TENS Tedavisi Nedir, Nasıl Yapılır? TENS Cihazı Ne işe Yarar?

Tens, transkutanöz elektriksel sinir uyarımı olarak bilinen ve özellikle fizik tedavi alanında sıklıkla kullanılan bir cihazdır. Şiddetli bir şekilde ortaya çıkan bel, boyun ya da sırt ağrıları, bu cihazın kullanımı ile hafifletilebilir ve hatta tamamen ortadan kaldırılabilir. TENS cihazı, kasların ve eklemlerin rahatlamasına da yardımcıdır. Fakat bu cihazın, uzman kişiler tarafından kullanılması gereklidir.

TENS Nedir?

Tens, cilt üzerine düşük voltajda elektrik verilmesini sağlayan bir tedavi cihazıdır. Sağlık alanlarında kullanılarak, ağrıyan bölgelere müdahale edilmesi mümkündür. Fakat sağlık kuruluşları dışında uygulama yaparken öncesinde cihazın kullanımı ile alakalı bilgi sahibi olunmalıdır. Hatalı bir şekilde cihaz kullanımı, farklı sağlık problemlerine neden olabilir. Özellikle aynı bölgeye uzun süre boyunca elektrik verilmesi, kalıcı sinir hasarına ya da kas ağrılarının şiddetlenmesine yol açabilir. Bu nedenle sadece sağlık uzmanları tarafından uygulanması gereklidir.

TENS Cihazı Nasıl Çalışır? Etki Mekanizmaları Nelerdir?

TENS, ağrıların hafifletilmesine yardımcı bir cihazdır. Fizik tedavi TENS cihazı ile gerçekleştirildiğinde, daha olumlu sonuçlar ortaya çıkabilmektedir. Bu cihazın ağrı hissi üzerinde oldukça önemli etkileri vardır. Cilt üzerinden verilen hafif dozda elektrik sayesinde ağrı iletiminin engellenmesine katkı sağlar. 

Ağrı hissi, bazı sinyaller aracılığı ile beyne iletilir. Bu iletim ise sinir lifleri sayesinde gerçekleşir. Tens, sinir liflerini uyarır ve beyne bu sinyallerin iletilmesini engeller. Aynı zamanda vücuttaki endorfin salınımının artırılmasını da sağlayan bir cihaz olarak bilinir. Endorfin, beyinde doğal olarak üretilen bir tür ağrı kesici maddedir. Endorfinin salınımının artması ile birlikte hissedilen ağrının şiddetinde azalmalar meydana gelir. 

Elektrik sayesinde vücuttaki kas lifleri de uyarılır. Böylelikle kas gerginliğinin azaltılması sağlanmış olur. Bu elektrik uyarıları sayesinde aynı zamanda vücuttaki kan dolaşımında da artış görülür. Cihazın etki mekanizmaları direkt olarak elektriksel uyarım sayesinde ortaya çıkar.

Tens cihazı çalışma sistemi ise farklı kullanım şekillerine sahiptir. Her cihazın kullanım şekli birbirinden farklı olabilir. Fakat genel olarak bu tür cihazlarda, düşük ve yüksek doz ayarları bulunur. Düşük dozda kullanımı, endokrin salınımını arttırırken yüksek dozda kullanımı ise kısa sürede ağrıları azaltır. 

TENS Tedavisi Ne İşe Yarar?

TENS tedavisi, vücuda verilen düşük voltajlı elektrik akımları sayesinde ilaç kullanmadan ağrıyı kesmeye yarar. Özel bir elektroterapi cihazı ile uygulanan bu yöntem, temelde şu üç önemli işi yapar:

• Ağrı Sinyallerini Engeller: Beyne giden ağrı sinyallerinin önünü keserek ağrının hissedilmesini durdurur.
   
• Doğal Ağrı Kesici Salgılar: Vücudun kendi ürettiği ve endorfin adı verilen doğal ağrı kesici hormonların salınımını artırır.
   
