Onkoloji

Onkoloji bölümü, ilk evresi ile birlikte tümör ve kanserin incelenmesi, teşhis ve yayılımının kontrolü ile cerrahi, kemoterapi, radyopterapi, immünoterapi ve hedefe yönelik ilaç yöntemleri başta olmak üzere kanser tedavisini planlayan ve uygulayan tıp dalıdır. Onkoloji bölümünün sorumlulukları içinde anormal tümör oluşumu sonucunda meydana gelen kanserler, kanserlerin evresi, incelemesi ve kanserin türüne göre tedavi programları yer alır. Özellikle tedavi programları ilaç tedavisi olabileceği medikal onkoloji adı verilen kemoterapi, radyoterapi ve immünoterapi de olabilir. Onkoloji bölümünde hizmet veren doktorlara ise onkolog adı verilir.

Onkoloji Nedir?

Onkoloji, vücuttaki organları, kasları, kemikleri ve bağ dokusunda kontrolsüz bir şekilde büyüyen ve çoğalan tümör ve kanser hastalıklarının tanı, teşhis ve tedavisini sürdüren tıbbi birimdir. Onkoloji doktorları kanserli hücrelerin yanı sıra kanserli olmayan hücreleri de inceler. 

Kanser, dünyada ve Türkiye’de yayılımı ve görülme sıklığı giderek artan ve hayati tehlike içeren oldukça önemli bir sağlık sorunudur. Yaşamı tehdit eden hastalıklar arasında, kalp ve damar hastalıklarından sonra ikinci sırada yer almaktadır. Ülkemizde en sık görülen kanserler kadınlarda; meme, tiroid, bağırsak, rahim ve akciğer; erkeklerde ise akciğer, prostat, bağırsak, mesane ve mide kanserleridir.

Onkolojinin Alanları Nelerdir?

Kanser çok boyutlu bir hastalık olduğu için teşhis ve tedavi süreçleri multidisipliner adı verilen ortak bir çalışma disiplini gerektirir. Modern tıp literatüründe onkoloji bilimi; hastalığın evresine, türüne ve hastanın genel sağlık durumuna göre üç temel ana uzmanlık dalına ayrılır. Bu alanların her biri, kanserle mücadelede stratejik bir rol üstlenerek hastaya özel tedavi planının bir parçası olur.

Tıbbi onkoloji

Tıbbi onkoloji, kanserin ilaçla tedavi edildiği (sistemik tedavi) ana branştır. Bu birimde uzmanlaşan hekimler; kemoterapi, immünoterapi (bağışıklık sistemi tedavisi), hedefe yönelik akıllı ilaçlar ve hormonoterapiler gibi yöntemleri kullanarak kanser hücrelerini kontrol altına almayı veya yok etmeyi hedefler. Tıbbi onkolog, kanser tanısı alan hastanın tüm tedavi sürecini koordine eden, ilacın dozajını ve yan etkilerini yöneten merkezi figürdür. Günümüzde kişiselleştirilmiş tıp uygulamaları sayesinde, tıbbi onkoloji süreci hastanın genetik profiline göre şekillendirilmektedir.

Radyasyon onkolojisi

Radyasyon onkolojisi, yüksek enerjili X-ışınları, gama ışınları veya protonlar (radyoterapi) kullanarak kanser hücrelerinin DNA yapısını bozmayı ve çoğalmalarını durdurmayı amaçlayan bilim dalıdır. Bu yöntem, tümörü doğrudan hedef alarak çevre dokulara minimum zarar vermeyi prensip edinir. Radyasyon onkolojisi, cerrahi öncesi tümörü küçültmek, cerrahi sonrası kalıntı hücreleri temizlemek veya ileri evrelerde ağrı ve şikayetleri azaltmak (palyatif) amacıyla tek başına ya da diğer tedavilerle eş zamanlı olarak uygulanabilir.

Cerrahi onkoloji

Cerrahi onkoloji, kanserli dokunun veya tümörün operasyon yoluyla vücuttan uzaklaştırılmasına odaklanan uzmanlık alanıdır. Sadece tümörün çıkarılması değil, aynı zamanda kesin tanı koymak için yapılan biyopsiler ve kanserin hangi evrede olduğunu anlamak için lenf nodlarının incelenmesi de cerrahi onkolojinin kapsamına girer. Modern cerrahi onkoloji uygulamalarında; robotik cerrahi ve laparoskopi gibi minimal invaziv (kapalı) yöntemler kullanılarak hastanın iyileşme süreci hızlandırılır ve doku kaybı minimize edilir. Erken evre kanserlerin tedavisinde cerrahi müdahale çoğunlukla en temel ve belirleyici aşamayı oluşturur.

