Balgam nedir? Balgam doğal yolla nasıl atılır?

Akciğer ve bronşları etkileyen hastalıklar ve enfeksiyonlar sonucu balgam oluşmaktadır. Akciğer kendini temizleyebilmek için öksürük ile balgamı vücuttan uzaklaştırmaya çalışır. Uz. Dr. Füsun Soysal, balgamın nedenleri ve balgamdan kurtulma yöntemleri hakkında bilgi verdi.

İçindekiler

Balgam nedir?

Balgam, akciğerde solunum yolları tarafından üretilen, hava yollarının nemli tutulmasını sağlayan mukus tabakasıdır. Solunum yollarını nemli tutarak bakteri, virüs ve yabancı maddelere karşı bir filtre görevi görür. Her gün belli bir miktarda üretilen şeffaf ve sıvı balgam bir sorun oluşturmaz. Ancak akciğerlerde gelişen enfeksiyonlar, hasarlar veya alerjik durumlarda aşırı balgam üretimi başlar. Vücut bir koruma mekanizması olarak öksürükle balgamı dışarı atmaya çalışır.

Balgam renkleri ne anlama gelir? Balgam çeşitleri nelerdir?

Şeffaf renkte balgam

Şeffaf balgam görülmesi genellikle normaldir; ancak bazı akciğer hastalıklarında miktarı artabilir. Şeffaf balgam genellikle diğer balgam türleri kadar kalın veya yapışkan değildir.

Sarı /Yeşil balgam

Sarımsı, yeşil renkli balgam muhtemel bir enfeksiyonla ilgili olabilir. Nötrofiller olarak bilinen kan hücresinin yeşil rengi vardır. Örneğin pnömoni(zatürre) ve bronşit gibi alt solunum yollarının bakteriyel enfeksiyonları ve kistik fibrozda sarı-yeşil balgam görülebilir.

Pembe balgam

Özellikle köpüklü pembe balgam, kılcal damarlardan akciğerlerin alveollerine sıvı ve az miktarda kan sızdığı bir durum olan pulmoner ödemden gelebilir. Akciğer ödemi, genellikle konjestif kalp yetmezliğinin bir komplikasyonudur.

Kanlı balgam

Küçük bir miktar kanlı balgam bile her zaman önemsenmelidir. Zira öksürük ile kan gelmesi (hemoptizi) ciddi sağlık sorunlarının belirtisi (akciğer kanseri gibi) olabilir. Ayrıca akciğer damarlarında pıhtı (pulmoner emboli) ve tüberkülozun belirtisi de olabilir.

Kahverengi balgam

Kahverengi balgam katran varlığından dolayı bazen sigara içen kişilerde görülür. Bu tip balgamın yaygın bir nedeni bakteriyel pnömonidir. Diğer nedenler arasında da basit bakteriyel göğüs enfeksiyonları, kistik fibroz, enfektif KOAH alevlenmeleri ve akciğerdeki apseler bulunur.

Siyah balgam

Diğerlerine nazaran daha az sıklıkla görülen siyah renkli balgam genellikle siyah bir şeyin solunmuş olabileceğinin bir işaretidir (duman veya kömür tozu gibi). Siyah balgam genellikle sigara içmekle bağlantılıdır; ancak aynı zamanda kömür işçilerinde ve pnömokonyoz durumundan da kaynaklanabilir.

Balgam üretiminin artmasına neler sebep olur?

Akciğer ve bronşların enfeksiyonları, akciğer hasarına neden olan hastalıklar ve alerjik hastalıklarda balgam üretimi artış gösterir.

Balgam üretiminin artmasına neden olan bazı durumlar şunlardır:

1.Kronik obstrüktif akciğer hastalığı ( KOAH; amfizem ve kronik bronşit dahil kronik bir akciğer hastalığı )

2.Alerjik astım ve bronşit

3.Konjestif kalp yetmezliği (Kalbin kan pompalama yeteneğinin bozulması) ve pulmoner ödem

4.Kistik fibroz

5. Akciğer kanseri ve larenks tümörleri

6.Pulmoner emboli ( Akciğer damarlarına pıhtı atması)

7.Bronşektazi: Bronşektazi genellikle çocukluktaki kronik solunum yolu enfeksiyonlarının neden olduğu bir kronik obstrktif akciğer hastalığı( KOAH) türüdür.

8. Pnömoni(Zatürre)

9. Sinüzit (Burun sinüslerinin iltihabı)

10. Tüberküloz (Akciğerleri etkileyen ciddi bir enfeksiyon)

11.Sigara tüketimi

12.Ciddi hava kirliliği

Balgam kültürü testi nedir?

Balgam kültürü genellikle şu amaçlarla kullanılır:

  • Akciğerlerde veya solunum yollarında enfeksiyona neden olan bakteri veya mantarların teşhis edilmesi için uygulanan yöntemdir.
  • Bir enfeksiyon tedavisinin takibinde de kullanılabilir.

Zatürre semptomları görülen kişiler veya akciğerlerde, solunum yollarında başka bir ciddi enfeksiyon şüphesi olan kişilere balgam kültürü testi yapılabilir.

Özetle aşağıdaki durumlardan şikayetçi olan kişilerde balgam kültürü testi uygulanabilir:

  • Gün içinde çok fazla miktarda balgamlı öksürük şikayeti ile birlikte;
  • Ateş yükselmesi
  • Titreme
  • Nefes darlığı
  • Derin nefes alındığında meydana gelen göğüs ağrısı
  • Yorgunluk varsa balgam kültür testi uygulanmalıdır.