• Kasları Gevşetir ve Kanı Hızlandırır: Uygulandığı bölgedeki kas kasılmalarını çözer, kan dolaşımını hızlandırarak dokuların daha çabuk iyileşmesini sağlar.

TENS Tedavisinin Uygulandığı Durumlar Nelerdir? 

Tens tedavisi, özellikle şiddetli ağrılar söz konusu olduğunda uygulanır. Bazı sağlık problemlerine bağlı olarak kişilerde bel ağrısı ortaya çıkabilir. Ameliyat sonrasındaki süreçte de hastalarda geçmeyen ağrılar oluşabilir. Bu gibi durumlarda tens cihazının kullanımına başvurulur. Kronikleşen ağrıların hafifletilebilmesi için fizik tedavi sürecinde bu cihazın kullanımından destek alınması mümkündür.

Nöropatik ağrı oluşumu meydana geldiğinde de tens cihazı ile kişilerin tedavi sürecine katkı sağlanabilir. Bu cihazın kullanımı sadece ağrıların hafifletilmesine yardımcı olmakla kalmaz. Aynı zamanda kas spazmı yaşanması halinde de bu durumun hafifletilmesini sağlar.

Özellikle sporcularda ortaya çıkan bası kas problemleri nedeni ile fizik tedavi esnasında bu tür cihazlar kullanılır. Bu cihazın kullanılabileceği diğer durumlar ise şu şekilde bilinir:

• Osteoartrit
• Sinir sıkışması
• Eklem ağrıları
• Kas yaralanmaları
• Siyatik ağrısı
• Travma sonrası ağrı

TENS Hangi Ağrılarda Kullanılır?

Güvenli bir tens cihazı, vücutta ani başlayan veya çok uzun süredir devam eden pek çok ağrının kontrol altına alınmasında kullanılır. TENS tedavisinin en etkili olduğu ağrılar şunlardır:

• Bel, boyun, sırt ve omuz ağrıları
• Diz, kalça ve el bileği gibi eklem kireçlenmeleri (osteoartrit)
• Fibromiyalji ve kas romatizması ağrıları
• Siyatik ve fıtık kaynaklı sinir ağrıları
• Spor yaralanmaları, kas ezilmeleri ve bağ zedelenmeleri
• Ameliyat sonrasında dikiş ve doku bölgelerinde oluşan ağrılar

TENS Tedavisi Hangi Bölgelere Uygulanabilir?

TENS tedavisi, ağrının tam olarak hissedildiği noktanın çevresine veya ağrıyı tetikleyen kas gruplarının üzerine uygulanır. Taşınabilir bir tens aleti ile şu bölgelere güvenle işlem yapılabilir:

• Omurga Çevresi: Boyun düzleşmesi, sırt kulunçları ve bel fıtığı ağrıları için omurga hattı boyunca.
• Eklem Bölgeleri: Diz, dirsek, ayak bileği ve omuz eklemlerinin etrafına.
• Geniş Kaslar: Bacak, baldır ve üst kol kaslarının üzerine.

Uyarı: Elektrik akımının hayati organları etkilememesi için; ön boyun bölgesine (şah damarı üstüne), göz çevresine, göğüs kafesinin tam ortasına (kalp üstüne) ve açık yara olan alanlara asla elektrot yapıştırılmamalıdır. Bu uygulama sadece bir hekim veya uzman tarafından yapılmalıdır.

TENS Tedavisi Nasıl Uygulanır?

Tens tedavisi genellikle fizyoterapi seanslarında sıklıkla uygulanır. Fizyoterapi nedir kısaca bahsetmek gerekirse; fizyoterapi, fiziksel hareketlerin gerçekleştirilmesinde bazı durumlar ortaya çıktığında uygulanır. Bazı rahatlatıcı hareketleri içeren tedavi süreci olarak da tanımlanması mümkündür. Kişinin hareket kısıtlılığı meydana geldiğinde bu yöntemlere başvurulur.

