması, ilaç dozlarının ayarlanması ve böbrek yetmezliği sürecinin değerlendirilmesi için hastanelerin nefroloji bölümünden randevu alınması mümkündür. Nefroloji uzmanları tarafından gerekli değerlendirmelerin yapılması ile birlikte tedavi sürecine başlanır.

Periton Diyalizi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular 

Periton diyalizi evde uygulanabilir mi? 

Evet, bu diyaliz yöntemi tamamen evde, iş yerinde veya temiz bir seyahat ortamında hastanın kendisi ya da bir yakını tarafından uygulanmak üzere geliştirilmiş bir sistemdir. Böylelikle hastalar, günlük yaşantılarına devam ederken aynı zamanda tedavilerini de aksatmamış olur.

Periton diyalizi ağrılı bir işlem midir? 

Hayır, diyaliz sıvısının karına girip çıkması tamamen ağrısız bir şekilde gerçekleşir. Sadece sıvı ilk dolduğunda hafif bir dolgunluk veya gerginlik hissedilebilir. Hastalar genellikle bu hisse zaman içerisinde alışmaya başlar ve rahatsızlık duymaz.

Periton diyalizi ne kadar sürer? 

Sıvının içeri verilmesi ve geri boşaltılması işlemleri her defasında ortalama 15-20 dakika sürer. Ancak sıvının karında kalıp temizlik yaptığı bekleme süresi gün içine yayılan 4-6 saati bulabilir. Aynı zamanda işlem, gece kişinin uykusu boyunca 8-10 saat kesintisiz sürer.

Periton diyalizi sırasında banyo yapılabilir mi? 

Evet, kateter yarası tamamen iyileştikten sonra banyo yapılabilir. Ancak kateterin çıkış yerini korumak için ayakta duş alınması önerilir. Hasta küvete oturmamalı ve işlem sonrası kateter bölgesini steril şekilde kurulayarak pansuman yapmalıdır.

Periton diyalizi yapan kişiler çalışabilir mi?

Evet, özellikle geceleri makineyle yapılan otomatik yöntemleri seçen hastalar çalışma hayatlarına devam edebilir. Özellikle gündüz saatleri tamamen boş kaldığı için ağır fiziksel güç gerektirmeyen işlerde kişilerin çalışma hayatına devam etmesi mümkündür. 

Periton diyalizi her gün yapılır mı? 

Evet, periton diyalizi her gün yapılır. Vücutta her gün kesintisiz olarak biriken toksinlerin ve fazla sıvının birikmesini önlemek ve doğal böbrek çalışma temposuna devam edebilmek amacıyla bu süzme işleminin haftanın her günü yapılması gereklidir.

Periton diyalizi sırasında seyahat edilebilir mi?

Evet, periton diyalizi sırasında hastaların seyahat edebilme imkanı vardır. Fakat seyahat ederken işlem yapılan bölgenin enfeksiyon kapma riskinin göz ardı edilmemesi gereklidir. Hastalar solüsyon torbalarını yanlarında taşıyarak seyahatlerini gerçekleştirebilir.

Periton diyalizi böbrekleri tamamen iyileştirir mi? 

Hayır, bu yöntem kronik yetmezlik nedeniyle işlevini kaybetmiş olan böbrek dokularını tedavi edip iyileştirmez; sadece onların yapamadığı süzme işlevini üstlenerek hastanın yaşamını sürdürmesini sağlar. Kesin çözüm için genellikle organ nakli önerilir. Bu süreç, ilerlemiş böbrek kanseri tedavisi sonrasında böbreklerde hasar meydana gelmişse ya da kişide böbrek yetmezliği söz konusuysa destekleyicidir.

Periton diyalizinde kullanılan sıvı nedir? 

Periton diyalizinde kullanılan sıvı, içinde steril su, elektrolitler (sodyum, kalsiyum, klor) ve kandaki fazla suyu ozmotik basınçla kendine çekebilmesi için belirli bir miktar glukoz barındıran bir diyalizat solüsyonudur.

Periton diyalizi ile hemodiyaliz arasında seçim nasıl yapılır?

Periton diyalizi ile hemodiyaliz arasındaki seçim; hastanın kalp sağlığı durumu, damar yollarının uygunluğu, evinin hijyenik şartları ve nefroloji hekiminin yapacağı tıbbi testlerin sonuçlarıyla gerçekleştirilir. Genel durumun incelenmesi ile beraber alanında uzman hekimler, hasta için en uygun yöntemi belirler.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."