Tıbbi Onkoloji Bölümü

Onkoloji departmanı, kanserin tanı ve tedavisi, birçok uzmanlık dalının işbirliği ile multidisipliner olarak yürütülen bir tıbbi birimdir. Bu uzmanlık dallarından biri olan onkoloji bölümü, kanserin ilaçla tedavisi anlamına gelen kemoterapi uygulamaları ile de ilgilenmektedir. Tıbbi onkoloji bölümünde; kanser tedavisinde kemoterapiler, hedefe yönelik akıllı ilaç ve moleküller, hormonoterapi ve immünoterapiler ile biyolojik tedaviler gerçekleştirilmektedir.

Klasik kemoterapilerden farklı olarak günümüzde konforunu da sağlamayı hedef alan akıllı ilaçlar, kişiye özel olarak uygulanmaktadır. Kemoterapi, cerrahi öncesi tümörü küçültmek ya da sonrasında koruyucu amaçlı olarak kullanılırken, aynı zamanda lokal tedavi yöntemlerinden biri olan radyoterapiden önce, sonra veya her ikisi birlikte olarak da tercih edilebilmektedir. Kemoterapi sitotoksik ilaçlarla yapıldığı için özel bir ihtisas konusudur. Etkili dozlarda uygulanacak olan ilaç tedavisinin, aynı zamanda hastada oluşabilecek yan etkiler kontrol altına alınarak uygulanması esasına dayanır.   

Onkoloji Neye Bakar?

Onkoloji bölümü yani onkoloji doktorları vücutta meydana gelen birçok kanser türünün teşhis ve tedavisi ile ilgilenir. Bunlara katı tümörlü kanser türleri de dahil iken aynı zamanda beyin tümörü de onkolojinin alalına girer.

Onkoloji bölümünün teşhis ve tedavisi ile ilgilendiği kanser türleri şöyledir:

• Meme kanseri
• Tiroid kanseri
• Kolon (Bağırsak kanseri)
• Akciğer kanseri 
• Rahim ve rahim ağzı kanseri
• Prostat kanseri
• Mesane kanseri
• Lösemi
• Karaciğer kanseri
• Böbrek kanseri
• Melanom
• Mide kanseri
• Safra kesesi kanserleri

Yukarıda yer alan kanser türlerinin dışında türüne göre ortaya çıkan tümörler de onkoloji bölümünün ilgi alanına girer. Onkoloji bölümünde bu kanser türlerinin önce şikayet ve belirtiler doğrultusunda teşhis süreci başlar, tanı kesinleştikten sonra ise tedavi sürecine geçilir. 

Onkoloji Tedavisi

Onkolojide uygulanan tedavi yöntemleri, kanserli ve doku ve hücrelerin cerrahi olarak alınması, kemoterapi, immünoterapi ve hedefli terapi gibi ilaçlı tedaviler ile X ışınlarının kullanıldığı radyasyon tedavisini ve daha fazlasını içeren tedavi yöntemleri ile kanserin yayılımını durdurma ve/veya kanseri yok etmeyi içerir. Tedavi sonrası takip sürecide onkoloji tedavisinin bir parçasıdır. Bu tedaviler onkolojinin 3 dalı olan tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi ve cerrahi onkoloji birimlerinde gerçekleştirilir.

Onkoloji Bölümünde Uygulanan Tedavi Yöntemleri 

Onkoloji bölümünde kanserin evresi ve türüne göre bazı tedavi programları uygulanır. Bunları şöyle sıralamak mümkündür:

• Kemoterapi
• Radyoterapi
• İmmünoterapi
• Hedefe yönelik ilaç tedavisi
• Hormon tedavisi
• Destekleyici ve palyatif bakım
• Deneysel terapiler
• Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Terapiler
• Diğer sistemik tedaviler 

Onkoloji Bölümü Hakkında Sık Sorulan Sorular

Onkoloji ne demek?

Onkoloji terimi tam anlamıyla vücutta ortaya çıkan tümörler ve kanserlerle ilgilenen bir bilim dalı anlamına gelir. Tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi ve cerrahi olmak üzere üçe ayrılır.

Onkoloji muayenesi nasıl yapılır?

Onkoloji bölümüne gelen hastadan öncelikle şikayet ve yaşadığı belirtileri dinlenir. Doktor tarafından yapılan fiziksel muayenenin ardından bazı testler istenebilir. Bu testler arasında kan tahlili, röntgenler, BT taraması, MR, ultrason gibi teşhis yöntemleri yer alır. Ayrıca kanser şüphesi söz konusuysa incelenmek üzere doku örneği alınabilir. 