Balgam örneği nasıl alınır?

Balgam örneği için şu adımların izlenmesi gerekmektedir. 

  • Sabah uyanır uyanmaz (herhangi bir şey yemeden veya içmeden önce) dişler fırçalanmalı ve ağız suyla çalkalanmalıdır.
  • Çok derin bir nefes alınmalı ve hava 5 saniye tutulmalı. Ardından yavaşça nefes verilmeli, derin bir nefes daha alınmalı ağza balgam gelene kadar sert bir şekilde öksürülmelidir.
  • Balgam plastik bir kaba tükürülmelidir.
  • Balgam plastik kap üzerindeki 5 ml çizgisine (veya daha fazlasına) ulaşmalıdır.
  • Bardağa balgam örneğinin alındığı tarih yazılmalıdır.

Gerekirse bardak gece boyunca buzdolabında saklanabilir.

Balgam üretimi nasıl azaltılır? Balgam tedavisi nasıldır?

Balgam üretimi günlük hayatı olumsuz etkileyecek derecede artış gösterdiğinde (solunum yollarını tıkayarak nefes almayı zorlaştırması, aşırı şekilde öksürüğe yol açması vb.) doktora başvurmak gerekmektedir. Zira bu durumun altında yatan ciddi bir sağlık problemi bulunabilir.

Tedavi seçenekleri balgam örneğinin alınarak laboratuvar ortamında aşırı balgam artışına neden olan enfeksiyonlar araştırılarak belirlenir. Balgamın rengi, kıvamı ve miktarı bir dizi farklı tıbbi durumun teşhisinde önemli olabilir.

Bazı durumlarda aşırı balgam üretimi hava kirliliği ve sigara içme gibi vücudun yabancı maddelerden kurtulma çabasıdır. Balgam üretimini azaltmada en önemli adım aşırı balgam üretiminin altında yatan nedeni teşhis etmektir.

Balgamı azaltmaya yardımcı olabilecek ilaçlar arasında nedene yönelik antibiyotikler, aerosol tedaviler,  balgam söktürücüler ve alerji ilaçları bulunur. Postural drenaj gibi tedaviler de bazı durumlarda etkili olabilir.

Balgam doğal yolla nasıl atılır? İlaç kullanmadan balgam nasıl sökülür?

Aşağıdaki sıralanan evde uygulanabilecek önerileri dikkate almak balgamın daha kolay atılabilmesi için yardımcı olabilir.

Havayı nemli tutmak

Kuru hava, burnu ve boğazı tahriş ederek daha fazla balgam oluşmasına neden olur. Evin havasını nemli tutmak daha kaliteli bir uykuyu sağlar, burnu temiz tutar ve boğaz ağrısını önlemeye yardımcı olur.

Bol sıvı tüketmek

Bol sıvı tüketimi katılaşan balgamın yumuşayıp daha kolay atılmasına yardımcı olabilir.

Sigaradan ve sigara dumanından kaçınmak

Sigara kullanmak ve/veya sigara dumanına maruz kalmak vücudun daha fazla balgam ve mukus üretmesine neden olur.

Alerjileri kontrol altında tutmak

Mevsimsel alerjiler burun ve geniz akıntısına veya tıkanmasına, ayrıca aşırı balgam oluşumuna yol açabilir.

Gıda reaksiyonlarının kaydı tutulmalı

Bazı yiyecekler, mevsimsel alerjilere benzer reaksiyonlar göstererek burun akmasına ve boğazın kaşınmasına neden olarak aşırı mukusa neden olabilirler. Balgam artışını tetikleyen yiyeceklerin not edilerek, bunların tüketilmesi azaltılmalıdır.

Sıcak suyla duş almak

Buharlı bir banyoda geçirilen zaman, burun ve boğazdaki mukusun gevşemesine ve temizlenmesine yardımcı olacaktır.

Zencefil tüketimi

Zencefil, doğal bir dekonjestan ve antihistaminik olarak kullanılabilir. Zencefilin antiviral ve antibakteriyel özellikleri, fazla mukusu kurutarak ve birikiminin giderilmesini teşvik ederek göğüsteki tıkanıklığı hafifletmeye yardımcı olabilir. Günde birkaç kez zencefil çayı içmek balgamın azaltılmasına yardımcı olabilir.

Balgam indüksiyonu nedir?

Balgam indüksiyonu; rahat balgam çıkaramayan hastalarda balgam kültürü yapılabilmesi için balgam çıkarmayı özel bir takım yöntemlerle kolaylaştırmaya denir.

Balgam indüksiyonu astım ve KOAH gibi havayolu hastalıklarının tanı, tedavi ve izleminde yaygın olarak kullanılmaktadır. Ayrıca tüberküloz ve diğer solunum yolu enfeksiyonlarında etkenin saptanmasında, akciğer kanseri tanısında da uygulanmaktadır.

Memorial Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Güncelleme Tarihi : 9 Haziran 2021

Yayınlanma Tarihi: 9 Haziran 2021

İletişim Formu

Detaylı bilgi için iletişime geçin.

Bu Konuda Uzman Doktorlar

Sosyal Medya Hesaplarımız
Kolay Randevu Al