Bu süreçte kişiye tens tedavisi uygulanması için öncelikle cildin dezenfekte edilmesi gerekir. Bölgenin temiz ve kuru olması gereklidir. Aynı zamanda cildin yağlı olmamasına da dikkat edilmelidir. Cilt tahrişi gibi durumlar söz konusu ise antiseptik içeriğe sahip ürünler ile bölgenin temizlenmesi önerilir.

Tens cihazında elektrotlar yer alır ve bu elektrotların cilde yerleştirilmesi gereklidir. Elektrotlar, ağrının ya da kas probleminin olduğu bölgeye yerleştirilir. Daha sonrasında ise düşük ya da yüksek frekans seçenekleri ayarlanır. Böylelikle cilde elektrik verilme süreci başlanır. İşlem ortalama olarak 20 ila 40 dakika sürer. Tedavinin sıklığı ise kişinin sağlık problemine ve ağrısının şiddetine bağlı olarak değişkenlik gösterir.

Seans sonrasında kişinin ağrı durumu ve kaslarının ne kadar rahatlayıp rahatlamadığı değerlendirilir. Bu değerlendirmeye bağlı olarak hastanın tekrar seansa gelip gelmemesi gerektiğine karar verilir. İşlem sonrasında ise elektrik verilen bölgede karıncalanma hissi meydana gelebilir. Bu oldukça normal bir durumdur.

TENS Tedavisi Türleri Nelerdir?

Fizik tedavide, elektroterapi cihazı ayarlanırken hastanın ağrısının türüne göre 4 farklı TENS modu seçilir:

• Geleneksel TENS (Yüksek Frekanslı): Ciltte sadece hafif bir karıncalanma hissi yaratır, kasları kasmaz. Ağrıyı çok hızlı keser ancak etkisi cihaz kapatıldıktan kısa süre sonra biter. Akut (yeni başlamış) ağrılarda tercih edilir.
   
• Akupunktur Benzeri TENS (Düşük Frekanslı): Kaslarda gözle görülür hafif seyirmeler yapar. Etkisi biraz geç başlar ama cihaz kapatılsa bile saatlerce sürer. Kronik (uzun süreli) ağrılarda etkilidir.
   
• Kesikli (Burst) TENS: Hem karıncalanma hem de kas seyirmesi modlarını karışık olarak verir. Vücudun akıma alışmasını engellemek için kullanılır.
   
• Kısa-Yoğun TENS: Çok yüksek akımla kısa süreli uygulanır. O bölgeyi anlık olarak uyuşturur; genellikle ağrılı bir pansuman veya egzersiz öncesi tercih edilir.

TENS Cihazı Kullanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Bir tens cihazı ile uygulama yaparken güvenliği sağlamak için şu kurallara dikkat edilmelidir:

• Cilt Temizliği: Pedlerin yapışacağı ten mutlaka temiz, kuru ve kremden arındırılmış olmalıdır.
   
• Akım Ayarı: Cihazın şiddeti sıfırdan başlanarak yavaşça artırılmalıdır. Akım net hissedilmeli ancak asla can yakmamalı veya can sıkıcı bir kas krampına yol açmamalıdır.
   
• Ped Kontrolü: Yapışkan özelliğini kaybetmiş veya yıpranmış pedler kullanılmamalıdır. Akımı dengesiz ileterek ciltte kızarıklık veya hafif yanık yapabilirler.
   
• Uykuda Kullanım: Cihaz çalışırken asla uyunmamalıdır. Gece pedlerin kayması veya akımın kontrolsüz kalması risklidir.

TENS Tedavisi Kimler için Sakıncalı Olabilir? 

Kalp pili olan kişiler için ve implantı olan kişiler için bu işlem sakıncalı olabilir. Kişiye elektrik verilmesi ile kalp pili çalışmayı durdurabilir ya da farklı etkiler ortaya çıkabilir. Bu durum kişide hayati riskin oluşmasına neden olur. İmplantı olan kişilerde ise tens uygulaması, kalp ritim bozukluklarının oluşmasına yol açabilir.