Jinekolojik onkoloji nedir?

Jinekolojik onkoloji, yumurtalıklar, rahim, tüpler, vajen ve vajen girişini sınırlayan vulva kadın üreme organlarında ortaya çıkan kanserlerin teşhis ve tedavisi ile ilgilenen onkoloji alanıdır.

Kemoterapi nedir?

Kemoterapi, tümörün ilaçla tedavi edilmesi demektir. Cerrahi ve ışın tedavisi ile birlikte tümör tedavisinin çok önemli bir parçasıdır. Kemoterapi ile tümör hücreleri öldürülür veya tümörün büyümesi durdurulmaya çalışılır. Bazen tek, bazen birkaç ilaç çeşitli yollarla verilerek uygulanır.

Jinekolojik onkoloji neye bakar?

Jinekolojik onkoloji, kadın üreme sistemini oluşturan organlarda (rahim, rahim ağzı, yumurtalıklar, vajen ve vulva) meydana gelen tümörlerin ve kanserli dokuların tanı ve tedavisiyle ilgilenen uzmanlık dalıdır. Bu birim, kadın sağlığını tehdit eden jinekolojik kanserlerin cerrahi müdahalelerini ve takibini gerçekleştirir. Tedavi planlaması yapılırken, hastanın doğurganlık durumu ve genel sağlık tablosu göz önünde bulundurularak multidisipliner kanser tedavi yöntemleri arasından en uygun olanı seçilir.

Medikal onkoloji nedir?

Medikal onkoloji (veya yaygın adıyla Tıbbi Onkoloji), kanserli hücrelerin ilaçlar aracılığıyla sistemik olarak tedavi edildiği tıp dalıdır. Medikal onkologlar; kemoterapi, hedefe yönelik akıllı ilaçlar ve vücudun savunma mekanizmasını güçlendiren immünoterapi gibi yöntemleri yönetir. Bu branş, uygulanacak kanser tedavisi protokolünün yan etkilerini minimize ederek hastanın konforunu korumayı hedefler. Diğer cerrahi ve radyolojik birimlerle koordineli çalışarak kişiye özel tedavi haritasını çıkarır.

Tıbbi onkoloji neye bakar?

Tıbbi onkoloji, vücuttaki tüm organ sistemlerinde gelişebilen kötü huylu tümörlerin ve kanser hastalıklarının tanı, tedavi planlaması ve takibiyle ilgilenir. Bu birim; meme, akciğer, bağırsak (kolon), mide, pankreas, karaciğer, prostat ve böbrek kanserleri gibi katı tümörlerin yanı sıra jinekolojik kanserler ve nöroendokrin tümörlerin yönetimini üstlenir. Uzman onkologlar, hastanın evresine göre en güncel kanser tedavi yöntemleri arasından kemoterapi, immünoterapi veya akıllı ilaç seçeneklerini belirleyerek hastalığın yayılımını durdurmayı ve hastayı sağlığına kavuşturmayı hedefler.

Tıbbi onkoloji neyin yan dalı?

Tıbbi onkoloji, İç Hastalıkları (Dahiliye) ana bilim dalının üst uzmanlık gerektiren bir yan dalıdır. Bir hekimin tıbbi onkolog olabilmesi için önce tıp fakültesini bitirmesi, ardından İç Hastalıkları uzmanlık eğitimini tamamlaması ve son olarak onkoloji alanında spesifik bir yan dal ihtisası yapması gerekir. Bu derin akademik altyapı, onkologların sadece kanser hücresine değil, kanser tedavisi süresince hastanın tüm iç organ sistemlerinde meydana gelebilecek değişimlere ve diğer kronik rahatsızlıklarına da hakim olmasını sağlar.

Kanser olup olmadığımızı nasıl anlarız?

Vücudun herhangi bir bölgesinde normal dışı seyreden değişimler kanserin erken habercisi olabilir. Genellikle uzun süre geçmeyen inatçı öksürük, açıklanamayan ani kilo kaybı, vücutta ele gelen sert kitleler veya şişlikler, benlerdeki şekil ve renk değişiklikleri ile iyileşmeyen yaralar dikkatle takip edilmelidir. Ancak bu belirtiler her zaman kanser anlamına gelmez; kesin bir teşhis için uzman bir hekim kontrolünde yapılan tarama testleri, biyopsi veya görüntüleme yöntemleri kritiktir. Erken teşhis, kanser tedavisi sürecindeki başarı oranını ve hastanın yaşam kalitesini doğrudan etkileyen en önemli faktördür.

