ECMO (Ekstrakorporeal Membran Oksijenasyonu) Nedir?

ECMO, membran oksijenasyonu olarak adlandırılan da adlandırılan ve akciğerde ya da kalpte meydana gelen ciddi sağlık problemlerinin tedavi edilebilmesi için uygulanan bir yöntemdir. İleri seviye yaşam destek ünitesi olarak da bilinir. Ecmo cihazı kullanılarak kişinin organının işlevine devam edebilmesi sağlanır. Kalıcı bir tedavi yöntemi olmasa da kişinin organlarının rahatlamasına yardımcı olur.

Ekstrakorporeal Membran Oksijenasyonu (ECMO) Ne Demek? 

Ekstrakorporeal membran oksijenasyonu, kanın vücut dışına alınmasıdır. Vücut dışına alınan kan, membran yardımı ile oksijenlendirilir. Kan oksijenlendikten sonra ise tekrar dolaşım sistemine katılır. Kısaca ekstrakorporeal, kanın vücudun dışına çıkarılması anlamına gelir. Membran okijenasyonu ise kanın oksijenlendirilmesidir.

ECMO Hangi Durumlarda Kullanılır?

Ekstrakorperal membran oksijenasyonu, ciddi kalp ve akciğer hastalıklarının tedavisinde kullanılan bir yöntemdir. Komplikasyonlara neden olabileceği için her hastalıkta bu tedavi yöntemine başvurulmaz. Özellikle kalp yetmezliği gibi sağlık problemlerinde bu tedavi yöntemine başvurulur. ECMO yöntemine başvurulabilecek olan bazı durumlar şunlardır:

Ciddi solunum yetmezliği durumunda

Kişilerde şiddetli seviyede solunum yetmezliği görüldüğünde bu tedavi yöntemine başvurulabilir. Kişinin oksijen cihazına bağlanması halinde dahi solunum yetmezliği görülebilir. Bu durumda son çare olarak ECMO yöntemine başvurularak kişinin ve hayati organların oksijensiz kalması önlenir. 

Ciddi kalp yetmezliği durumunda

Kalp yetmezliği, kişinin hayatını ciddi derecede riske atacak bir sağlık problemidir. Bu nedenle de ECMO yöntemi ile kişinin tedavi sürecinin gerçekleştirilmesi gerekir. Kişinin kalp yetmezliğine bağlı olarak nakil olması halinde ya da farklı tedavi yöntemleri uygulanması halinde de kalbin aldığı hasarın hafifletilebilmesi için hastaların bir süre bu tedaviyi almaları gerekli olabilir.

Kalp - akciğer nakli öncesi köprü tedavisi

Organ nakli genellikle organların verimli çalışamaması nedeni ile gerçekleştirilir. Özellikle kalp ve akciğer nakli olacak olan kişilerin donör bulunana kadar organlarının çalışmaya devam etmesi gerekir. Kişinin sağlığının korunabilmesi adına bu süreçte ekstrakorperal membran oksijenasyonu tedavisine başvurulur. Böylelikle ECMO, nakil öncesinde köprü görevi görür. 

Kardiyak arrest sonrası seçilmiş hastalarda

Kardiyak arrest, kalp durması olarak bilinir. Kalbin aniden durması halinde kişiye müdahale edilir ve kalp tekrar çalışmaya başlar. Fakat bu süreçte kalp hasar görür. Kardiyak arrest sonrasında her hastaya bu işlem uygulanmaz. Hastanın kalbinin durumu kontrol edilir ve genellikle kalbi ağır hasar almış olan kişiler seçilir. Kalpteki hasarın hafifletilmesi adına hastalar, ecmo cihazına bağlanır.

ECMO Çeşitleri Nelerdir?