Bu uygulama gebelik süreci için de riskli olabilir. Özellikle hamileliğin ilk üç haftasında tens cihazının kullanımı önerilmez. Bu süreçte kişide oluşan ağrılar için farklı tedavi yöntemlerine başvurulması mümkündür.

TENS Tedavisinden Kimler Faydalanabilir? 

TENS tedavisi, özellikle sporculara uygulanan bir işlemdir. Spor esnasında meydana gelen sakatlanmalar ve yaralanmalar, kişinin kaslarına zarar verebilir. Bu durumda kasların rahatlatılması için bu cihazın kullanımına başvurulabilir. Fizik tedavi sürecinde sporcuların şiddetli ağrıları, TENS uygulaması ile hafifletilir.

Kronik ağrıları olan kişiler için de bu tedavi uygundur. Özellikle sırt ve bel bölgesinde kronikleşen ağrılar söz konusu ise tens cihazı kullanılabilir. Fakat bu tedavi yöntemine başvurulabilmesi için öncelikle kişinin genel sağlık durumu değerlendirilir. Tedaviye uygun olması halinde ise doktor onayı ile sürece başlanır.

Sinir hasarı olan hastalar ve sinir hasarı olan kişiler için de bu tedavi yöntemine başvurulması mümkündür. Özellikle ameliyat sonrasında kişinin geçmeyen ağrıları söz konusu olduğunda, tens cihazı ile bu ağrılar hafifletilebilir.

TENS ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

TENS'in açılımı nedir?

Tens, transkutanöz elektriksel sinir uyarım cihazı anlamına gelir. Cilt üzerinde düşük voltajda elektrik uygulaması ile vücuttaki sinirlerin uyarılmasını sağlar. Ağrıların hafifletilmesini ve kasların rahatlatılmasını sağlayan bir cihazdır.

TENS ağrıyı nasıl azaltır?

Tens, beynin ağrı algısını değiştirerek ağrı hissini azaltır. Bu durum sinirsel uyarım ile gerçekleşir. Ağrı sinyallerinin beyne ulaşımının engellenmesi ile tedavi gerçekleşir. Aynı zamanda beynin üretmiş olduğu ve doğal ağrı kesici olarak da bilinen endokrinin salınımının artmasını sağlayarak da ağrıyı hafifletir.

TENS tedavisi kaç dakika sürer?

Bir TENS seansı ortalama 20 ila 40 dakika sürer. Ağrının şiddetine ve uzman hekimin önerisine göre bu süre seans başına en fazla 1 saate kadar uzatılabilir.

TENS tedavisi kaç seans uygulanır?

Genel fizik tedavi protokollerinde TENS uygulaması toplam 10 ila 15 seans şeklinde planlanır. Kronik ve geçmeyen ağrılarda doktor tavsiyesiyle seans sayıları artırılabilir.

TENS cihazı evde kullanılabilir mi?

Evet, taşınabilir ve küçük boyutlu bir tens aleti evde kullanılabilir. Ancak ilk kullanımdan önce hekimin önermiş olması,  pedlerin doğru noktalara nasıl yerleştirileceği ve cihaz ayarlarının nasıl yapılacağı konusunda bir fizyoterapistten eğitim alınmalıdır.

Kalp pili olanlar TENS kullanabilir mi?

Hayır, kalp pili olan hastalar TENS cihazı kesinlikle kullanamaz. Bu elektroterapi cihazı tarafından üretilen elektrik akımları, kalp pilinin çalışma sinyallerini bozarak hayati tehlike yaratabilir.

Hamilelikte TENS kullanılır mı?

Hamilelikte TENS kullanımı çok kısıtlıdır. Bebeğin gelişimini etkilememesi ve erken doğumu tetiklememesi için hamilelik süresince karın, bel ve leğen kemiği bölgesine kesinlikle uygulanmaz. Sadece doğum anında, sancıyı hafifletmek amacıyla kadın doğum doktorunun onayıyla özel bölgelere uygulanabilir. Fakat bu da nadirdir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."