Kemoterapi kim tarafından uygulanır?

Kemoterapi ile ilgilenen bilim dalına “Medikal Onkoloji” veya “Tıbbi Onkoloji”, bu alanda çalışan doktora “Medikal Onkolog (Tıbbi Onkolog)” denir. Medikal onkoloji ayrı bir uzmanlık dalıdır; medikal onkolog tümör tedavisi konusunda uzmanlaşmış bir iç hastalıkları uzmanıdır. Tümör tedavisi bir ekip işidir ve mutlaka bu ekibin tüm üyelerinin bulunduğu merkezlerde uygulanmalıdır. Bu ekipte tümör cerrahisi ile ilgili uzman cerrah, ışın tedavisi (radyoterapi) ile ilgili radyasyon onkoloğu, kemoterapi ve hasta bakımı (destek tedavisi) ile ilgili medikal onkolog bulunmalıdır.

Kemoterapi uygulamasında amaç nedir?

Tümörün cinsine ve hastanın özellikleri gibi değişik nedenlerle kemoterapi uygulanabilir.

• Tümörü tamamen yok etmek ve hastayı iyileştirmek için,
• Tümörün yayılmasını engellemek için,
• Tümörün büyümesini durdurmak veya yavaşlatmak için,
• Tümörün sebep olduğu belirtileri yok etmek için kemoterapi uygulanır.

Etkili bir tedavi yöntemi olmasına rağmen bazı durumlarda tümörü tamamen yok edemeyip sadece belirtilerini düzelterek rahat yaşamayı sağlayabilir. Bazı tümörlerde tek tedavi yöntemi kemoterapidir. Diğerlerinde ise kemoterapi diğer tedavilerle (cerrahi ve radyoterapi) art arda veya eş zamanlı olarak uygulanır. Örneğin; ameliyat öncesinde tümörü küçültmek amacıyla,  ameliyattan sonra yayılmasını önlemek için kemoterapi yapılabilir. Aynı uygulamalar radyoterapi öncesinde ve sonrasında yapılabildiği gibi, radyoterapi ile aynı anda çeşitli yöntemlerle de kemoterapi uygulanabilir.

Kemoterapi uygulama sıklığı ve süresi ne kadardır?

Tedavi uygulama süresi ve sıklığı, hastalığın ve hastanın durumunuza göre özel olarak seçilen kemoterapi şemasına bağlıdır. Tedavi ile elde edilen cevaba ve oluşan yan etkilere göre süre ve sıklık doktor tarafından değiştirilebilir. Genellikle en sık kullanılan aralar 3 veya 4 hafta olmakla birlikte bazı tedavi şemalarına ek olarak haftada bir veya iki haftada bir uygulamalar da vardır.

Kemoterapinin zamanlaması konusunda en önemli, hatta hayati önem taşıyan nokta, tedavinin mümkün olduğu kadar düzenli ve yan etkilerin izin verdiği ölçüde zamanında yapılmasıdır. Tedavi aralıkları gereksiz uzatıldığında, tümöre kendini toparlama ve ilaçlara direnç kazanarak daha da güçlenme riski kazandırılmış olur. Bu şekilde tümör büyümeye ve yayılmaya devam eder, tedavi başarı şansı azalır. Hastaların, kemoterapi randevuları konusunda kesinlikle doktorunun önerileri dışına çıkmaması gerekir.

• Herhangi bir nedenle tedaviyi bırakmadan önce mutlaka doktorunuzla konuşarak sorunlarınızı anlatınız ve yardım isteyiniz.
• Tedavi günlerine mutlaka uyunuz. Kendinizi iyi hissetmediğiniz gerekçesi ile asla kendi inisiyatifiniz ile tedavi gününüzü değiştirmeyin.
• Evde kullanmak zorunda olduğunuz ilaçları mutlaka alın.
• Aksi halde eksik tedaviden kaynaklanan tedavi başarısızlıkları ile karşı karşıya kalmak söz korusu olabilir.

Kemoterapi nerede uygulanır?

Kemoterapi mutlaka bu konuda eğitimli kişilerin çalıştığı merkezlerde uygulanmalıdır. Doktorun bilgi ve izni olmadan, kesinlikle herhangi bir hastanede veya evde, kemoterapi tecrübesi olmayan herhangi bir sağlık görevlisi tarafından uygulanmamalıdır.