ECMO, kişinin klinik ihtiyacına bağlı olarak farklı şekillerde uygulanabilen bir tedavi yöntemidir. Solunum yetmezliği için farklı bir ekstrakorporeal membran oksijenasyonu türü uygulanır, kalp yetmezliği gibi durumlarda farklı yönteme başvurulur. ECMO çeşitleri şunlardır:

Veno - venöz (vv) ecmo

Veno venöz, hastalara solunum desteği sağlanması için başvurulan tedavi yöntemidir. Bu yöntemde kan, venöz sistemden alınır ve oksijenlendirilir. Akciğerin yetersiz çalışması ve kişinin solunum cihazına bağlanmasına rağmen solunum probleminin devam etmesi halinde VV ECMO tedavisine başlanır.

Veno - arteriyel (va) ecmo

Veno arteriyel ecmo tedavisi hem akciğer hem kalp hastalıkları için uygundur. Bu süreçte kan, toplardamardan alınır ve oksijenlendirilir. Oksijenlendirilen kan atardamara verilir ve dolaşım desteklenir. Özellikle kardiyak arrest, ciddi kalp yetmezliği ve kardyojenik şok gibi sağlık problemlerinde bu yönteme başvurulur.

ECMO çeşitleri arasındaki temel farklar 

VV sadece solunum desteği sağlarken VA ise hem dolaşımı hem solunumu destekler. VV türünde kan, venöz sisteme geri verilir. VA türünde ise kan atardamara verilir. Kısaca belirtmek gerekir ise bu iki türün arasındaki temel fark etki mekanizmasıdır. Kalp hastalığı olan kişilere oksijenlendirilen kanın venöz sisteme verilmesi, kalbin desteklenmesini sağlamaz. Bu nedenle de hangi hastalığa hangi türün uygulanması gerektiğine dikkat edilmesi oldukça önemlidir.

ECMO Sistemi Hangi Parçalardan Oluşur?

Kanın vücutta sağlıklı bir şekilde dolaşımının sağlanması ve oksijenlenmenin verimli bir şekilde gerçekleşmesi için ECMO sistemi birkaç farklı parçadan oluşur. Sistemin temel parçalarının şöyle sıralanması mümkündür:

Kan pompası

Kan pompası, kanın vücut içerisinde düzenli bir şekilde dolaşım gerçekleştirmesini sağlar. Hastanın ihtiyacına göre kan akış hızının ayarlanması da kan pompası sayesinde gerçekleştirilir. Aynı zamanda bu pompa sistemi, organ perfüzyonunun sürdürülmesine de yardımcıdır.

Oksijenatör (membran akciğer)

Oksijenatör, kanın gaz değişiminin gerçekleştirmesini sağlayan parça olarak tanımlanabilir. Kandaki karbondioksitin uzaklaştırılmasına yardımcıdır. Aynı zamanda da bu yapı, yapay akciğer görevi görür.

Kanüller ve bağlantı hatları

Kanüller, büyük yapıdaki tüplerdir. Bu tüpler sayesinde kan vücuttan alınır ve geri verilir. Bağlantı hatları ise kan pompası ile oksijenatör yani membran akciğer arasındaki bağlantının kurulmasını sağlar. 

İzlem cihazları ve güvenlik sistemleri

Tedavi süresince kişinin kan akış hızının ve kandaki gaz seviyesinin takip edilmesi, ayarlanması gerekir. Bu kontrollerin ve ayarların yapılabilmesi için ise izlem cihazları bulunur. Böylelikle kişinin kan akış hızı düzenli olarak izlenir ve gerekli durumlarda bu hız ayarlanır.

Ekstrakorporeal Membran Oksijenasyonu Nasıl Uygulanır? 

Ekstrakorporeal membran oksijenasyonu, kişilere genel anestezi uygulanarak gerçekleştirilen bir işlemdir. Ultrason çekimi ve diğer görüntüleme cihazlarının yardımı ile büyük damarlara kanüller yerleştirilir. Kan, kan pompası ile hareketlendirilir. Daha sonrasında ise oksijenatörde kan gazı seviyesi ayarlanır. Kan oksijenlendirilir ve dolaşım sistemine tekrar aktarılır.

Ekstrakorporeal Membran Oksijenasyonu Sürecinde Hasta Takibi Nasıl Yapılır? 

Hastalar tedavi boyunca invaziv monitörizasyondan izlenir. Kişinin kalp atış hızı, kan dolaşım hızı, kandaki gaz seviyesi ve idrar çıkışı bu cihazlardan kontrol edilir. Kan gazı analizi düzenli olarak yapılır ve oksijenlenme değerleri incelenir. Aynı zamanda karbondioksit seviyesi de sürekli olarak takip edilir. Antikoagülasyon takibi sayesinde ise kanda pıhtılaşma riski azaltılır.  

ECMO Hangi Durumlarda Sonlandırılır? 

Hastanın organ fonksiyonlarının yeteri kadar düzelmiş olması halinde tedavi sonlandırılır. Kişi, tedavi sonrasında solunum problemi yaşamayacak seviyeye geldiğinde akciğer ya da kalp kan oksijenlendirmesi yapılmadan çalışabileceği durumdaysa tedaviye devam edilmesine gerek yoktur. 

ECMO’nun Olası Riskleri ve Komplikasyonları Nelerdir? 

Ekstrakorporeal membran oksijenasyonu tedavisinde en sık karşılaşılan komplikasyon, kanamadır. Sürekli olarak kişilere antikoagülan kullandırılması, kanamaya neden olur. Tedavinin olası riskleri arasında; felç, böbrek yetmezliği, çoklu organ yetmezliği, enfeksiyon ve pıhtı oluşumu yer alır.

Ekstrakorporeal Membran Oksijenasyonu (ECMO) Her Hasta için Uygun mudur? 

Hayır, ekstrakorporeal membran oksijenasyonu her hasta için uygun bir tedavi yöntemi değildir. Hastaların bu tedaviye uygun olup olmadığının kararlaştırılabilmesi için multidisipliner yaklaşım gerekir. Kişide ciddi seviyede çoklu organ yetmezliği söz konusu ise ya da kişinin organ hasarı bu tedavinin uygulanmasını gerektirecek kadar ciddi değilse hekimler sürece başlamaz.

ECMO Tedavisi Gören Hastalarda Yoğun Bakım Süreci 

Yoğun bakım sürecinde ECMO tedavisi gören hastalar, 7/24 gözetim altındadır. Bu süre zarfında kişinin kan değerleri, organ fonksiyonları ve diğer sağlık değerleri sürekli olarak kontrol edilir. Kişilere serum yardımı ile besin desteği sağlanır. Enfeksiyon başlangıcı gibi problemlerin olup olmadığı da düzenli olarak kontrol edilir. Gerekli olması halinde antibiyotik tedavisine başlanır.

ECMO Sonrası İyileşme Süreci ve Rehabilitasyon

Tedavi sonrasında hastalara rehabilitasyon önerilir. Bu tedavi kişiyi yorar ve iyileşme süreci zorlu geçebilir. Rehabilitasyon desteği ile sürecin daha kolay hale gelmesi hedeflenir. Tedavi sonrasında hastaların kasları zayıflamış olur. Bu nedenle de günlük hareketler dahi kişiyi yorar. Bu süreçte hastaların dinlenmesi gerekir. Uzun süre tedavi görmüş olan hastaların psikolojik destek alması da gerekli olabilir. Düzenli olarak doktor kontrolüne gidilmelidir ve belirli aralıklarla tam kan sayımı yaptırarak, sağlık durumunun kontrol edilmesi önerilir. 

ECMO ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

ECMO nedir ve hangi durumlarda uygulanır? 

ECMO, kalp ya da akciğerin yeterli çalışmadığı durumlarda yaşam desteği sağlayan bir sistem olarak değerlendirilir. Özellikle ciddi solunum yetmezliği yaşanması halinde bu yaşam destek sisteminin uygulanması gerekli olabilir. Kanın vücut dışında oksijenlenerek, tekrar dolaşım sistemine katılması bu şekilde gerçekleşir.

ECMO kalp ve akciğerlerin yerini tamamen alır mı? 

Ekstrakorporeal membran oksijenasyonu, kalp ve akciğerin yerini tamamen alamaz. Sadece geçici olarak organların desteklenmesine yardımcı olur. Böylelikle kişinin sağlık problemi tedavi edildikten sonra organların eski sağlığına kavuşması için zaman tanınır.

ECMO tedavisi ne kadar sürer? 

Tedavinin süresi birkaç gün ile birkaç hafta arasında değişkenlik gösterebilir. Bu süreç kişinin yaşadığı sağlık problemine, uygulanan tedaviye ve kişinin organlarının sağlığına bağlı olarak uzayabilir ya da kısalabilir. 

ECMO tedavisi gören bir hasta tamamen iyileşebilir mi? 

Evet, tedavi sonrasında hastaların tamamen iyileşmesi mümkündür. Bu durum, altta yatan hastalığın türüne bağlıdır. Aynı zamanda hastalığın şiddeti de süreci etkiler. Hastalık türlerinin bazıları, organlarda kalıcı hasar oluşumuna neden olabilir. Hastalarda kalıcı organ hasarı söz konusu ise tamamen iyileşme görülmeyebilir.

ECMO’nun en sık görülen riskleri nelerdir? 

ECMO'nun en sık görülen riski enfeksiyon ve kanama olarak bilinir. Bunun haricinde ise kanda pıhtılaşma ve organ hasarı görülebilir. Tedavi sürecinde kullanılan bazı ürünler ve ilaçlar, kanama riskinin temel nedenleri arasında yer alır.

ECMO her hastanede uygulanabilir mi? 

Hayır, ekstrakorporeal membran oksijenasyonu özel tedavi yöntemleri arasında yer alır. Bu nedenle de her hastanede uygulanamaz. Donanımlı hastanelerde bu tedavi yönteminin uygulanması mümkündür. Deneyimli yoğun bakım personellerinin olması gereklidir. Aynı zamanda bu tedavi için özel ekipmanlara sahip olunmalıdır.

ECMO tedavisi sırasında hasta yakınları nelere dikkat etmelidir? 

Tedavi süresi boyunca hasta yakınlarının kişi ile fazla temas etmemesi gerekir. Kişi hastanede, steril bir ortamda tedavi görür ama enfeksiyon riski söz konusudur. Hasta yakınlarının hasta ile temas etmesi, hastada enfeksiyon oluşma riskini artırır. Bu süreçte hasta ile temas edilecek ise koruyucu kıyafetlerin giyilmesi önerilir. Tedavi boyunca hasta ile ilgilenen doktorlardan ve hemşirelerden, kişinin sağlık durumu ile alakalı bilgi alınması mümkündür.

ECMO sonrası hastayı nasıl bir iyileşme süreci bekler? 

Bu tedaviden sonra kişilerin iyileşme süreci, hastalığa bağlı olarak değişkenlik gösterir. ECMO sonrasında kişilerde genellikle kas yorgunluğu görülür. Rehabilitasyon ile hastaların iyileşme sürecinin daha kolay atlatılması mümkündür.

ECMO ile kalp/akciğer nakli arasındaki ilişki nedir? 

Kişinin akciğer ya da kalp nakli olması için donör gereklidir ve donör bulunana kadar organlar çalışmaya devam etmelidir. Bunun için ekstrakorporeal membran oksijenasyonu tedavisi önerilir. Böylelikle kişinin kalbi ya da akciğeri, donör bulunana kadar çalışmaya devam edebilir. 

ECMO ağır bir tedavi midir?

Evet, ağır bir tedavi türüdür. Yoğun bakım tedavi türleri arasında yer alır. Bu nedenle de çok şiddetli seyretmeyen ya da ciddi komplikasyonlara neden olmayacak hastalıklar için bu yönteme başvurulmaz. Komplikasyon riski yüksektir ve deneyimli uzmanlar tarafından tedavinin gerçekleştirilmesi gerekir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."